Бизнес этикасы


Студенттер пәнді оқып бітірген соң істей білу қажет



жүктеу 0.7 Mb.
Pdf просмотр
бет3/6
Дата23.04.2017
өлшемі0.7 Mb.
1   2   3   4   5   6

Студенттер пәнді оқып бітірген соң істей білу қажет

Кэсіпорынға 

минималды 

экономикалық 

жэне 

кадрлық 


шығындарда 

бәсекелес 

нарықта 

ұзақ 


мерзімді 

қызмет 


ету 

мүмкіндіктерін  беретін  дұрыс,  этикалық,  тиімді  басқарушылық 

шешімдер қабылдау.

4 Пәнді оқуға  арналган  әдістемелік  нұсқау



тақырып. 

Бизнес  этикасы  пәні.  Бизнес  этикасынын 

қазіргі заман концепциялары

Бизнес  этикасының  мазмұны  мен  түсінік  анықтамасы.  Негізгі 

этикапық концепциялар.  Утилитаризм, деонтикалық этика мен эділдік 

этикасының  айырмашылығы  және  өзара  байланыстары.  И.  Кант 

қапаган деонтикалық концепцияның этикалық негіздері.

Әдебиеттер [4,7,9,11].

32


2  тақырып. 

Кәсіпкердің  этикалық  заңдар  жинағы. 

Кэсіпкердің қоғамдык санасы

Кәсіпкердің  қогамдық  санасы.  Этикалық  заңдар  жинағы. 

Бизнестегі  адамгершілік  нормалардың  түсінігі.  Кәсіпкер  қызметінің 

әдептілігін қамтамасыз ететін оның қасиеттері.



Әдебиеттер [4^20^21 ^22].

3  тақырып. 

Этикаиың  заңдар  жинағы  мен  іскерлік 

қасиеттердің концепциясы

Іскерлік 

қасиеттердің 

концепциясы. 

Бизнесменнің 

мінездемелері. Менеджердің мінездемелері. Бастықтың қасиеттері.



Әдебиеттер [13*8,10,17].

4 тақырып. Іскерлі қатынастардың этикасы 

Коммуникациялар  этикасы.  Іскерлік  келіссөздер  жүргізудің

технологиялары.  Келіссөздер  кезеңдері.  Дауларды  шешу.  Сыйлықтар 

сыйлаудың,  келіссөздердің  ережесі.  Сөз  сөйлеушінің  ережесі. 

Тыңдаушының 

ережесі. 

Түрлі 

ұлттық 


мәдениет 

этикасының 

ерекшеліктері.  Типтік  қателердің түрлері.  Киім  таңдау  кезіндегі  және 

келіссөздер жүргізу кезіндегі басқа элементтердің әдеп ережелері.



Әдебиеттер [1333)6,8,15].

5 тақырып.  Корпоративтік этика

Компанияның этикасы  мен  мәдениеті.  Корпоративтік  мәдениет. 

Үйымның 

миссиясы. 

Корпоративтік 

имидж. 


Корпоративтік 

мәдениеттің 

қагидалары. 

Корпоративтік 

мәдениетті 

қолдау 


механизмдері.

Әдебиеттер [10,12,14].

6  тақырып. 

Әкімшілік  (басқармалы)  этика.  Басқарушы 

этикасы

Басқарушы 

этикасы. 

Басқарушылық  этиканың  түсінігі. 

Менеджмент  этикасының  метамарфозалары.  Тиімді  менеджерге 

қажетті  қасиеттер.  Басқару  стилі  мен  әдістері.  Басқарушының 

жұмыскерлермен 

жеке 


қарым-қатынастары. 

Жетекшілік 

пен

көшбасшылық  түсініктері.  Ұжымдық  жұмыстың  технологиялары. 



Адамдардың  темпераменті  жэне  ұжымдагы  климат.  Персоналды 

таңдау барысында әлеуметтік-психологиялық сипаттамалар.



Әдебиеттер [7,8,9,10,11,14].

33


7 тақырып.  Кәсіби этика

Кәсіби 

әдептің  түсінігі  және  оның  мазмұны. 

Қарым-қатынас

ережесі.  Әдептің  негізгі  әмбебап  талаптары.  Кәсіби  этиканың

элементтері.  Адамдардың  құндылық  багдарының  қызмет  түрімен 

байланысы.



Әдебиеттер [2,5,7,9,17,19].

8 тақырып . Микро және макроэтика

Бизнес  этиканың  деңгейлері  және  жүйелері.  Қазакстандагы 

бизнес  этиканың  дамуы.  Шагын  бизнестің  проблемалары.  Нарыюъщ 

ірі 


қатысушыларында 

этикалық 

сипаттагы 

проблемалары. 

Проблемаларды 

шешу 

механизмдері. 

ҚР 

шарттарында  бизнес 

этиканың проблемаларын шешуде элемдік тәжірибені  қолдану.



Әдебиетгер [4,7,9,8,11Д 5,16,18].

34

5.1  Курстын  пәні мен міндеттері

Бизнес  әдебі  -  ең  жас  гылымын  саласының  бірі.  Бизнес  әдебі 

кәсіби  әдепке  жатады.  Кәсіби  әдеп  белгілі  қызмет  түрлеріне 

тән 


нормаларды, стандарттарды өндіреді.

Бизнес 


әдебі-  бүл 

қарым-қатынас  түрін  жазатын 

тәртіп 

кодексі.  Кәсіпкерлердің 



өз  міндеттерін  осы  немесе  басқа  сапада 

орындаулары  олардың  көзқарасы  бойынша  ең  жақсы 

болып 

көрсетіледі.  Әдеп  ортасында  мораль  тұр,  немесе  өнегелік  қарым- 



қатынас  жүйесі,  әрекет  мотивтері,  сезім  және  ақыл-ой.Бұл  жүйелер 

адамдардың  ұжымдағы 

қарым-қатынастарын  және  қылықтарын 

қарым-қатынас шектерін анықтайды.

Бизнес  әдебі 

экономистер  мен  менеджерлерді  дайындауда 

ажырагысыз бөлігі болуы керек.

Келешекке  қызмет  ететін  кәсіпкерлерге  олар  өздері  және 

олардың  серіктестері  мораль  нормаларын  ұстану  туралы  ойлану 

қажет.Оқытудың  мақсаты-  болашақ  мамандарга  этика  бизнесінің 

саласында теориялық және тәжірбиелік  дағды білімдерін беру.

Курстың негізгі  міндеті болып- дәстүрлер  мен  ережелер арқылы 

бекітілген нарықтық заңдылыққа байланысты берілген сөзге нәтижелі, 

әділ ашық түрде қызмет ететін бизнес әдебінің  сұрақтарын  іскер әдеп 

ретінде қарастыру болып табылады. Сонымен  қоса,  курстың міндетіне 

өндірістік  іс  эрекеттің  эдептілік  мәнін  ашу  жатады,  мұнда  келесі 

сұрақтар  қарастырылады:  қазіргі  бизнес  әдебінің  тұжырымдамасы, 

әдептілік  кодекс  түсінігі,  бизнестегі  мораль  және  жауапкершілік 

түсініктері,  басқару  әдебінің 

ерекшелігін  оқып  үйрену,  іскер 

байланыс 

әдебі,  сонымен  қатар  бизнестің  қогам  апдындагы 

әлеуметтік жауапкершілігі, әдеп пен әдептіліктің өндірістік  іс әрекетті

5 Дәріс материалы

нәтижелі орындауга әсер етеді.

Студент курс алганнан кейін білуі қажет:

бизнес эдебі  эртүрлі тұжырымдамалар арқылы бизнестің өзара 



тэртіп 

мәселелері 

және 

әдеп 


ережелерімен 

нормаларының 

салыстырмалы 

жас 


гылым 

екенің 


білу 

керек.Бизнес 

әдебі- 

компаниялар  арасындагы  қарым-қатынастарды  реттейді,  сонымен 



бірге  компания  жэне  қогам  арасындағы,  фирма  арасындағы  қарым- 

қатынастарды,  жеке  тұлғалар  арасындағы 

іскерлік  байланыстарды 

реттейді.

Бизнес  эдебі  психология,  маркетинг,  менеджмент,  экономия 

теориясы,  экономикалық  теория  негіздері,  элеуметтану  жэне  т.б. 

эдістер мен тәсілдерді қолданады. Белгілі  курсты оқытудың нәтижесін

35


алу  кезіндегі  маңызды  дагды  ең  аз  экономикалық  және  кадрлық 

бәсекелес  шығынында 

адекватты,  әдепті,  әсерлі,  баскарушы 

шешімдер;  кәсіпорынның  ұзақ  уақыт  өмір  сүруіне  мүмкіндік  беру 

болып табылады.

5.2 Дәріс сабақтарының мазмұны



тақырып.  Бнзнес этикасы  пәні.  Бизнес этикасыныц  казіргі 

заман  концепциялары

Бизнес  әдебінің  мазмүны  және  анықтау  түсінігі.Утилитаризм, 

деонтикалық әдеп  пен  эділеттілік  әдептің айырмашылығы  және өзара 

байланысы.  И.Кант  салған  салған  деонтикалық 

тұжырымдама 

эдептілігінің негіздері.

Әдептіліктің 

утилитарлық- 

агартушылық 

тақырыбы-ның 

іскерлік  өмірінде  адамның  экономикалық  іс  эрекетіне  діннің, 

моральдің, мәдениеттің эсер етуі.

Құрама  Ш таттар  мен  Батыс  Европада  бизнес  эдебі  ғылыми 

тэртіп  ретінде 

бұрыннан  өмір  сүреді, 

менеджмент,  экономика, 

стратегиялық  жоспар,  қаржы,  есеп,  маркетинг,  ракурсына  сәйкес 

зерттелетін.Бизнес  эдебі 

білім  саласының 

қолданбасы  ретінде 

Құрама  Штат  жэне  Батыс  Европада  XX  ғасырда  1970  жылдары 

құрылды.


Ғылыми  қауымдастық  жэне  іскерлік  әлем  кәсіби  бизнесмендер 

іскерлік 

операцияларды 

жүргізуде 

сондай-ақ, 

"қоғам 


алдында 

корпорациялық  жауапкершіліктер"  "Әдептілік  сана  сезім"  қажеттігін 

жетілдіру  туралы 

келісімге  келді.  1980  жылдар  басында  АҚШ-та 

бизнес  мектебінің  көпшілігі  сонымен  бірге  кейбір  университеттер 

өздерінің  оқу  бағдарламасында  әдеп  бизнесін  өткізеді.  Бизнес 

этикасында  бизнестің  мораль  мэселелерінің  3  негізгі  әдісі  бар.  Үш 

негізгі  жолдамаға  тірелетін  утилитаризм,  деонтикалық  эдеп,  жэне 

"әділеттілік  эдебі".  Америка  ғалымдары  М.  Валаскес,  Дж.  Ролза,  Л. 

Нэш 


еңбектеріңде  көрсетілген. 

Қазіргі  уақытта  бизнес  әдебінің 

курсына  Ресей  жэне  Қазақстан  оқу  орындарының 

кейбір  оқу 

жоспарына кіреді.

Бизнес  әдебінде  ең  негізгі 

лауазымдардың  бірі  болып 

утилитаризм  тұжырымдамасы  табылады.  Моральды  ақталған  болып 

соңында  ең аз пайдалы тиімділікке әкелетін әрекет табылады.

Барлық  мүмкін  болатын  іс-әрекет  нұқалары  негізінде  табыс 

пен  шығын  түрінде 

жағымды  не  негативті  тиімділігін  ескеру  қажет 

сондай-ақ  оның 

салдарын  болжау 

оның  ішінде 

әрбір  жалған 

нәтижелерін  теориялық утилитаризм  ережесін  қолдану  толыққанды

36


мәселелерімен  байланысты,  оның  қатарындағы  ең  негізгісі  "қогамдық 

пайданы" толыгымен анықтау қажеттілігі.  Кейбір жагдайда табыс  пен 

шыгын  өлшемге  берілмейді.  Көп  жағдайда 

табыс  пен  шыгын 

мөлшерін  болжау,  сондай-ақ  оларды  сан  жагынан  багалау  мүмкіндігі 

болмайды.

Сонымен  өте  белгілі  фундаментальді 

гылыми  зерттеулердің 

табысы мен шығысын анықтау мүмкін емес.

Теориялық  нормалар  утилитаризмінің 

жагдайларын  келесі

принцптермен көрсетуге болады:

1)  әдеп  коз  қарасы  жагынан  қандай  болмасын  акция  заңды,  тек 

қана  мораль  нормаларының  реализациясының  қажеттілігі  болган 

жағдайда ғана;

2)  мораль  нормасы  түзу  тек  қана,  онымен  жүретін 

табыс, 

альтернативті  норманы  қадағалау  нәтижесіндегі  жалпы  табысынан 



гөрі жоғары көрсеткішті болса.

Іскер  өмірдің  мәселеріне  басқа  тұрғыдан  қарау  деонтикалық 

әдепті  және 

борыштық  әдепті  ұсынады.  Осы  түргыда  түсінік 

орталығы  құқық  болып  табылады. 

Бұл  түсінікті  кез-  келген

бизнесмен  кездестіреді.  "Құқық" 

термині  адамның  кез-келген

нәрсеге  қарым-қатынаста  моральді  түрде  қолдануы.  Индивид  кез- 

келген  адаммен  немесе  нақты  бейнемен  қарым  -  қатынас  жасаганда 

қандай да бір құқықтарды игереді.

Моральді  құқықтың  3  ерекшклігі  бар.  Олар:  жауапкершілікпен, 

автономды  және  тең  құқықты  мүмкіндікті  қамтамасыз  ететін 

мақсатты  таңдауды,  іс-әрекеттің  және  қамқорлық  жасаудың  немесе 

басқа адамдарға көмектесумен байланысты.

Утилитарлық  тұрғы  және 

моральдық  ққықтық  позициялық 

тұрғының  арасындағы  басты  екі 

айырмашылықты  бөліп  қарауға 

болады.  Моральдік  құқық  моральдік  талаптардың  бейнесі  болып 

табылады,  ал 

утилитарлық  моральдік  нормалар  мәні  бойынша 

ұжымдық  болып  табылады  да,  онда  нормативтік  базалар  қогамдық 

пайдалы  және сапалы факторлар ретінде бейнеленеді.

Бизнес этикасы келесі  категориялық  императивті  құрастырады: 

"  адамгершілік  мақсат  ретінде  өзіне  немесе  басқа  адамдарга  тек  бір 

құрал  ретінде  қарастырылсын"  Кант  өз  еңбектерінде  жауапкершілік 

заңдылықтарын 

этикалық  шешімдерді  барлық 

адамдарга 

тән 

рационалистік этиканы  қалыптастыра отырып  қарастырган.  Іскерлік 



өмірдің 

мәселелерін 

тұргыдан 



қарастырғанда 

бизнес 


категориясына  әділдікті  қолдануға  талдау  жасауымен  байланысты. 

Утилитаризм  этикасы 

және  деонтикалық  этиканың  арасындагы 

айырмашылық  "эділдік  этикасын"  қолданумен  айрықшаланады.

37


Соңғысы  бизнеспен  коғамды 

тұтас  қарым  -  қатынас 

негізінде 

қарастырады, 

мысалы 

корпорациялар 



арасындағы 

қарым- 


қатынас.соған  қоса  әділдік  стандарттары  моральдік  құқықтан  жоғары 

тұрмайды.  Әділдіктің өзі  индивидтің моральдік құқығына негізделеді.

Дж.  Ролз 

әділдік  туралы 

өзінің  түсінігін  келесі  принцптер

негізінде құрастырған:

1)  әрбір  адам 

бостандыққа,  басқа  адамдармен  бейбіт  өмір

сүруге тең құқықты;

2)  әлеумеггік  экономикалық теңсіздік  параметрлері  келесідегідей  бсшуы



қажеп

а) табысты артық мөлшерде қамтамасыз ету;

б)  билікті 

жүргізуші  мекемелер  жэне лауазымды  адамдар

тең құқықты болуы керек.



тақырып. 

Кәсіпкердің 

этикалық 

заңдар 

жинағы.

Кәсіпкердің  қоғамдық санасы

Әдеп 


кодексі. 

Бизнестегі 

мораль 

нормалары 



түсінігі. 

Кәсіпкердің  қасиеті  іс-әрекетінің 

этикасын 

қамтамасыз  ету. 

Өркениетті  кәсіпкердің моральді- этикалық кодексі.

Мораль  -  адамдардың  қоғамдағы 

іс-әрекетін  нормативті 

бағыттайтын  ең  негізгі  құралдардың бірі.  Қогдық сананың  және  жэне 

қогамдық  қатынастардың ерекше формасы. Әдепті  оқыту пэні.

Кәсіпкердің 

моральді-  этитикалық  кодексі  бизнесменнің 

моральді  жэне  эділ,  адал  кәсіпкер  ретінде  тарихи  дамуды  көрсетеді. 

XX  гасырдың  басында  Ресей  кэсіпкерлері  кәсіпкерлік  істің  келесі

принцптерін өндеп шығарған:

1) билікті  құрметте;

2) әділ және шынайы бол;

3) жеке меншікті  құқықты құрметте;

4) сөзіне сенімді бол;

5) адамды сүй және құрметте;

6) қаражат бойынша өмір сүр;

7) ұмтылғыш бол.

Қазіргі заманғы кәсіпкердің этикалық кодексі:

1)  өзінің  еңбегіне  өзі  үшін  ғана  емес,  қоғам,  мемлекет,  басқа 

адамдар үшін пайдалы болу сеніммен қарау керек;

2) 

қоршаған  адамдарға  жұмыс  жасауға  немесе 



жасайтын 

кәсіпкер ретінде түсінік қалыптастыру керек;

3)  бзнеске  сену,  оны  бизнеске  деген  қарым-қатынастық  қол 

өнер ретінде шығармашылық ретінде қабылдануы;

38


4)  бәсекелестікті 

ынтымақтастыққа 

жетуді 

көздейтін 



қажеттілік ретінде мойындау;

5)  өзінді және басқа тұлғаны силау-өзіңді сияқты;

6)  кез 

келген 


меншікті, 

мемлекеттік 

билікті, 

қогамдық 

қозгалысты, әлеуметтік тәртіпті, заңдылықты силау;

7)  басқа  адамдарга  сенім  білдіру,  кәсіптілікті  және  басқа 

адамдардың  біліктілігін  силау;

8) білім, гылым, мәдениеттің құндылыгын мойындау;

9) экологияны қоргау;

10) жаңалыққа ұмтылу;

11)  гуманизм.

Идеология  -  нақты  қогамның,  қарым-қатынастың  өзгерісіне 

багытталган  элеуметтік  іс  әрекетті  мақсат  тұтатын  әлеуметтік 

мәселелер,  қақтыгыстар  адамдардың  қарым-қатынасы,  бір-бірімен  іс

әрекет жасауы,  көрінетін  көз  қарастары  мен  идеяларының  жүйесі.

Қогамның 

идеолгиялық 

құндылықтарынсыз 

олар 

қалыптаспайды.  Сондықтан  әлеуметтік  құндылықтардың  орнына 



саяси 

технология 

деңгейіндегі 

либералды 

қүндылықтар 

енгізілді.

Егер  идеологиялық  жүйе  болмаса  мемлекеттің  құрылымы 

идеологияның  саяси  қолданбалы  сипатында  болады.  Кез  келген  қала, 

қауымдастық  оркениет,  идеясыз  қызмет  етпейді.  Ойсыз  жолшылық 

болады.  ¥лттық  идея  -  бұл  эрбір  ұлттың  уневерсал  мәнін  менгеретін 

құндылықтар жүйесі.

Кәсіпкердің  идеологисы  -  патриотизмге,  жаналыққа  ұмтылуга, 

әлеуметтік  бостандықты  материалдық  приоритеттін  табысты  көзі 

ретінде қарастырылады.

Кәсіпкердің  идеологиясы  оның  элемді  түсініумен  сипатталды, 

ол  қоршаган  әлемді  және  оның  басқа  компанеттерімен  байланыста 

болатын  оның  суретімен  бейнеленеді-  нақты  идея  кәсіпкердің 

тәжірібиелік іс әрекетіне күшті әсер етеді.





тақырып. 

Этиканың  заңдар 

жинагы 

мен 

сапалы 

іскерліктердің концепциясы

Іскер 


сапаның 

концепциясы. 

Бизнесменге

сипаттама.Жетекшінің сапасы.

Зонбарт,  Кантильон,  Шумплер,  Гипс  кәсіпкерлеріне  түсінік

беру,  кәсіпкерлік-  экономикалық  белсенділіктің  ерекше  формасы.

Экономикалық  белсендік-  индивидтың  қогамдық  кәсіпке  араласуың

және  өзінің  өмір  эрекетің  қамтамасыз  ететін  қаржылық  құралдар  мен 

формалар.

39


Іскер сагіа концепциясы келесілердең түрады:

1)  әрбір  аралас  бірліктің  сапалы  жэне  экономикалық  - 

шаруашылық 

жолымен 


нарықты 

талдауды, 

оның 

тауарлары, 



темистері,  шарттары тұрғысынан экономикалық жүйенің дайындыгын

жэне сәулетті  (құрылыстық қолөнер) жүйені  іздестіру қабылеті;

2) тауарга,  заттарга,  шарттарга  мақсатылган  кәсібі  құрылымдык

арық  жагдайда  нэтижежелі  сақтап  қалуга  дайындалу  жэне  меншік 

кәсіби құрылымды қалыптастыру;

3) 


норықтагы 

барлық 


жагдайды 

дұрыс 


багалау 

жэне 


өзгерістерді дұрыс шеше білуге қабылетті; болу;

4) сонымен  қоса  нарық  қажеттілігің  анықтау.  Бұл  қажеттіліктер 

анық  болуы  мүмкін,  бірақ  қанағаттандырылмайтын,  толыгымен

қанагаттандырылатың, сапасы аса емес болуы мүмкін;

5)  алгашқы  кәсіби  шарттарды  жүзеге  асьфа  білу,  бұлар

коньюктуралық және маркетінгтік зерттеудің  нәтіжесінен шыгады.

Осылардың  негізінде  кәсіпкер осы  идеямен  айналуга  болатыны 

жөнінде шешімге келеді;

6) 

кәіпкерлік 



жобаны 

оның 


мақсаты 

мен 


міндеттерін, 

багынушылардың, 

серіктестердің  жэне 

қызметкерлердің 

осы 

мақсатқа жетулерін жүзеге асыру қабылеттерін қалыптастыру;



7)  алдымен  механикалық,  технологиялық 

немесе  гылыми 

техникалық  идея  түсінігіне  коз  жүгірту  және  сонгы  нятижеге  жету 

деңгейін  осы  идеяны қолдану мүмкіндігін қарастыра білу;

8)  қажетті  адамдармен  мекемелермен  билік  құрылымдармен

коммуникациялық проццеске жету қабылеті.

Жанашылдық  -  кәсіпкердің 

іскер  сапасының 

концепциясы. 

Жанашылдықта  қорқыныштын  болмауы  және  жанашылдық  -  тек  осы 

сапалар  оган  басқалар  көрмейтің  және  істемейтін  іс  әрекетті  жасауга

мүмкіндік береді. 

Е|1Н Е|||Н

Нарықта  осы  сапаларды  нэтижелі  қолдануга  болады.  Кэсіпкер  - 

нарықтыгы тыныштықты қалыптастырушы.

Ол  өнімнің  бір  орнында  тұруына  жол  беремейді.  Жана  тауар 

жеткізушіге 

жэне  т.б.  қойылатың 

жаңаталаптар.  Менталдық  - 

капиталды  игеру  жэне  оны  басқару,  нарық  жагдайда  кәсіпорын 

факторынын  жүйелеу,  осы  жагдайда  табысқа  жету  үшін  артық 

мөлшерде  мүмкіндік  тугызу,  өзгерістерге  беймделе  білу,  басқарудың 

ерекше 

жүйесі, 


нарықтың 

сұранысының 

өзгеруі, 

иновацияны 

қабылдау - сапа. Бұларсыз кэсіпорын нэтижелі жұмыс істей алмайды.

Еркін  күші,  өзіне  деген  сенімі-кэсіпкердін  8%-тік  бағасы, 

тұрғылықты жері  кәсіп бойынша.

Керілікпен айналысады.

40


Агрессивтилік  -  ол  кез  келген  біріншілікті  менгеруге  деген

сенімділік; 

нақты  және  мақсатқа  бағытталган 

инициативага 

жұмылдуруға ұмтылу.

Команданы құру қабылеті -шешім қабылдау қабылеті жэне өзіне 

жауапкуершілікті алуға дайындалу, қаупке дайындапу қабылеті.

Мобилизацияға  қабылеттік  -  идея 

іс  әрекет  факті  және 

құблыстарды,  ресурстарды  кезекп  формада  карастыру,  сапа  және 

санды, байланыс қарым -қатынасты топтау қабылеті.

4 тақырып. Іскерлі  қатынастардың этикасы

Коммуникация  этикасыё  Іскер  байланысты  енгізу  техникасы. 

Байланыс кезендері. Қақтығыстарды шешу. Байланыстар тәртібі.  Әдеп 

тәртібі.


Іскер қатынас-бұл адамдардың қызметтік ортада жүзенге асатын 

көп жоспарлы, күрделі дамуы процессы

Олардың  мүшелері  арнаулы  статустарға,  мақсаттарға  жетуде, 

нақты тапсырмаларды шешуде көзге түседі.

Арнай  байланыстық  тәртіп  нормалары  бойынша  "жазбаша” 

және  ’жазбаша  емес”  бойланыстары  белгілі.  Қызметтегі  қабылданған 

тәртіп жэне форма іскер әдеп деп аталады.

Оның 


негізгі 

қызметі-  адамдар 

арсындағы 

тәртіптілікті

қалыптастыру. Екінші  қызметі  мақсаттылық жэне тәжірбиелік.  Қазіргі

замандағы  қызмет әдебі ұлтаралық  белгілерге  ие,  өйткені  оның  негізі

1720  жылы  "бас  регламентте"  1  Петр  дәуірінде  енгізілген,  онда  шет 

елдік идеялар ұсынылған.

Іскер әдеп  тэртіптің 2 тобын бөліп қарастырады.

-  бір  ұжымдағы  мүшелердің 

мәртебелері  бойынша  қарым- 

қатынас нормалары.

-  жетекшінің  жэне  бағынушының  вертикалды  байланысын 

насихаттау.

Жалпы  талаптары  жұмыстағы  ұжыммен  серіктестіктермен 

жақсы  қарым-қатынаста  болуға  негізделеді.  Мұнда 

сүйіспеншілік 

жэне  жаратпаушылық  орын  алмауы  керек.  Іскер  іс-эрекет  сөйлеген 

сөзінен  де  көрінеді.  Сөздік  әдепті  дұрыс  қолдану-тілдік  тэртіптің 

қоғамдық  нармаларына  сәйкес,  дайын  ''формуланы"  қолдануға 

мүмкіндік беретін ұсыныс, алғыс т.б.

Қарым-қатынас  ешқандай  мәселесіз  болу  үшін 

келесі 

кезендерден өтуі керек:



- байланысты қапыптастыру (танысу).  Басқа адамды түсіну,  өзін 

басқа адам ретінде сезіну;

41


I

I  


қарым-қатынас  жагдайын  бақылау,  өткенді  ойлау,  үзіліске 

шыдау;


- қызықты мәселелерді талдау;

- мәселелерді  шешу;

- байланысты аяқтау (одан шығу).

Ақпаратпен  алмасу  тәсілі  бойынша  іскер  қарым-қатынасты 

ауызша  жэне  жазбаша 

деп 


2-ге  бөлінеді.  Монологияның  түріне 

мыналар жатады:

- амандасып сөйлесу;

- сауда-саттық сөйлесу (жарнама);  ^

- ақпараттық сөйлесу;

- баяндама (жиналыстарда, отырыстарда).

Диалогиялық түрі

- іскер сөйлесу

Тек қана  бір тақырыпқа байланысты қысқа уақыттық байланыс:

-  іскер  әңгіме-  шешім  қабылдауда  қолданылатын  ұзақ уақытқа 

созылатын ақпаратпен алмасу;

-  байланыстар-  кез  келген  сұрақты  ашу  мақсатында  оны 

талқылау;

-  интервью-  мөрлерде,  радио,  телевиденияларда  тілшілермен 

сөйлесу;

- пікір сайыс;

- кеңес (жиналыс);

- пресс конференция;

- іскер  байланыстық әңгіме- үздіксіз "тірі" диалог;

телефондық 

әңгіме 

(дистантты) 



вербалды 

емес 


коммуникациядан тұрады.

Қақтыгыстарга  түрліше  анықтама  беріледі,бірақ  барлыгы 

келіспеушілік  формасы  ретінде  қолданылады,  егер  адамдар  арасында 

қақтыгыс  болса,  олар  жабық жэне  ашық түрде  болады,  бірақ барлыгы 

осындай  келіспеушіліктің негізінген туындайды.

42

1   2   3   4   5   6




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет