БҰзылуы және аурулардың даму қаупі факторларының алдын алу



жүктеу 1.12 Mb.
Pdf просмотр
бет3/13
Дата20.02.2017
өлшемі1.12 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   13

денсаулығы.  Жасөспірімдердің  дене  қимылы  аз  өмір  салты,  дене  қимылы 

белсенділігі  және  ұрпақ  жалғастыру  денсаулығы  төмен.  Жасөспірімнің    ком-

пьютер  алдында  күніне  4-5  сағаттан  аса  отыруы  тек  көзге  ғана  зиянды  емес, 

ұрық безінің қызынуына алып келеді. 5-ші Ұлттық зерттеу (ҚР ДМ ҰСӨСҚПО) 

балалардың, жасөспірімдердің  2 сағаттан аса (52,7%), 4 сағаттан аса (21,2%) ком-

пьютер алдында отыратынын көрсетті. 

• Жасөспірімдердің ұрпақ жалғастыру денсаулығына ауыр жүк түсірудің 

әсері. Жасөспірімдердің спорт клубтарындағы ауыр тренажерлармен аса көп ай-

налысуы тұқым жолы көктамырының варикоздық кеңеюіне - варикоцелеге алып 

келуі мүмкін. Ауру қандай да бір объективтік белгілерсіз өтеді, бірақ аурулардың 

шамамен 40%-ның баланы дүниеге келтіру функциясының бұзылуы дамиды.

•  Семіру  және  жасөспірімдердің  ұрпақ  жалғастыру  функциясы.  Егер  ер 

баланың  дене  салмағы  артық,  гениталиі  дұрыс  дамымаған,  жыныстық  жетілу 

кезінде қайтадан түктену жоқ болса, онда жыныстық даму жоқ деп ойлауға бо-

лады  және  маман-дәрігерлерге  —  андрологқа,  эндокринологқа,  урологқа  неме-

се  хирургқа  қаралу  қажет.  Белгілі  бір  сандағы  ер  балалар  -    2,5%  дейін  ұмаға 

енгізілмеген  ұрық  безімен  (немесе  бір  ұрық  безімен)  туылуы  мүмкін.  Мұндай 

күй крипторхизм деп аталады. Бұл ретте ауруға жасөспірімнің ұрпақ жалғастыру 

функциясының  алдын  алу  үшін  ұрпақ  жалғастыру  денсаулығы  клиникасында 

хирургиялық емдеу жүргізу керек.

Жасөспірімдердің  жарақаттары  және  ұрпақ  жалғастыру  денсаулығы. 

Жыныс органдары мен ұманың кез келген жарақаттануынан сақтану, өйткені бұл 

жарақаттар бұдан әрі бедеуліктің дамуына алып келуі мүмкін.

Ерте сексуалдық байланыстар – ұрпақ жалғастыру органдарының жұқпалы 

ауруларына алып келеді (АИТ/ЖИТС, ЖЖБИ). 

• Артық салмақтың әсері – жасөспірімдердің ұрпақ жалғастыру денсаулығы. 


20

Дененің .температурасы суық тию ауруларында (тұмау, асқынған респираторлық 

аурулар,  асқынған  респираторлық  вирустық  инфекция),  5-7  күннен  аса  олар 

асқынғанда, ұзақ уақыт жоғары болуы ұрық безі сұйықтығы сапасының нашарла-

уына алып келеді, ол 3-5 ай өтпей қалпына келмейді. Сондай-ақ булануға да ұзақ 

отырмаған жөн. Клиникалық тәжірибе көрсеткендей монша мен саунада 85-100°С 

температура кезінде 15-20 минут болу ұрық безі сұйықтығының сапасы мен са-

нын төмендетеді. Қалпына келтіруге болады, бірақ 1,5-2 айдан кейін. 

• Жасөспірімдердің жеке гигиенасы және ұрпақ жалғастыру денсаулығы. 

Аса  жылы  және  денеге  жабысқан  іш  киім  ұрпақ  жалғастыру  денсаулығы  үшін 

қауіпті  жау.  Артық  жылу  жасөспірім  үшін  қауіпті  екенін  еске  сақтау  керек, 

өйткені ұрық бездерін артық жылыту сперматогенезді ауырлатады да бедеулікке 

алып келеді. Суда киетін, тар іш киімді үнемі кию ұмада ұрық безінің жылылық 

режимінің бұзылуына алып келеді. Жасөспірімдердің, балалардың және ересек 

адамдардың іш киімі кеңдеу болуы тиіс.  

Ұрпақ жалғастыру денсаулығы бұзылуының ерте белгілері. Несеп шығару 

кезінде  жыныс  мүшелері  тұсындағы  аз  ғана  ауыру  немесе  жайсыздық  кезінде 

участок дәрігеріне, ЖТД, емханаға, Жастардың денсаулық сақтау орталықтарына 

(ЖДО), маман-дәрігерге — урологқа, андрологқа, хирургқа қаралу керек. 



7. Ер адамдардың ұрпақ жалғастыру жүйесі ауруларының алдын алу

Қазақстан  Республикасының  «Халық  денсаулығы  және  денсаулық  сақтау 

жүйесі туралы» Кодексіне сәйкес аурулардың алдын алу мақсатында аурулардың 

туындауының  немесе  асқынуының,  сондай-ақ  олардың  салдарлары  мен 

асқынуының  алдын алу. 

Ұрпақ  жалғастыру  денсаулығы  бұзылуының  кешенді  профилактикасы  

алғашқы, екінші және үшінші профилактикадан тұрады.   

Алғашқы  профилактика  деп  қоршаған  ортаның  жағымсыз  факторларының 

әсерін  түзету  немесе  жою  арқылы  аурудың  туындауының  алдын  алу  сала-

уатты  өмір  салтын    қалыптастыру  деп  түсіндіріледі.  Ер  адамдардың  ұрпақ 

жалғастыру жүйесінің және ер адамдар бедеулігінің алғашқы профилактикасын 

ұйымдастыруды адамның өмір сүру ортасын және өмір сүру салтының жағымсыз 

факторларының  әрекетін  түзету,  әлсірету  немесе  жою,  сондай-ақ  ағзаны  өзіне 

тән емес резистенттігін көтеру арқылы ер адамдардың жыныстық саласындағы 

бұзылулар  туындауының  алдын  алуға  бағытталған  іс-шаралар  жүйесі  ретінде 

қарастыру қажет. Бұл ретте профилактикалық іс-шаралар жүйесі адамның бүкіл 

өмірін қамтуға тиіс. 

Ер адамдардың ұрпақ жалғастыру ауруларының алдын алудың ең тиімді бағыты 

адамға қоршаған және өндірістік орта факторларының әсер ету мүмкіндігін жоюға 

бағытталған  профилактика,  сондай-ақ  салауатты  өмір  салтын  қалыптастыру 

болып  табылады.  Бұл  ретте  амбулаторлық-емханалық  ұйымдар,  отбасылық 

денсаулық орталықтары (ЖДТ мамандары, участок терапевтері, участок педиат-

рлары), профилактика және әлеуметтік психологиялық көмек бөлімшелері негізгі 



21

рөл ойнайды. Бұдан басқа барлық факторлар эндогендік және экзогендік екенін 

және «басқарылатын» (1-суретте сұр түспен белгіленген) және әсер ету мүмкін 

емес болатын – «басқарылмайтындар» деп бөлуге болатынын ұмытпаған жөн.

1-сурет. Ұрпақ жалғастыру денсаулығы күйін анықтайтын және ер 

адамдар фертильдігіне әсер ететін басқарылатын және басқарылмайтын 

(эндогендік және экзогендік сипаттағы) факторлар

Осылайша,  алғашқы  профилактиканың    (ер  адамдарға  әлеуметтік,  мінез-

құлықтық және басқа факторлардың жағымсыз әсерінің алдын алу) кешенді сек-

тор аралық тәсілде болуы және балалардың, жастардың, дені сау ер адамдардың 

жалпы популяциясына бағдарланған болуы тиіс. Алғашқы профилактика  және 

кешенді  сектор  аралық  өзара  әрекетті  жүзеге  асыру  үшін  жауапты  барлық 

құрылымдар  -  мемлекет,  ведомостволар,  министрліктер  деңгейінде,  АММК 

деңгейінде (ЖТД мамандары) және азаматтардың өзі болып табылады. Алғашқы  

профилактика  –  салауатты  өмір  салтын  қалыптастыру  АММК  деңгейінде  

дәрігерлердің/ОМҚ (ДБО, Отбасы денсаулығы орталықтарында, салауатты өмір 

23 

 

Бедеулік 



Сыртқы факторлар 

(Экзогендік себептер)                         

 

 

 



Ішкі факторлар 

(Эндогендік себептер) 

Өмірдің əлеуметтік-экономикалық 

көрсеткіштері, тұрмыс жағдайы, 

алиментарлық дəрежеде, зиянды 

əдеттер (шылым шегу, ішімдік 

жəне т.б.) 

 

Жасы 



Қоршаған орта факторлары 

 

Генетикалық бұзылулар, 



анатомиялық ауытқулар немесе 

даму ақаулары 

Антропогендік  

Табиғи  


Еңбек жағдайы, кəсіби зияндылық   

Анамнез – денсаулық күйі: 

жыныс органдарының жарақаты, 

ауырған аурулары (о.і. ЗПП, 

орхит 

Медициналық қызмет көрсету 



сапасы 

 

Психологиялық күйі  



 

1-сурет. Ұрпақ жалғастыру денсаулығы күйін анықтайтын жəне ер адамдар фертильдігіне 

əсер ететін басқарылатын жəне басқарылмайтын (эндогендік жəне экзогендік сипаттағы) 

факторлар  

 

Осылайша,  алғашқы профилактиканың  (ер  адамдарға  əлеуметтік,  мінез-құлықтық 



жəне басқа факторлардың жағымсыз əсерінің алдын алу) кешенді сектор аралық тəсілде 

болуы  жəне  балалардың,  жастардың,  дені  сау  ер  адамдардың  жалпы  популяциясына 

бағдарланған  болуы  тиіс.  Алғашқы профилактика  жəне  кешенді  сектор  аралық  өзара 

əрекетті  жүзеге  асыру  үшін  жауапты  барлық  құрылымдар  -  мемлекет,  ведомостволар, 

министрліктер  деңгейінде,  АММК  деңгейінде  (ЖТД  мамандары)  жəне  азаматтардың  өзі 

болып табылады. Алғашқы  профилактика – салауатты өмір салтын қалыптастыру АММК 

деңгейінде    дəрігерлердің/ОМҚ  (ДБО,  Отбасы  денсаулығы  орталықтарында,  салауатты 

өмір  салты  кабинеттерінде,  профилактика  жəне  əлеуметтік  психологиялық  көмек 

бөлімшелерінде, ДМО)   күнделікті тəжірибелік жұмысында жүргізіледі. 

Ұрпақ жалғастыру жүйесінің екінші профилактикасы ауруларды (қабыну, ісік алды 

жəне  ісік)  ауруларын  ерте  анықтауға  бағытталған  іс-шаралар  кешенін  білдіреді. 



22

салты  кабинеттерінде,  профилактика  және  әлеуметтік  психологиялық  көмек 

бөлімшелерінде, ДМО)   күнделікті тәжірибелік жұмысында жүргізіледі.

Ұрпақ  жалғастыру  жүйесінің  екінші  профилактикасы  ауруларды  (қабыну, 

ісік алды және ісік) ауруларын ерте анықтауға бағытталған іс-шаралар кешенін 

білдіреді.  Профилактиканың  бұл  түрін  жүзеге  асыру  үшін  арнайы  зерттеу 

әдістері  (сауалнама,  қараулар,  биохимиялық  талдаулар,  УДЗ,  эндоскопикалық, 

рентгенологиялық  және  басқа  әдістер)  пайдаланылады.  Екінші  профилакти-

ка арасында ерекше орынды ҚЖА, онкологиялық ауруларды, ҚД және т.б. ерте 

анықтауға бағытталған халықтың мақсатты тобын скринингтік қарап шығу алады.   

Ұлттық скринингтік бағдарлама  2008 жылдан бастап әрекет етеді.  2013 жыл-

дан бастап ісік алды аурулары және еркек безінің ісігін скринингілеуді енгізумен 

байланысты бағдарламаны кеңейту қарастырылған. 

Мақсаттық топ - 50, 54, 58, 62 және 66 жастағы ер адамдар. Скрининг әдісі 

-  ерекше  антиген  (еркек  безінің  онкомаркері)  простатаның  деңгейін  анықтау. 

Антигеннің  жоғары  көрсеткіштерін  (10  нг/мл  жоғары)  УДЗ  бақылауымен 

трансректальдық полифокальдық биопсия көрсетеді. «Сұр аймақта» (жалпы ПЕА 

деңгейі 4-10 нг/мл) простата денсаулығы индексін бағалау, трансректальдық УДЗ 

простатаның урологиялық полифокальдық биопсиясы орындалатын болады.



Екінші    профилактика    (Скрининг  –  бедеуліктің  бастапқы  сатыларын  және 

оның  алдындағы  күйді  ерте  анықтау)  –  таңдаулы  және  некеде  бір  жылдан  аса 

тұратын, балалы болғысы келетін, бірақ бедеулік проблемасына тап болған және 

сондықтан арнайы кабинеттерге немесе ұрпақ жалғастыру орталықтарына өтініш 

жасаған ер адамдарға бағытталған.

Үшінші профилактика – ауру асқынуының және емделуші күйі нашарлауының 

алдын алу үшін тиімді диспансеризация мен емдеу жүргізу. Үшінші профилак-

тика  кезінде  АММК  мамандары  тәуекелдің  жағымсыз  факторларының  әсерін 

төмендету, өзіне өзі көмек көрсету және бақылау дағдыларын дамыту, емделушінің 

дәрігердің  белгілегенін  орындауға  тырысуын  күшейту  үшін  Ұрпақ  жалғастыру 

денсаулығы мектебін өткізгені маңызды.



Профилактика топтары

Ер адамдардың ұрпақ жалғастыру денсаулығы мектебіне мақсаттық топ-

тар:

ДС оқыту үшін контингент іріктеуді учаске дәрігерлері және ЖТД мыналарға 

жатқызылған скринингтік қараулар нәтижесінде жүргізеді:

• IБ диспансерлік тобына (бұдан әрі – Д-IБ) - бақылауға және профилактикалық 

араласуға мұқтаж тәуекел факторлары анықталған, «шекаралық» күйдегі тұлғалар 

(АҚ  көлемінде  және  басқа  ағзаның  функционалдық  қызметіне  әсер  етпейтін 

физиологиялық  сипаттамаларда  норманың  белгіленген  шекарасында  аз  ғана 

ауытқулар табылған тұлғалар);

• II диспансерлік топқа (бұдан әрі – Д-II) іс жүзінде сау – анамнезде соңғы 

бірнеше жыл ішінде асқынбаған жедел және созылмалы аурулары бар тұлғалар; 



• III диспансерлік топқа (бұдан әрі – Д-III) ауру – емделуге мұқтаж тұлғалар; 

23

Ұрпақ жалғастыру жүйесінде бұзылулар анықталған немесе анамнезінде ба-

ласыз  неке  проблемасы  бар  ер  адамдарды  ұрпақ  жалғастыру  медицинасының 

мамандандырылған  орталықтарына,  яғни  урология  институтына  жіберу  керек. 

Мұндай  ер  адамдардың  шылым  шегу,  ішімдікті  көп  ішу,  дұрыс  тамақтанбау, 

дене қимылының жеткіліксіздігі, дене салмағының ұлғаюы және семіру сияқты 

тәуекелдің  мінез-құлықтық  (басқарылатын)  факторларына  қарсы  бағытталған 

профилактикалық 

бағдарламаларға 

амбулаторлық-емханалық 

ұйымдар, 

отбасылық  денсаулық  орталықтарындағы  профилактикалық  және  әлеуметтік-

психологиялық  көмек  бөлімшелерінде  қатысуын  ерекше  атап  айту  қажет. 

Оларды  жүзеге  асыру  мақсаты    ер  адамдар  популяциясында  бедеуліктің  пайда 

болуының алдын алу ғана емес, бірақ сондай-ақ басқа созылмалы жұқпалы емес 

аурулардың алдын алу. Тәуекелдің мінез-құлықтық (басқарылатын)  факторларын 

төмендетудің тек Д-2 және Д-3 топтарда ғана дене белсенділігі, тамақтану сипаты 

бойынша ерекшеліктері болуы мүмкін.

Ер  адамдарды  ұрпақ  жалғастыру  ауруларының  дамуы  тәуекелінің  мінез-

құлықтық  факторларына  профилактика  жүргізу  бойынша  АММК  мамандары 

жұмыстарының моделі. 

Тәуекелдің мінез-құлықтық факторларына профилактика жасау емделуші ау-

руы бойынша өтініш жасағанда да басқа кез келген өтініш кезінде де (анықтама, 

вакцинация жасау, диспансерлік қабылдау және т.б.) мәліметтерді «амбулаторлық 

аурудың медициналық картасына» ағымдағы бақылаулар жазу парағына жазумен 

және мкб-10 кодына сәйкес «амбулаторлық аурудың статистикалық картасында» 

«қорытынды диагноз» бағанында белгі қоюмен жүргізіледі. 

Тәуекелдің мінез-құлықтық факторлары төрт сатыдан тұрады: 

1) емделуші сауалнамасы негізінде жеке тәуекелді бағалау (ЖТБ), сондай-ақ 

салмақты,  бойды,  артериалдық  қысымды,  Кетле  индексін  және  көкөністер  мен 

жемістерді  пайдалану  көлемін  өлшеу.  Салауатты  емес  мінез-құлықты  ынталан-

дыру және өзгерту дағдыларының бар екені анықталады. Бағалау – 10 минутқа 

дейін; 


2)  әңгімелесу  және/немесе  кеңес  (Ә/К),  ол  емделуші  мінез-құлқын  мінез-

құлықтық  факторларды  төмендету  жағына  өзгерту,  тәуекелдің  мінез-құлықтық 

факторлары  жоқ  кезде  көтермелеу  шараларынан  тұрады.  Саты  ұзақтығы  –  3 

минутқа дейін;

3)  профилактикалық  консультация  (ПК)  мінез-құлықты  өзгерту,  жеке 

сауықтыру бағдарламасын әзірлеу бойынша толық ұсыныстардан тұрады.

4)  денсаулық  мектептері  (ДМ),  арнайы  мамандармен  және  Отбасылық 

денсаулық орталықтарының мамандарымен бірлесіп жүргізіледі. 

Араласу аяқталғанда араласудың нәтижелілігінің мониторингін жүргізу және 

бағалау үшін келесі келетін күн белгіленеді. 

Профилактикалық  араласу  бағдарламасы  бірінші  және  екінші  циклдер  ара-

сында – 2 айлық аралық, екінші және үшінші циклдер арасында – 4 айлық аралық 

бар араласудың үш циклінен тұрады. 


24

Тәуекел факторы және созылмалы ауруы жоқ болғанда бірінші циклден кейін 

1 жылдан кейін келесі келуге ұсыныс жасалады.

Халықтың ұрпақ жалғастыру денсаулығын қорғау бойынша отбасылық 

денсаулық орталықтары мамандары жұмыстарының моделі 

1. Шылым шегу

Шылым шегуге тәуелділік

Темекі шегу

Темекі шегудің алдын алу мыналардан тұрады:

1. Жеке тәуекелді анықтау.

2.Темекі  шегуге  тәуелділік  деңгейін  және  шылым  шегуден  бас  тарту 

дағдыларының деңгейін анықтау:

1. шылым шеккен жылдар саны;

2. күніне шегілетін шылым саны;

3. оянғаннан кейін бірінші таңертеңгі шылымды тарту уақыты;

4. шылым шегуден бас тарту тәжірибесі.

3. Темекі шегуді төмендетудің профилактикалық шаралары:

1.  шылым шегуден бас тарту туралы әңгімелесу;

2.  алмастыру  терапиясын,  психологиялық  қолдау  көрсету,  диетотерапияны, 

белсенді дене қимылын қолдану бойынша кеңестер;

3.  шылым шегуден бас тарту бойынша топтық сабақтар (Денсаулық мектептері) 

жүргізу.


2. Қауіпті дозада ішімдік ішу

2.1 Ішімдік ішу

Болмайды: ішімдікке тәуелділік (F10.2)

Ішілген  ішімдік  саны  таза  спиртке  қайта  есептегенде  миллилитрмен 

көрсетіледі. 10 мл таза спирт кәдімгі сыраның 1 саптыаяғына (285 мл), асханалық 

шараптың онша үлкен емес бокалына (120 мл), күшейтілген шараптың 1 рөмкесіне 

(60 мл) немесе 1 кішкентай стақан (25 мл) араққа сәйкес келеді. 

Жеке тәуекелді бағалау

• Спирт ішімдіктерін қолдану көлемі мен жиілігін анықтау;

• Ішімдік қолдану деңгейін анықтау. Ер адамдар үшін ішімдік пайдалану доза-

сы аптасына 140 мл. Әйелдер, жастар және ересек адамдар үшін - апасына 80 мл 

26 

 

4)  денсаулық  мектептері  (ДМ),  арнайы  мамандармен  жəне  Отбасылық  денсаулық 



орталықтарының мамандарымен бірлесіп жүргізіледі.  

Араласу  аяқталғанда  араласудың  нəтижелілігінің  мониторингін  жүргізу  жəне 

бағалау үшін келесі келетін күн белгіленеді.  

Профилактикалық араласу бағдарламасы бірінші жəне екінші циклдер арасында – 2 

айлық аралық, екінші жəне үшінші циклдер арасында – 4 айлық аралық бар араласудың 

үш циклінен тұрады.  

 

ЖТБ  Ə/К  ПК 

          ЖТБ  Ə/К  ПК ДМ   

ЖТБ  Ə/К  ПК ДМ 

 

    



 

 

                      2 ай                                            4 ай 



 

Тəуекел  факторы  жəне  созылмалы  ауруы  жоқ  болғанда  бірінші  циклден  кейін  1 

жылдан кейін келесі келуге ұсыныс жасалады. 

 

Халықтың  ұрпақ  жалғастыру  денсаулығын  қорғау  бойынша  отбасылық 

денсаулық орталықтары мамандары жұмыстарының моделі  

1. Шылым шегу 

Шылым шегуге тəуелділік 

Темекі шегу 

Темекі шегудің алдын алу мыналардан тұрады: 

1. Жеке тəуекелді анықтау. 

2. Темекі шегуге тəуелділік деңгейін жəне шылым шегуден бас тарту дағдыларының 

деңгейін анықтау: 



1. шылым шеккен жылдар саны; 

2. күніне шегілетін шылым саны; 

3. оянғаннан кейін бірінші таңертеңгі шылымды тарту уақыты; 

4. шылым шегуден бас тарту тəжірибесі. 

3. Темекі шегуді төмендетудің профилактикалық шаралары: 



1. шылым шегуден бас тарту туралы əңгімелесу; 

2. алмастыру терапиясын, психологиялық қолдау көрсету, диетотерапияны, белсенді 

дене қимылын қолдану бойынша кеңестер; 

25

аса ішімдік пайдалану қауіпті болып саналады.



Профилактикалық іс-шаралар

Ішімдікті пайдалану зиян және ішімдіктен бас тартудың нақты артықшылықтары 

туралы әңгіме. Ішімдік дозасын төмендету бойынша кеңес:

• Ішімдікті пайдалану дозасын төмендету бойынша консультация;

• Ішімдікті пайдаланудың қауіпті дозасын төмендету бойынша топтық сабақтар 

(Денсаулық мектебі);

• Ішімдікке тәуелді тұлғаларға арналған нарколог, психотерапевт  консульта-

циясы.


Қауіпті дозада ішімдік пайдалану профилактикасы бойынша медицина-

лық қызметкер әрекетінің алгоритмі  

1. Ішімдік пайдалануды анықтау (ия; жоқ)

• Ия - ішімдік пайдалану деңгейін анықтау (қауіпті, қауіпті емес);

• Жоқ – көтермелеу, СӨС бойынша консультация.

2. Шылым шегуді тастау ниетін анықтау (иә, жоқ)

• Ия – профилактикалық араласу; 

• Жоқ – бас тарту себебін анықтау. Ішімдік ішу зияны туралы түсіндіру. Нарко-

лог, психолог консультациясы.

3. Араласуды бағалау;

4. Ішімдікті ішуге қатысты емделуші мінез-құлқын бақылау. 



Дұрыс тамақтанбау

Қолданылуға тиіс емес тағам мөлшері және тағам ішудегі зиянды әдеттер

Жеке тәуекелді бағалау

• Тамақтану рационындағы көкөністер мен жемістердің мөлшері тәулігіне 400 

г (5 порция) кем емес. 

• Май қосылған қуырылған тағамды пайдалану аптасына 3 реттен көп.

• Тағам дайындау кезінде жануар майын пайдалану.

•Тұзды пайдалану.

Дұрыс тамақтанудың негізгі қағидалары: 

1. Көкөністер мен жемістерді пайдалану күніне  400 г-нан кем болмауы тиіс. 

2. Ауыстыру:

• Өте майлыны (жануар майы) өте майлы емес өсімдік майларымен (зәйтүн, 

күнбағыс, соя, мақта майымен) ауыстыру;

• Майлы етті балықпен, құспен немесе майлы емес жеңіл етпен ауыстыру; вет-

чинаны, шұжықты және беконды пайдалануды төмендету немесе олардан толық 

бас тарту.

3. Майы аз сүтті және сүт өнімдерін пайдалану (айран, майлы емес ұйыған сүт, 

йогурт және майы аз ірімшіктер);

4. Күніне 60г. аспайтын қант, тәулігіне 4-6г аспайтын йодталған тұз, темірмен 

және фолий қышқылымен байытылған ұнды пайдалану;

5. Нанды, дән өнімдерін, макарон бұйымдарын, күрішті немесе картопты 


26

күніне бірнеше рет, әрбір тағам ішкенде пайдалану.

Міндетті түрде ыстық таңғы аспен және түскі аспен тамақтану режимін сақтау. 

5. Гиперхолестеринемия

Липопротеидтер және басқа липидемиялар алмасуының бұзылуы

Холестерин  бойынша  Канада  конференциясына  сәйкес  (1988),  5,2  ммоль/л 

асса, қандағы холестерин көтеріңкі деңгейде деп есептеледі.

Гиперхолестеринемия бойынша тәуекелдер тобы

•  40  жастан  асқан  және  тәуекелдің  екі  факторы  бар:  шылым  шегу,  жоғары 

артериалдық қысым, семіру, диабет, дене қимылы белсенділігі төмен. 

• Анамнезде 50 жасқа дейінгі жастағы отбасы мүшелерінің мерзімінен бұрын 

ЖИА немесе миокард инфарктінен қайтыс болуы. 

• Отбасылық гиперхолестеринемия (> 7,8 ммоль/л).

• Ксантоматомның болуы.

Профилактикалық іс-шаралар

• Майы аз, құрамында клетчатка және дәрумендері көп диета; 

• Холестерин деңгейін төмендететін фармацевтикалық препараттарды қолдану;

•  Тәуекел  факторын  төмендету  бойынша  консультациялар:  шылым  шегу, 

жоғары артериалдық қысым, семіру, диабет дене қимылының белсенділігі төмен 

(тиісті Алгоритмдерді қараңыз).



Гиперхолестеринемия 

профилактикасы 

бойынша 

медициналық 

қызметкер әрекеттерінің алгоритмі   

1. Тәуекел тобын құрастыру және қанның жалпы холестеринін анықтау.

2. Қанның жалпы холестеринінің көтеріңкі деңгейін анықтау.  

Ия - Профилактикалық араласу

Жоқ - Салауатты өмір салты бойынша консультациялар

3. Араласуды бағалау

4. Жалпы холестерин деңгейін бақылау

 Ия - ішімдік пайдалану деңгейін анықтау (қауіпті, қауіпті емес);

Жоқ – көтермелеу, СӨС бойынша консультация.

6.  Дененің артық салмағы

Е65 Бір жерге майдың жиналуы 

Е66 Семіру



жүктеу 1.12 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   13




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет