БҰзылуы және аурулардың даму қаупі факторларының алдын алу


Е67 Артық тамақ ішудің басқа түрлері



жүктеу 1.12 Mb.
Pdf просмотр
бет4/13
Дата20.02.2017
өлшемі1.12 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   13

Е67 Артық тамақ ішудің басқа түрлері

Е68 Артық тамақ ішу салдары

27

Кетле  индексі  (дене  салмағының  индексі)  25,0  кг/м2  аса  дененің  артық 

салмағының  көрсеткіші  болып  табылады  (жүкті  әйелдер,  бала  емізетін  және 

бұлшық еттері күшті дамыған спортшылардан басқа).

Жеке  тәуекелді  бағалау:  формула  бойынша  Кетле  индексін  анықтау: 

Кетле индексі  = кг (салмағы) / м (бойы)2

Профилактикалық іс-шаралар

• 

Гипокаллорийлік тағам, тамақтану бойынша кеңестер



• 

Дене қимылы белсенділігін ұлғайту

• 

Шылым шегуді тоқтату, спирт ішімдіктерін шектеу  



7.  Дене қимылы белсенділігі төмен

Z72.3 Дене қимылы белсенділігінің жеткіліксіздігі

Дене қимылы белсенділігінің төмендігі бойынша тәуекел  

2 кесте - ДДҰ ұсынатын дене қимылдарымен айналысу жиілігі

Дене  қимылының  белсенділігінің  ең  аз  деңгейін  ұлғайтуға  үнемі  айналысу 

кезінде қол жеткізіледі, ол кезде күніне 150 ккал кетеді, бұл баспалдақпен 15 мин 

көтерілуге, 15 мин жүгіруге (1,5-2 км), 20 мин жүзуге, 30 мин жаяу жүруге немесе 

15 мин ырғақты биге баламалы.

Қажетті дене қимылы белсенділігінің көлемін анықтау үшін метаболикалық 

баламаларда күш шығынын есептеудің әдісін пайдалануға болады – МЕТ (2 ке-

сте). 1 МЕТ – адамның 1 минут ішінде тыныш күйіндегі күшін шығаруы. Мы-

салы, адам 5 км/сағат жылдамдықпен 30 мин.жүру кезінде 99 МЕТ (3.3 МЕТ х 

30 мин.) жинайды.  20 мин жеңіл жүгіру кезінде ол 160 МЕТ (8 МЕТ х 20 мин) 

жинақтайды.  Тиісінше  орташа  жүктеме  үшін  ұсынылатын    аз  өлшем  (аптасы-

на 5 күн 30 мин ішінде жүру) 495 МЕТ/аптаны құрайды. Орташа және жоғары 

қарқынмен жүктеме үйлесімі кезінде мақсатты ең аз өлшем 450-470 МЕТ/апта бо-

луы тиіс. Жаттықпаған адамдарға осы аралықтың төменгі шекарасынан бастаған 

және жоғарыға қарай дене формасының жақсару шамасына қарай жылжыған жөн.   

30 

 

7.  Дене қимылы белсенділігі төмен 



Z72.3 Дене қимылы белсенділігінің жеткіліксіздігі 

Дене қимылы белсенділігінің төмендігі бойынша тəуекел   

 

2 кесте - ДДҰ ұсынатын дене қимылдарымен айналысу жиілігі  



Жасы 

Дене қимылдарының жиілігі 

Ұзақтығы 

Жас кез  

(29 жасқа дейін) 

аптасына 5 рет  

күніне 30 бастап 60 мин дейін 

Орта жас 

(30-60 жас) 

аптасына 5 рет 

күніне 20 бастап 30 мин дейін  

Ересек жас  

(60 жастан үлкен) 

аптасына 2-3  рет  

күніне  20  бастап  30  мин  дейін 

(немесе 10 мин 3 рет) 



 

Дене  қимылының  белсенділігінің  ең  аз  деңгейін  ұлғайтуға  үнемі  айналысу  кезінде 

қол жеткізіледі, ол кезде күніне 150 ккал кетеді, бұл баспалдақпен 15 мин көтерілуге, 15 

мин жүгіруге (1,5-2 км), 20 мин жүзуге, 30 мин жаяу жүруге немесе 15 мин ырғақты биге 

баламалы. 

Қажетті  дене  қимылы  белсенділігінің  көлемін  анықтау  үшін  метаболикалық 

баламаларда күш шығынын есептеудің əдісін пайдалануға болады – МЕТ (2 кесте). 1 МЕТ 

–  адамның  1  минут  ішінде  тыныш  күйіндегі  күшін  шығаруы.  Мысалы,  адам  5  км/сағат 

жылдамдықпен 30 мин.жүру кезінде 99 МЕТ (3.3 МЕТ х 30 мин.) жинайды.  20 мин жеңіл 

жүгіру кезінде ол 160 МЕТ (8 МЕТ х 20 мин) жинақтайды. Тиісінше орташа жүктеме үшін 

ұсынылатын  аз өлшем (аптасына 5 күн 30 мин ішінде жүру) 495 МЕТ/аптаны құрайды. 

Орташа жəне жоғары қарқынмен жүктеме үйлесімі кезінде мақсатты ең аз өлшем 450-470 

МЕТ/апта  болуы  тиіс.  Жаттықпаған  адамдарға  осы  аралықтың  төменгі  шекарасынан 

бастаған  жəне  жоғарыға  қарай  дене  формасының  жақсару  шамасына  қарай  жылжыған 

жөн.    

 

3 кесте - МЕТ-стандартты дене қимылы белсенділігіне арналған баламалар 



Əлсіз (3 МЕТ аз) 

Орташа (3-6 МЕТ) 

Ауыр (6 МЕТ көп) 

Жүру 

Үйде немесе офисте баяу жүру 

– 2.0* 

5 км/сағат жылдамдықпен жүру – 



3.3* 

Өте тез жүру (8 км/сағ) – 6.3* 

Тез жүру (7 км/сағ) – 5.0* 

Тауға  жеңіл  рюкзакпен  немесе 

рюкзаксіз жүру (5 кг) – 7.0 


28

3 кесте - МЕТ-стандартты дене қимылы белсенділігіне арналған баламалар

31 

 

Əлсіз (3 МЕТ аз) 



Орташа (3-6 МЕТ) 

Ауыр (6 МЕТ көп) 



Жүру 

Үйде немесе офисте баяу жүру 

– 2.0* 

5 км/сағат жылдамдықпен жүру – 



3.3* 

Өте тез жүру (8 км/сағ) – 6.3* 

Тез жүру (7 км/сағ) – 5.0* 

Тауға  жеңіл  рюкзакпен  немесе 

рюкзаксіз жүру (5 кг) – 7.0 

Үй жəне жұмыс 

Үстел басында отыратын 

жұмыс (қол құралдары, 

компьютер) – 1.5 

Ағаш шеберінің жұмысы  – 3.6 

Ауыр нəрсе (кірпіш) көтеру– 7.5 

Отын тасу – 5.5 

Ауыр үй жинау (терезе, машина 

жуу) гаражды жинау – 3.0  

Ауыр  ауылшаруашылық  еңбегі  (шөп 

жинау) – 8.0 

Тұрып істейтін жұмыс, 

кереует жинау, ыдыс жуу, 

киім үтіктеу, тамақ дайындау, 

сатушы жұмысы – 2.0- 2.5 

Көгалды  қырқу (бензинді шалғы, 

жүру) – 5.5 

Күрекпен жұмыс істеу, арық қазу– 8.5 

Еден жуу, шаңсорғышпен жұмыс 

– 3.0-3.5 

Күрекпен  жұмыс  істеу  (құм,  көмір)  – 

7.0 


Спорт жəне демалыс 

Сурет салу, қолөнер, лото 

ойнау– 1.5 

Бадминтон – 4.5 

Баскетбол матчы – 8.0 

Бильярд – 2.5 

Баскетбол (корзинаға лақтыру) – 

4.5 


Тегіс  жермен  велосипед  тебу  (16-20 

км/ч) – 8.0; жылдам жүру (20 км/ч аса) 

– 10.0 

Қайық – 2.5 



Тегіс  жермен  велосипед  тебу, 

жеңіл күш түсіру (12-15 км/час) – 

6.0 

Тауға  5-20  кг  рюкзакпен  жаяу  жүру– 



7.5 – 9.0 

Крикет – 2.5 

Балдық билер: баяу – 3.0; жылдам 

– 4.5 


9-10 км/ч жылдамдықпен жеңіл 

жүгіру– 8.0* 

Дартс – 2.5 

Жағада балық аулау – 4.0 

11 км/ч жылдамдықпен жеңіл жүгіру– 

10.0* 


Отырып балық аулау – 2.5 

Гольф (клюшкамен жүру) – 4.3 

13 км/ч жылдамдықпен жүгіру – 11.5* 

Көптеген 

музыкалық 

аспаптарда ойнау – 2.0-2.5 

Қайық, виндсерфинг – 3.0 

Көлденең жерлерде шаңғымен жүру: 

баяу (4 км/ч) – 7.0; жылдам (8-12 км/ч) 

– 9.0 


Асықпай жүзу – 6.0** 

Күнделікті футбол – 7.0; 

Жарыстық – 10.0 

Үстел теннисі – 4.0 

Орташа/жоғары жүктемемен жүзу– 8-

10** 


Үлкен теннис 5.0 

Теннис (жалғыз) – 8.0 

Волейбол (жарыстық емес) – 3.0-

4.0 


Волейбол (пляжде немесе залда 

жарысу) – 8.0 

Қатты жерде 



** МЕТ мəні жүзу үшін нұсқаланады 

29

Профилактикалық іс-шаралар

• Дене қимылы белсенділігінің пайдасы туралы кеңес 

• Ілеспе  ауытқу мен физикалық дайындыққа байланысты денеге күш түсіру 

бойынша ұсыныстар  



Дене  қимылының  төмен  белсенділігі  профилактикасы  бойынша 

медициналық қызмет әрекеттерінің алгоритмі  

1. Дене қимылының төмен белсенділігі тәуелділігі бойынша Дене қимылының 

төмен белсенділігін анықтау (иә, жоқ)

• Ия – ДБ түрлері және көлемдерін анықтау;

• Жоқ – СӨС бойынша консультация, ДБ рөлі туралы  

2. Дене қимылының белсенді болу тілегін анықтау (ия, жоқ)

• Ия – профилактикалық араласу; 

•Жоқ - Бас тарту себебін анықтау. ДБ ынталандыруды дайындау.

3. Араласуды бағалау. 

4. Емделушілердің дене қимылының күйін, дене белсенділігі бағдарламасын 

сақтауын бақылау және оларды көтермелеу. 

8. Мамандар арасында функцияларды бөлу және тәуекелдің 

мінез-құлықтық факторларын жеңу бойынша медициналық профилактикалық 

көмек көлемі (темекі шегуді төмендету мысалы)

Дәрігерлер (ЖТД, маман, учаске дәрігерлері) және амбулаторлық-емханалық 

ұйымдардың медбикелері әдетте өздерінің кәсіби қызметіне тән емес міндеттердің 

үлкен  көлемін  орындайды,  бұл  жұмысқа  және  емделушіге  қызмет  көрсету  са-

пасын  ынталандыруды  төмендетеді.  Емделушілер  тобының  деңгейінде  профи-

алактика  жүргізуді  әлеуметтік  қызметкерлерге  (мүмкіндігінше  жоғарғы  білімі 

бар - әлеуметтік педагогқа) тапсырған жөн. Әлеуметтік қызметкер медициналық 

ұйымдардың емделушілеріне кешенді біріктірілген көмек көрсетуде медициналық 

және  әлеуметтік  көмекті  біртұтас  біріктіре,  ішкі  де  сыртқы  да  байланыстарды 

белсенді ете отырып,  үйлестіруші немесе диспетчер рөлін ойнайды.

Әлеуметтік  қызметкердің  функцияларын  денсаулық  сақтау  жүйесінде  мына 

тұлғалар  орындайды:    әлеуметтік  қызметкерлер,  педагогтар,      психологтар, 

дәрігерлер, медбикелер.

Учаске дәрігері, ЖТД мыналарды іске асырады:

• Шылым шегушілерді, о.і. темекі түтінінің қоршаған әсеріне ұшырағандарды 

(аз шылым шегетіндерді) белсенді түрде анықтау. 

• Темекі шегудің алдын алу немесе тоқтату бойынша ынталандыру қолдауын 

қысқаша кеңес беру түрінде (5S – 5 минут технологиясы бойынша  қысқаша ара-

ласу стратегиясы) көрсету.

• Жеке консультация беру технологиясы бойынша темекі шегуді жеңуге көмек 

көрсету (10 мин.).

•  Темекі  шегуден  бас  тартуға  қарқынды  кеңес  беру  және/немесе 

медикаменттік терапия белгілеу түрінде көмек көрсету, емделушінің тілегі және 



30

дайындығы бар кезде темекі шегуге тәуелділікті емдеуге кірісу (ынталандырушы 

кеңес беру).

•  Емделушіні  шылым  шегуден  бас  тарту  бойынша  мамандандырылған 

қабылдауға жіберу (әлеуметтік психологиялық көмек бөлімшесі).

•  Әңгімелесу  ннәтижелерін  тіркеу,  емделушінің  амбулаторлық  картасында 

шылым шегуді төмендету бойынша кеңес беру. 

•  Созылмалы  аурулардың  даму  факторларын  талдау  және  анықтау  (ҚЖА, 

025-08/у профилактикалық медициналық қараудың статистикалық картасы бой-

ынша онкологиялық және басқа ауруларды скринингтік зерттеулер талдауының 

негізінде). 

• Ұрпақ жалғастыру бұзылуларының даму тәуекелін бағалау (ер адамдардың 

арнайы скринингтік сауалнамасын жүргізуді қосымшалардан қараңыз). 

• Шылым шегудің профилактикасы үшін мақсаттық топтар. 



Орта медициналық қызметкерлер - шылым шегудің профилактикасы бойын-

ша функциялары:

• Амбулаторлық картада шылым шегуден бас тартуға көмек көрсету әрекеттерін 

тіркеу.

•  Темекі  шегетін  емделушілерді  бақылау  және  қадағалау  және  нәтижелерін 



тіркеу. 

•  Тәуекелдің  мінез-құлықтық  факторларын  төмендету  үшін  денсаулық 

мектептері бойынша мақсаттық топтар тізімін жасау.

• Денсаулық мектебін жүргізу кестесін жасау.

•  Денсаулық мектебін жүргізу (Денсаулықтың  7-сабағы бойынша).

• Оқыту және тренингтер жүргізу.



Профилактика  және  әлеуметтік-психологиялық  көмек  бөлімшесінің 

әлеуметтік қызметкері (жоғары білімі болғаны жөн)  – шылым шегу профи-

лактикасы бойынша функциялар. 

Әлеуметттік қызметкерлер біліктілігіне қойылатын талаптар:

•  Әлеуметтік  қызметкер  денсаулық,  оның  жай-күйіне  оң  және  теріс  әсер 

ететін  факторлары  туралы  білімдері  болуы  тиіс,  өйткені  клиенттермен  жұмыс 

кезінде олардың дене және жан дүниесі денсаулығына қатысты ақпаратты өмірді 

жақсартуға пайдалану үшін түсінуіне ықпал ету қажет. 

• Әлеуметтік педагогтың психология мәселелері бойынша дайындықтары бар. 

Психологиялық білімдер жеке немесе топтық араласу кезінде қажет, ол клиенттерді 

өзін-өзі бағалауын, болашаққа сенімділігін көтеретін қатысушыларды оң тілекпен 

ойлауға және қиыншылықтарды жеңуге және өздігінен шешім қабылдауға тал-

пындыратын  дұрыс  мақсат  қоя  білуге  оқытатын  тәжірибелік  және  білім  беру 

процестерінен тұрады.        

•  Әлеуметтік  қызметкерлер  клиенттерді  өзін-өзі  билеуге  және  өз  өмірлерін 

өздері өзгертуге ынталандыра білулері тиіс. 

• Әлеуметтік жұмысты басқару, жоспарлау бойынша әкімшілік функцияларды



31

орындау.


•  Қызметінің  тиімділігін  көтеру  мақсатында  өз  кәсіби  деңгейі  мен  жеке 

деңгейін көтеру.

•  Жекелеген  адамдарға  және  топтарға  әлеуметтік  көмекке,  қорғауға  және 

қызмет көрсетуге өз мұқтаждықтарын және қажеттіліктерін анықтауға көмектесу, 

сондай-ақ  орындарда  оларды  қанағаттандыру  үшін  шешім  қабылдауға  көмек 

көрсету.


• Қызметтерге қол жетімді, адамдардың қажеттіліктері мен мұқтаждықтарына 

сәйкес келетініне және тиісті деңгейде берілетініне кепілдік беру үшін әлеуметтік 

қызмет көрсету шегінде түрлі секторлармен  (балалар, отбасылар, ересек адамдар 

және т.б.) жұмыс істеу.

•  Орындарда  тиімді  қызмет  көрсетуді  дамыту  үшін  әлеуметтік  қызметтерді 

іске асыратын ұйымдармен (үкіметтік және үкіметтік емес) серіктестікпен жұмыс 

істеу. 

• Жекелеген адамдарға да адамдар тобына да әлеуметтік қызмет көрсетудегі 



проблемаларды анықтау.

•  Әлеуметтік  қызметкердің  этикалық  кодексін  сақтау  (клиентті  кемсітпеу, 

құқығы мен азаттығын құрметтеу, әр адамның нәсіліне, әлеуметтік мәртебесіне, 

сексуалдық бағдарына, жасына, жұмысқа қабілеттігіне, дініне және қоғам үшін 

пайдалылық деңгейіне және т.б. байланыссыз еңбек құндылықтары мен беделін 

мойындау).

•  Әлеуметтік  қызметкер  үйлестіруші  (диспетчер)  рөлін  ойнайды:  кешенді  

медициналық-әлеуметтік  және  әлеуметтік-психологиялық  қызметті  нақты 

адамға  немесе  топқа  көрсете  отырып,  оны  жүзеге  асыруға  ықпал  ете  отырып, 

медицианлық қызметкер жұмысын жеңілдетеді.  



Темекі шегу профилактикасын жүргізу бойынша әлеуметтік қызметкердің 

функциясы:

• Халыққа медициналық-әлеуметтік-психологиялық білім беру;

• Шылым шегу мәртебесін анықтау (жоғары білімі бар әлеуметтік қызметкер,  

психолог).

• Қызметті іске асыру және оның сапасын көтеру үшін қажетті оқыту мен тре-

нингтер жүргізу (немесе оқыту үшін мамандар шақыру).

•  Әлеуметтік  қызметкер  Денсаулық  мектептерінің  нақты  адамға  немесе 

топқа психологиялық қызмет көрсету бойынша ұйым жанындағы үйлестірушісі 

(диспетчері) рөлін ойнайды.

• Тәуекел тобына жататын мақсаттық топ немесе халық санатын анықтау;

• Мінез-құлықтағы ауытқуларды, олардың себебін және түзетуші шараларды 

анықтау;


32

Профилактика  және  әлеуметтік-психологиялық  көмек  бөлімшелері 

психологтарының функциялары:

• Халыққа медициналық-әлеуметтік-психологиялық білім беру;

• Шылым шегу мәртебесін анықтау.

• Аурулардың даму тәуекелін анықтау.

• Қызметті іске асыру және оның сапасын көтеру үшін қажетті оқыту мен тре-

нингтер жүргізу (немесе оқыту үшін мамандар шақыру).

• Емделушілерді СӨС ынталандыру

• Емделушілердің Денсаулықты басқару процесіне емделушілердің адалдыл-

ығын ынталандыру. 

• Стреске төзімділік машықтарын дамыту.

• Емделушілер арасынла коммуникативтік машықтарды дамыту. 

Тұжырымдар

1. Қазіргі уақытта бастапқы (дені сау ер адамдар арасында тәуекелдің мінез-

құлықтық  факторын  төмендету)  және  қайтадан  (жұқпалы  емес  аурулары  бар 

емделушілер арасында тәуекелдің мінез-құлықтық тәуекел факторын төмендету) 

профилактика  жүргізудің  дәлелдемелігі  бойынша  орындалған  рандомизирлен-

ген клиникалық зерттеулердің көп нанымды мәліметтері бар. Осылай шетелдік 

тәжірибе және дәлелдемелі  профилактика мәліметтері бойынша жұқпалы емес 

ауруларды төмендетуде профилактикалық іс-шаралардың тиімділігі дәлелденген 

және  олардың  тиімділігі  40%  бастап  80%  белгіленді  (Финляндия,  Англия 

және  басқа  елдердің  тәжірибесі).  Сондықтан  профилактиканы  амбулаторлық-

емханалық ұйымдардың апта сайынғы тәжірибелік жұмысына енгізу қажет, про-

филактика  қымбат  емдеу  іс-шарасына  қарағанда    халықтың  ұрпақ  жалғастыру 

денсаулығын қорғауда тиімді құрал болып табылады.

2. Емханаларда бар урологиялық қызмет ұрпақ жалғастыру проблемаларына 

диагностика жасауға және  оларды емдеуге есептелмеген, сондықтан ер бала не-

месе жас бала – жасөспірім, ал көбінесе бедеулігі бар ересек ер адам қайда өтініш 

жасауды білмейді.

3. Ер адамның жұрпақ жалғастыру денсаулығын қорғау жүйесі урологиялық 

және андрологиялық сала (әйелдер гинекологяилық қызметіне ұқсас)  мекемесі 

(қарау кабинеттері, ер адамдарға кеңес беру, ер балалар және жасөспірімдік ан-

дроурология  қызметі)  ретінде  ұйымдастырылуы  тиіс.  Дәл  осы  кабинеттерге 

тәуекел тобы туралы мәліметтер (жұмысты  II саты барысында алынған) түсуі, 

тұрақты қараулар және профилактикалық араласулар, бекітілген контингентпен 

әңгімелесу жүргізілуі тиіс.

4.  Дәрігерлердің,  емхана  мамандарының,  Денсаулық  мектебінің    күнделікті 

тәжірибесіне енгізу негізінде іс жүзінде дені сау ер адамдар (және жасөспірімдер) 

және ұрпақ жалғастыру функциясы бұзылуы дамуының тәуекелі факторлары бар 

тұлғалар үшін аса СӨС % дағдысын дамытуға арналған ағарту, тәрбиелік және 

үнемі әрекет ететін білім берудің тиімді жүйесін құрған маңызды.

5. Мектептен бастап ер балалар мен жасөспірімдерді профилактиканың негізгі 



33

шараларына үйрету, аурудың ерте белгілерімен таныстыру; өте ерте жаста (бала-

лар бақшасында) салауатты өмір салтын дағдыларын бірте-бірте үйрету қажет;

6. Жұмыс істейтін контингенттер арасында жұмыс орындарында ер адамдардың 

ұрпақ жалғастыру денсаулығын сақтау және нығайту үшін жағдай жасалуы тиіс.

Тәжірибелік  ұсыныстар  (Академик  Б.О.Жарбосынов  атындағы  ҒУО 

ұсынған негізгі іс-шаралар):

Халыққа андрологиялық көмек көрсетуді ұйымдастыру, оның шеңберінде жо-

спарланады:

1. Ер адамдардың ұрпақ жалғастыру жүйесі ауруларының профилактикасы. 

2. Андроурология саласында ер адамдардың ұрпақ жалғастыру жүйесі аурула-

рына диагностика жасау және емдеу үшін жаңа технологиялар әзірлеу және 

енгізу.

3. Тестостерон тапшылығы және эректильдік дисфункцияға диагностика жасау 



скринингі.

4. Ер адамдардың өмір сүру сапасымен байланысты ауруларды (гипогонадизм, 

эректильдік дисфункция) емдеуге пәнаралық тәсіл енгізу.

5. Кадрлар дайындау.



Қорытынды

АММК мамандарының жұмысына профилактиканы енгізу, аса салауатты өмір 

салты  дағдыларын  алу  бойынша  профилактикалық  технологиялар  енгізу,  ПУЗ, 

өзіне өзі көмек көрсету және ауруларды өзін өзі бақылау ер адамдардың ұрпақ 

жалғастыру денсаулығын көтеруге, аурулардың дамуының және ұрпақ жалғастыру 

органдары асқынуының  алдын алуға, демографиялық жағдайлар көрсеткіштерді 

жақсартуға  және  халықтың  орташа  өмір  сүру  ұзақтығын  ұлғайтуға  мүмкіндік 

береді.


34

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі

 

1. 2009 жылғы 18 қыркүйектегі  № 193-1Y ЗРК. ҚР « Халық денсаулығы және 



денсаулық сақтау жүйесі туралы « Кодексі

2. ҚР Президентінің 2010 жылғы 29 қарашадағы  № 1113 Жарлығымен бекітілген 

2011-2015  жылдарға  ҚР  «Саламатты  Қазақстан»  мемлекеттік  денсаулық  сақтауды 

дамыту бағдарламасы.

3. Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министірінің м.а. 2009 жылғы 10 

қарашадағы №685 «Халықтың мақсатты топтарын профилактикалық медициналық 

қарау  ережесін  бекіту  туралы»  бұйрығы  2011  жылғы  16  наурыздағы  №145 

толықтырулары  және  өзгерістерімен  бірге  және  2013  жылғы  8  қаңтардағы  №8 

«Сынақ өңірлерінде асқазан жолдарының, асқазанның, бауырдың және еркек безінің 

ісігін ерте анықтау  скринингін енгізу туралы» бұйрығы.

4.  М.К.Алшынбаев,  М.Т.Батырбеков,  Н.М.Қадырбеков,  А.К.  Буйрашев  Уроло-

гиядағы ультрадыбыстық зерттеу. Атлас. Алматы, 2012 ж.

5.  М.К.  Алшынбаев,  Т.Э.  Хусаинов,  Е.Ш.  Исмолдаев,  Т.М.  Туленов,  А.К. 

Абсиметов,  Ч.А.  Нугманов,  Е.А.  Сулейменов.  Обструктивтік  азооспермияны 

микрохирургиялық емдеу тәсілі.  №21400 өнертабысқа инновациялық  патент, Уро-

логия ҒО,  2009 ж.  

6.  М.К.Алшынбаев,    Н.М.Қадырбеков,  А.К.Буйрашев,  А.А.Байтенизова, 

Р.В.Цаава,  А.У.Ералиева.  Еркек  безінің  қатерсіз  гиперплазиясынан  еркек  безінің 

аденокарциномасын ультрадыбыстық доплерографикалық саралау диагностикасын 

жасау тәсілі, 2010 ж. 

7.  М.К.Алшынбаев,  Н.М.Қадырбеков,  А.К.Буйрашев,  А.А.Муравьев,  И.Т. 

Мұхамеджан.  Инфравезикальдық обструкция кезіндегі ультрадыбыстық допплеро-

графия. Әдістемелік ұсыныстар. Алматы. 2013ж.

8.  М.К.Алшынбаев,  Е.Б.  Мұсабек.  Ер  адамдардың  инфравезикальдық 

обструкциясының диагностикасы және емдеу . Монография. Алматы.2012 ж.

9.  Т.С.Хайдарова,  Р.Р.  Мирманова.  Бастапқы  буынның  дәрігерлері  мен  орта 

медициналық  қызметкері  арасында  профилактикалық  кеңес  беру  білімдері  мен 

дағдыларын үйрену // Салауатты өмір салтын қалыптастырудың, аурулардың алдын 

алу және денсаулықты нығайтудың өзекті  мәселелері» №1, Алматы, 2012 ж. 26-28 б.

10.  Ж.Е.Баттакова,  Т.И.Слажнева,  А.А.  Иманғалиева,    А.А.Адаева.    Жал-

пы  дәрігерлік  тәжірибе  мамандарының  жүрек-қантамыр  ауруларының  мінез-

құлықтық  факторларының  профилактикасы  бойынша  жұмысын  ұйымдастырудың 

халықаралық тәжірибесінің талдауы  // Салауатты өмір салтын қалыптастырудың, 

аурулардың алдын алу және денсаулықты нығайтудың өзекті  мәселелері» №3, Ал-

маты, 2012 ж. 8-11 б.

11.  J.E.Battakova,  T.I.Slajneva,  Sh.E.Karjaubaeva,  T.S.Haidarova,  M.A.Darisheva, 

A.B.Ferdohleb  Қазақстанда  қазірге  кезеңде  алғашқы  медициналық-санитарлық 

көмекті және отбасылық медицинаны дамыту // The journal Courier Medical Republic 

of Moldova №3 (327) 2012, P.33-38 (Молдова Республикасы,  Медицинский курьер 

журналы, №3 (327) 2012 ж.)



35

1-қосымша



Ауруларды, жарақаттарды және қайтыс болу себептерінің Халықаралық 

статистикалық  жіктемесіне  сәйкес  медициналық  профилактикалық 

қызметтер түрі

(МКБ) 10-шы қайта қарастыру:

•  Жекелеген  тұлғаларға  профилактикалық  кеңес  беру  (гигиеналық  оқыту 

және тәрбие) (XXI класс - Денсаулықтың жай-күйіне әсер ететін факторлар және 

денсаулық сақтау мекемесіне өтініш жасау, Z30-Z31, Z71-Z73 МКБ-10).

• Аурулардың ерте нысандарын және тәуекел факторларын анықтау мақсатында 

профилактикалық  медициналық  қарау  және  сауықтыру  іс-шараларын  жүргізу 

(XXI класты қараңыз, медициналық қарау және зерттеу үшін денсаулық сақтау 

мекемесіне өтініш жасау, Z00-Z13, МКБ-1.

• Иммунизация (вакциналық профилактика) (XXI класс, жұқпалы аурулармен 

байланысты денсаулық үшін ықтимал қауіп, Z20-Z29, МКБ-10).

• Диспансерлеу (диспансерлік бақылау және сауықтыру).

•  Профилактикалық  сауықтыру  қызметі  (түрлі  дене  шынықтырумен  айна-

лысу,  санаторлық-курорттық  сауықтыру,  физиотерапевтикалық    медициналық 

қызметтер, массаж және т.б.).


1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   13




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет