Биология және география



жүктеу 50.11 Kb.

Дата08.09.2017
өлшемі50.11 Kb.

Ш.Есенов атындағы Каспий мемлекеттік технологиялар және инжиниринг университеті 

 

"Биология және география" кафедрасы 



 

5В011300 - Биология мамандығы бойынша Мемлекеттік емтихан 

 

 



 

БЕКІТЕМІН 

ОӘК  тӛрағасы 

_________  М.Б. Имандосова 

      хаттама  №  «___» ___ 2016 ж 

 

 

 

СҰРАҚТАР 

 

 «Биологияға кіріспе» пәні бойынша 

                                                        

                                                        1-деңгей 

 

 



1.Биологиялық  ғалымдар,  ғылымның  дифференциялануы  және  интеграциясы, 

биологиялық ғылымдар жүйесі, қазіргі заманғы бағыттары. 

2.Биология  ғылымын  зерттеу  нысаны  және  тірі  нысанды  ұйымдастыру  деңгейіне 

байланысты жіктеу (классификациялау).  

3.Биология  нысандары.Тірі  табиғаттың  кӛпалуандығы.  Пәннің  міндеттері. 

Биологияның  ғылыми  жаратылыстанудағы  маңызы.Тірі  ағзаның  химиялық 

құрамының тұтастығы. 

4.Биологиялық  зерттеулер  әдістері,биологиядағы  ғылыми  әдістер,  ғылыми  ой-

пікірді  нақты  дәлелдеп  заңдылықтарға  жетілдіріп,  әрі  қарай  болжам  ретінде 

қалыптастырып, қазіргі заманғы биологияның теориясы және заңы ретінде бекіту. 

5.Тіршіліктің пайда болуы және оның мәні. Тіршілікті сипаттаудың заңдылықтары 

және оның негізгі формалары. 

6.Органикалық дүниенің пайда болу теориясына тарихи кӛзқарас. Креационизм. 

7.Тіршіліктің  ӛз  бетінше  пайда  болуы.  Франческо  Реди  және  Луи  Пастер 

еңбектерінің маңызы.  А.И.Опарин, Дж Холдейн, Гарольда Юридің кӛзқарастары. 

8.Тіршіліктің  шығу  тегіне  қазіргі  заманғы  кӛзқарастар.  Химия  эволюция 

У.Харисон, М.Каьвин, С.Миллер, С.Фокс тәжірибелері.  

9.  Коацерваттық  болжам.  Биохимиялық  эволюцияның  этаптары:  қарапайым 

органикалық 

молекуланың 

түзілуі,макромолекуланың 

түзілуі,репликация 

механизмінің пайда болуы. 

10.Тіршіліктің  пайда  болуының  заманауи  теориясы  (Опарин  А.И.).  Академия. 

А.Н.Колмогоров бойынша тіршіліктің анықтамасы. Биологиялық жүйелер: тұйық, 

ашық және салыстырмалы оқшауланған. 

11.Тіршілікті  сипаттаушы  заңдылықтар:  ӛздігінен  жаңару,  ӛздігінен  пайда  болу, 

ӛздігінен қалыптасу.       

12.Тіршіліктің негізгі кӛрінісін анықтаушы заңдылықтар: зат және энергия алмасу, 

тітіркенушілік,  гомеостаз,  репродукция,  тұқым  қуалаушылық  ӛзгергіштік, 

онтогенез, филогенез.  

13.Тірі  жүйенің  ұйымдасушылық  деңгейі  туралы  түсінік.  Бұл  деңгейлердің 

иерархиясы. 

14.Тіршіліктің  жүйелік  ұйымы.  Тірі  жүйенің  ұйымдасушылық  деңгейлері 

(органикалық  молекулалар,  макромолекулалар  және  олардың    ансамбльдері, 

жасушалық  органеллалар,  жасушалар,  ұлпалар,  мүшелер,  ағзалар,  популяциялар, 

түрлер, бірлестік, экожүйелер, биосфера). 


15.Молекулярлы - генетикалық деңгей. Органоидтар.  

16.Ағзалық деңгей. Онтогенез түсінігі.Жасуша және бүтін ағзаның принциптік 

ұқсастығы. 

17.Популяциялық  -  түрлік  деңгей.  Түр  анықтамасы.  Ареалдар.  Эндемикалық 

түрлер,  космополит  түрлер.  Популяцияның  анықтамасы,  оның  эволюция  үшін 

маңызы. 


18.Биогеоценотикалық  деңгей.  Бірлестік  түсініктемесі,  бірлестіктерді  категория 

бойынша жіктеу. 

19.Биосфералық  деңгей.Тіршіліктің  материалдық  мәні.  Тіршілік  табиғатына 

тарихи даму кӛзқарасы. Тіршілік мәніне заманауи кӛзқарас. 

20.  Химиялық  құрылыстық  блоктар.Ағзалардың  элементарлық  химия  құрамы. 

Химиялық кӛзқарас бойынша тірі  және ӛлі нысандарды салыстыру.      

21.Микроэлементтер,  ағза  үшін  олардың  маңызы.  Тірі  жасушадағы  судың 

ерекшелігі,  болжам  және  дәлелдемесі.  Судың  негізгі  маңызды  биологиялық 

функциясы. 

22.Биологиялық 

маңызды  қосылыстардың  негізгі  типтері.  Мономерлер, 

олигомерлер,  полимерлер  түсінігі.  Тірі  ағзаларға  тән  макромолекуланың  тӛрт 

типтері: кӛмірсулар, ақуыздар,  нуклеин қышқылдары, майлар. 

23.Тірі  ағзалардың  негізгі  макромолекулаларының  элементарлық  бірліктері. 

Олардың  жалпы  классификациясы.  Құрылу  қағидалары  және  биологиялық 

функциясы. 

24. Жасуша биологиясына кіріспе. Жасуша құрылымдық бірлік. 

25.Жасуша  теориясы,  негізгі  қағидалары.  Жасушаны  зерттеу  әдістері.  Жарық 

микроскопиясы.  

26.Жарық  микроскопының  құрылыс  принципі,  оның  мүмкіндігі.  Электронды 

микроскоп құрылысының принципі.  

27.Жасушаның  негізгі  типтері:  прокариоттық  жасуша  -  бактериалдық  және 

эукариоттық жасуша - ӛсімдік және жануар. 

28.Жасушаның  екі  типінің  ұқсастығы  және  айырмашылығы.  Екі  жасуша 

типтерінің  негізгі  құрылымдық  -  функционалдық  ерекшеліктері.Эукариоттардың 

шығу тегінің симбиотикалық теориясы. 

29.Вирустар.  Вирустар  материя  ұйымдасуының  ерекше  формасы  екендігі. 

Вирустардың мӛлшері және құрылысы.  

30.Симметрияның  екі  типі  (спиральды  және  кубтық).  Тіршілік  циклі.  Вирустар 

ӛсімдіктер, жануарлар мен адамдар ауруының қоздырушысы. 

 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



2-деңгей 

 

1.Бактериялар.  Бактериялардың  құрылысы.  Грамм  -  жаратымды  және  грамм  -  теріс 



бактериялар. Ӛсуі және кӛбеюі, тіршілік циклдері                         

2.Эукариоттық  жасуша.  Жасуша  ұйымдастығының    құрылымдық  принципі.  Жануарлар 

және ӛсімдіктер жасушасы құрылысының жалпы сызбасы. 

3.  Жануарлар  және  ӛсімдіктер  жасушаларының  ұқсастығы  және  айырмашылығы.  Кез- 

келген жасушаның негізгі құрылымдық бірлігі. 

4.  Жасушалық  цикл.  Жасушалық  циклдің  басты  стадиялары:  интерфаза,  кариокинез, 

цитокинез. 

5.  Митоздың  принциптік  сызбасы.  Митоздың  маңызы:  генетикалық  тұрақтылық,  ӛсу, 

регенерация, жасуша орынбасуы,жыныссыз кӛбею. 

6.Мейоз.  Мейоздың  принциптік  сызбасы.  Мейоздың  ағзалар  үшін  маңызы:  жынысты 

кӛбею, генетикалық ӛзгергіштік. 

7.Ұлпалар.  Ұлпалар  типтері:  эпителиальдық,  байланыстырушы,  майлық,  қаңқалық, 

гемопоэтикалық, бұлшық еттік, жүйкелік.  

8.Стволдық жасушалар. Жасушалық трансплантологияның проблемалары. 

9.Энергиялық және трофикалық алмасулардың реттелуінің жалпы аспектілері. 

10. Катоболизм. Анаболизм. Катоболизм және анаболизмнің ӛзара байланысы.  

11.Қоректену  тірі  ағзаның  энергия  және  зат  алмасу  үдерісі  екендігі.Фототрофты  және 

хемотрофты ағзалар. Тірі ағзалар үшін алғашқы және екінші энергия кӛздері. 

12.Фотосинтез:  жарық  және  қараңғы  реакциялары.  Энергетикалық  және  пластикалық 

алмасудың ілесуі. 

13. Онтогенез. Эмбриогенез. Постэмбрионалдық дамудың заңдылықтары.  

14.Кӛбею және дамудың табиғатына тарихи кӛзқарастың дамуы. Преформизм. Эпигенез.  

15.Ағзаның жеке дамуы. Онтогенездің жалпы сызбасы.  

16.Кӛбеюдің  стратегиясы.  Кӛбеюдің  формалары:  жыныссыз  және  жынысты.  Жынысты 

кӛбеюдің типтері. 

17. 


Бӛліну:  бинарлық  және  кӛпшілік  (шизогония).  Спорулация.  Бүршіктену. 

Фрагментация: табиғи және кездейсоқ. 

18.  Вегетативтік  кӛбею.  Жыныссыз  кӛбеюдің  маңызы.  Клондау  жыныссыз  кӛбеюдің  бір 

жолы. Клондаудың тарихы. 

19.Жынысты  кӛбею.  Гаплоидты  және  диплоидты  жасушалар.  Гаметалар.  Дара  жынысты 

және қос жынысты дарақтар. Жынысты кӛбеюдің типтері: нағыз жынысты.  

20.Гермофродитизм,протогенез. Жынысты кӛбеюдің тарихи шығу тегі. 

21.Эволюция теориясына кіріспе.Эволюциялық ілімнің заманауи жағдайы. 

22.Ертедегілердің  табиғатқа  кӛзқарасы.  Табиғаттың  дамуына  орта  ғасырдағы,  жаңғырту 

заманындағы ғалымдардың кӛзқарасы.  

23.К.Линней 

жануарлар  және  ӛсімдіктер  систиматикасының  негізін  қалаушы, 

Ж.Б.Ламарктың эволюциондық теориясы. Алғашқы орыс эволюционистері. 

24.Ч.Дарвиннің  эволюциялық  ілімі.  Ч.Дарвин  бойынша  тұқымқуалаушылық,  ӛзгергіштік. 

Жасанды сұрыптау.  

25.Эволюцияның  қозғаушы  күштері.  Табиғи  сұрыптау.  Тіршілік  үшін  күрес.  Табиғи 

сұрыптау формалары. Тірі ағзалардың орта жағдайына бейімделуі және оның қатыстылық 

сипаты.  

26.Түрдің  анықтамасы.  Түр  критерийі.  Түр  түзілуі.  Түр  түзілу  механизмі  -  белгілердің 

дивергенциясы. Түр түзілудің географиялық әдісі. Түр түзілудің экологиялық әдісі.  

27.Органикалық  дүние  эволюциясының  жолы  және  бағыты.  Бейімделуді  табудың 

биологиялық салдары.  

28.Биологиялық  прогресс. Биологиялық  регресс.  

 29.Эволюцияның    басты    бағыттары:  а)  ароморфоз;  б)  идиоадаптация;  в)  жалпы 

дегенерация.  

30.Популяциялық генетика туралы түсінік. Популяциялардағы генетикалық процесстер: а) 

Харди - Вайнберг заңы; б) гендердің дрейфі. 

       


3-деңгей 

 

1. Микро және макроэволюция түсінігі. Популяция - эволюцияның элементарлық бірлігі. 



2.  Мутациялар  -  эволюцияның  элементарлық  материалы.  Элементарлық  эволюциондық 

факторлар.  

3.Органикалық  дүние  эволюциясының  дәлелдемесі.  Салыстырмалы  анатомиялық 

дәлелдеме:  ағзалардың  жасаушалық  құрылысы,  гомологиялық  және  анологиялық 

мүшелер, рудименттер және атавизмдер.  

4.Эмбриологиялық дәлелдемелер. Биогенетикалық заң. Палентологиялық дәлелдемелер.  

5.Қазіргі 

заманғы  биоәралуандылық.  Тірі  жүйелер  эволюциясының  себептері, 

механизмдері және заңдылықтары. Органикалық дүние эволюциясы механизмінің қазірігі 

заманғы түсінігі.  

6. Антропогенез.Адамдардың органикалық дүние әлеміндегі орны.      

7.Адамның  табиғи  шығу  тегінің  дәлелдемесі.  Адамдардың  жануарлардан  айрықша 

белгілері. 

8. Ф.Энгельстің адамдардың шығу тегінің еңбек жолы теориясы. Адамдардың арғы тегі  - 

қазба түріндегі адам тәрізді маймылдар.  

9.Адамдардың  қалыптасу  этаптары:  кӛне  адамдар,  ертедегі  адамдар,  қазіргі  заманғы 

адамдар. Нәсілдер және нәсілдер теориясы. 

10. Ағзалардың ортамен ӛзара қатынасы.    

11.Экология  негіздері.  Экологияның  міндеттері  мен  әдістері.  Экологиялық  факторлар 

туралы түсінік, олардың қарқындылығы. 

12.Толеранттылық диапозоны (тұрақтылығы). Биоценоздар, биогеоценоздар, экожүйелер.  

13.Экожүйенің құрамдас бӛлігі. Қоректену тізбегі. 

14.  Экологиялық  пирамида  ережесі.  Ортаның  экологиялық  факторлары.  Ортаның 

абиотикалық факторлары. Ортаның биотикалық факторлары. 

15.  Тірі  ағзалардың  ӛзара  -  қатынастарының  формалары  (мутуализм,  селбесу, 

комменсиализм, тоғышарлық және т.б.). Адам қызметінің органикалық дүниеге әсері. 

16. Биосфера. Биосфераның эволюциясы.Ноосфера. 

17.Биосфера туралы ілім. Тіршіліктің жаһандық заңы. 

18. В.И. Вернадскийдің 1 заңы. Биосфера құрылымы. Биосфераның шекарасы.  

19.Тірі  заттың  сипаттамасы.  Жанама    заттың    сипаттамасы.  Ноосфера  туралы  ілім.  В.И. 

Вернадскийдің екі заңы. 

20.Заттар  мен  энергияның  табиғатта  жаһандық  биотикалық  айналымы.  Заттар  мен 

энергияның 

табиғатта 

жаһандық 

айналымы 

туралы 

түсінік.                              



21.Табиғаттағы  су  айналысы.  Табиғаттағы  кӛміртегі  айналысы.  Табиғаттағы  азот 

айналысы.  

22.Биосфера және адам В.И. Вернадскийдің еңбегінде ноосфералық әлем қағидасы.  

23.Ноосфера алды және ноосфера әлемінің айрықша белгілері. Ноосфера туралы П.Тейяр 

де Шардан ілімі. 

24.Таусылатын  және  таусылмайтын  табиғи  ресурстар.  Адамның  табиғатқа  тікелей  әсер 

етуі. 

25.  Табиғатты  қорғау  биологиясы:  а)  табиғатты  қорғау  шаралары;  б)  қорықтық 



территориялар ( қорықтар, қорықшалар, табиғи ұлттық бақтар, табиғи ескерткіштер ).  

26.Табиғатты тиімді пайдалану. Табиғатты қорғау стратегиясы. 

27.Экожүйе құрамы,құрылысы және тұрақтану факторлары. 

28.Биосферадағы трофикалық-динамикалық энергия алмасу деңгейі. 

29.Қазіргі заманғы биологияның фундаментальды проблемалары. 

30.Табиғи ресурстар.табиғатты тиімді пайдалану. 

 

 

 



 

 

 



Кафедра отырысында қаралды    №     хаттама    «___» ______  2016 ж. 

 

«Биология және География» кафедрасының меңгерушісі   ___________ Демеев А.Д. 



 

 

«Педагогика» факультеті Кеңесінде қаралды   №     хаттама    «___» ______2016 ж. 



 

«Педагогика» факультеті  Кеңесінің  тӛрағасы         ______________  Кӛшімова Б.Ә. 



 




©emirb.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал