Білім және ғылым министрлігі



жүктеу 285.68 Kb.
Pdf просмотр
бет1/3
Дата25.03.2017
өлшемі285.68 Kb.
  1   2   3

 

 

 



ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ  

БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ  

 

      ИННОВАЦИЯЛЫҚ ЕУРАЗИЯ УНИВЕРСИТЕТІ 

 

 

050504 «Қазақ тілі және әдебиеті» 



мамандығы бойынша ғылыми-білім беру кешені 

 

  



 

 

 



 

 

 



 

 

«Ежелгі және хандық дәуір әдебиеті» 



 пәнінен 

ЖҰМЫС ОҚУ БАҒДАРЛАМАСЫ 

 

 



  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ПАВЛОДАР 2011  

 


БЕКІТІЛДІ 

БА директоры 

 ___________п.ғ.д., проф. Мубараков.А.М.  

«___»____________ 2009 ж.  

 

 

Автор:          аға оқытушы Матаева А.Қ. 



 

 

«Қазақ филологиясы» кафедрасы 

 

««Ежелгі және хандық дәуір әдебиеті» 



 » пәні бойынша күндізгі оқу бөлімінің 

050504 «Қазақ тілі және әдебиеті» мамандығына оқитын студенттерге арналған 



ЖҰМЫС ОҚУ БАҒДАРЛАМАСЫ 

 

Курс 


Семестр 


Дәріс 


30 

Тәжірибешілік 

30 

ОСӨЖ 


30 

СӨЖ 


45 

Бақылау түрі 

Емтихан 

 

 050504 «Қазақ тілі және әдебиеті» мамандығының ҚР МЖБС 3 08.308-2006 және «Ежелгі 

және  хандық  дәуір  әдебиеті»    пәні  бойынша  типтік  оқу  бағдарламасы  (Әл-Фараби 

атындағы Қазақ Ұлттық университеті, Алматы, 2005) негізінде жасалған. 

 

БА-ның  күндізгі  оқу  факультетінің  ғылыми-әдістемелік  кеңесінде  мақұлданған  және  



баспаға ұсынылған. 

Хаттама 1 07.10.08 ж. 

БА ҒӘК төрағасы       __________________        Кәріпжанова Г.Т. 

 

 



«Қазақ тілі және журналистика» кафедрасының мәжілісінде бекітілген.  

Мәжілісхат №1 26.09.08 ж.  

Кафедра меңгерушісі ___________________       Шнайдер В.А. 

 

 



ИнЕУ-дің ОӘБ-мен мақұлданды 

 

Келісілді 



ОӘБ бастығы 

п.ғ.к., профессор      ____________________        Ушакова Н.М. 

 

 

ИнЕУ-нің медиатекасына тапсырылған _________________________ 



ТҮСІНІК ХАТ 

Ұсынылып  отырған  жұмыс  бағдарламасы  жоғары  оқу  орындарындағы  қазақ  тілі 

мен әдебиет мамандықтарына арналған. Болашақ тіл мен әдебиет мамандары үшін  ежелгі 

және  хандық дәуір әдебиетін оқыту міндетті болып табылады.   



ПӘННІҢ МАҚСАТЫ МЕН МІНДЕТІ 

Курстың  мақсаты  –  қазақ  әдебиетінің  саласы    ежелгі  және    хандық  дәуір  әдебиетін   

ғылыми-теориялық  негізде  таныту;  алған  білімдерін  толықтыра  отырып,  теориялық 

білімдерін тәжірибеде қолданту. Білім алушының өз бетімен жұмыс істеуге дағдыланып,   

әдеби  тілде  сөйлеп,  бәйіттер  мен  жыраулардың  толғауларын  тіл  және  әдеби  тұрғыдан 

талдай білу; 

Курстың міндеті: 

-  ежелгі  және  хандық  дәуір  әдебиеті  әдебиеттану  ғылымының  бөлімі  ретінде  көркем  сөз 

өнерінің  тарихын  халқымыздың  төл  тарихынан  бөліп  жармай,  тұтас  күйінде  алып 

зерттейтінін аңғарту; 

- ежелгі және хандық дәуірлердегі шығарманың туылуын, әдеби өмірдің кемелденуін, сан 

алуан  әдеби  бағыттар  мен  көріктеу  құралдарының  даму  кезеңдерін,  әдеби  үрдіске 

тиісінше ықпал еткен қаламгерлердің шығармашылығын танып – білу; 

-  ежелгі  және  хандық  дәуір  шығармаларын  зерттеуге  ат  салысқан  әрідегі,  берідегі 

ғалымдардың ғылыми зерттеу еңбектерімен студенттерді хабардар ету. 

Курс  құрылымы.  Курс  құрылымына    дәріс,  тәжірибешілік  сабақтар,  оқытушы 

басқаруындағы студенттердің өздік  жұмысы кіреді.  



Курсты бітіргеннен кейінгі алатын біліктілігі

 

ежелгі  және  хандық  дәуір  әдебиетін  меңгеру  арқылы  әдеби  тілде  дұрыс  сөйлеуін 



үйрену; 

 

 қазақ әдебиеті салаларын меңгере отырып, өзіндік стильді қалыптастыру. 



Курс нәтижесінде төмендегідей дағдылар қалыптасу керек:  

 

сөздерді түрлі жанрларда қолдана білу;   



 

шығармаларды тіл мен әдебиет, тарих тұрғысынан талдай білу;   

 

дұрыс ойлап, өз ойын жазбаша да, ауызша да нақты бере білу. 



Студенттер меңгеруі тиіс:  

 

мамандығы  бойынша  біліктілігін  арттыру    мақсатында  қазақ  әдебиетінің  салалары 



ежелгі және хандық дәуір  әдебиетінің  теориясы мен тәжірибешілігін меңгеру;  

 

тіл және әдебиет теорииясы бойынша талдауын меңгеру. 



Қорытынды  бақылау түрі -  емтихан.   

Бағдарлама мазмұны 

 

  

Модуль 


№ 

Тақырып 


Сабақ түрі 

Сабақ мазмұны 

Сағ. саны 

I модуль 

Ежелгі дәуір 

әдебиеті  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 



VІ-ІХ  түркі  әдеби 



ескерткіштері 

Тасқа 


жазылған 

дастандар. 

«Күлтегін»,  «Білге 

қаған»,  «Тоныкөк» 

дастандары 

 

 



 

 

 дастандары. 



 

Дәріс 


 

 

 



 

ТС 


 

 

 



 

Кіріспе. 

VІ-ІХ 

ғасырдардағы 



әдеби 

ескерткіштер: 

«Күлтегін» және «Тоныкөк». 

Күлтегін  жырының  зерттелуі,  құрылысы

сюжеті, көркемдік ерекшелігі. 

«Тоныкөк» 

жырының 

композициялық 

құрылысы,  идеялық  мазмұны,  «Күлтегін» 

жырынан ерекшелігі. 

 



 



 

 

 



 

 



 

 

 



«Қорқыт 


ата» 

(ақиқат пен аңыз). 

Қорқыт ата кітабы. 

 

Дәріс 



 

ТС 


 

 

 



 

СӨЖ 


 

 

 



 

«Қорқыт  ата  кітабы»,  қолжазба  нұсқалары, 

зерттелуі 

«Қорқыт  ата  кітабының»,  идеялық  мазмұны, 

көркемдік ерекшелігі. 

Тарихи  шындық  пен  аңызға  айналған 

бейнелер  (Қазықұрт  тауы,  Қазан  батыр,  т.б. 

тарихи шындыққа жарасуы).  

Нақыл сөздер.  

12 жырды (әр студент І жырды). 

 



 



 

 



 

 



 

 

 



 

«Оғыз наме»  



 

Дәріс 


 

ТС 


«Оғыз наме» (Оғыз қаған эпосы). 

Композициялық құрылысы, мазмұны. 

Эпостағы діни-мифологиялық көріністер. 

Шығарманың тілі, көркемдеу әдістері. 

 



 





 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 



 

Әбу-насыр 

Әл-

Фараби 


(870-950 

ж.). 


«Өлең 

кітабы» 


(теория). 

Поэзиясы. 

Орта 

ғасыр 


ғалымдарының  Әл-

Фараби  туралы  ой-

пікірлері. 

 

Дәріс 



 

 

ТС 



 

 

СОӨЖ 



 

 

Әл-Фараби,  өмірдерегі,  еңбектері,  бізге 



жеткен мұралары 

«Өлең кітабы». 

Өлең өнерінің қағидалары туралы трактат. 

Поэзиясы. 

 

Орта ғасыр ғалымдарының Әл-Фараби туралы 



ой-пікірлері:  Әбу  Әли  ибн  Сина,  Захиррудин 

әл Байхакий, Жамолуддин ибн әл Кифтий, т.б. 

 



 



 

 



 

 



 

 



Х-ХІІ 

ғасырлардағы 

әдебиет. 

М.Қашқари 

«Диуани  лұғат  ат-

түрік». 


 

 

 



 

Дәріс 


 

 

 



ТС 

 

 



 

 Х-ХІІ ғасырлардағы әдебиет. 

М.Қашқари 

«Диуани 

лұғат 


ат-түрік». 

қолжазба нұсқалары, зерттелуі 

Сөздіктің әдеби мәні. 

«Диуани 


лұғат 

ат-түрік» 

дастанының 

көркемдік ерекшелігі.  

Жинақтағы  аңшылық,  табиғат  туралы  өлең-

жырлар. 


Жинақтағы тұрмыс-салт жырлары мен мақал-

мәтелдер. 

 

 

 



 

 



 

 



Ж.Баласағұн 

«Құтты білік». 

Дәріс 


 

 

 



ТС 

 

 



 

 

 



 

Ж.Баласағұн,  ақынның  өмірі,  қоғамдық-

әлеуметтік көзқарасы. 

«Құтты  білік».Дастанның  құрылысы  мен 

сюжеті. 

Дастанның көркемдік ерекшелігі. 

Ел басқарған адам бейнесі. 

Ақыл-білім,  тіл  туралы,  әдептілік  пен  тәлім-

тәрбие туралы. 

 



 

 

 



 

 



 

 

 

 

 

 

 

ІІ модуль 

Хандық 

дәуір 

әдебиеті 

 

А.Иүгінеки «Ақиқат 



сыйы». 

Дәріс 


 

 

 



ТС 

 

 



 

А.  Иүгінеки  «Хибатул-хақайық»  («Ақиқат 

сыйы»). 

Дастанның  зерттелуі,  құрылысы,  идеялық 

мазмұны. 

Дастанның  көркемдік  ерекшелігі,  дастанның 

тілі. 

Оқу-білім туралы. 



Мораль, мінез-құлық туралы. 

 



 

 

 



 

 



 

А.Яссауи  «Диуани 



хикмет». 

Дәріс 


 

 

ТС 



А. Яссауи «Диуани хикмет». 

«Шариғат», 

«Тариқат», 

«Мағрифат», 

«Хақиқат». 

Дастанның  зерттелуі,  құрылысы,  идеялық 

мазмұны. 

 



 

 



ХІІІ-ХV 


ғасырлардағы 

әдебиет.   

Дәріс 

 

ХІІІ-ХV ғасырлардағы тарихи әлеуметтік 



жағдай. ХІІІ-ХV ғасырлардағы әдебиет.   

10 



Кодекс-куманикус 

Дәріс 


ТС 

 

Дастанның  қолжазба  нұсқалары,  тақырыбы, 



идеялық мазмұны, 

Көркемдік ерекшелік. 

 



11 



Хорезми  «Махаббат 

наме». 


 

Дәріс 


ТС 

 

Дастанның  қолжазба  нұсқалары,  тақырыбы, 



идеялық мазмұны, 

Көркемдік ерекшелік. 

 



 



12 

Құтб  «Хұсрау  – 

Шырын» дастаны. 

Дәріс 


ТС 

 

Дастанның  қолжазба  нұсқалары,  тақырыбы, 



идеялық мазмұны, 

Көркемдік ерекшелік. 

 



13 



 

Әбілғазы 

Бахадұрхан 

«Шежіре–и түрік». 

 

Дәріс 


ТС 

 

Дастанның  қолжазба  нұсқалары,  тақырыбы, 



идеялық мазмұны, 

Көркемдік ерекшелік. 

 



 



 

14 


Қадырғали 

Жалайырдың 

«Жамиғат-тауарих». 

 

Дәріс 



ТС 

 

 



Дастанның  қолжазба  нұсқалары,  тақырыбы, 

идеялық мазмұны, 

Көркемдік ерекшелік. 

 



 

 

 



15 

Захириддин 

Мұхаммед 

Бабыр 


«Бабыр наме». 

Дәріс 


ТС 

 

 



 

СОӨЖ 


 

 

СӨЖ 



 

 

Бабыр өмірі мен ортасы. 



«Бабыр наме» - энциклопедиялық шығарма. 

Дастанның  қолжазба  нұсқалары,  тақырыбы, 

идеялық мазмұны, 

Көркемдік ерекшелік. 

Тарихи 

оқиғалармен 



бірге 

табиғаттану 

география, әдебиеттану, тіл білімі, т.б. ғылым 

салаларына қатысты бағалы мәліметтер. 

«Бабыр  намеде»  тарихта  болған  көптеген 

батырлардың,  ғалымдардың,  ақындардың 

психологиялық  портреті,  әдеби  бейнесі, 

оларды  Бабыр  өз  бейнесі  арқылы  бір-бірімен 

байланыстыруы. 

 



 

 



 

 



 

 



 

 


16 

Ежелгі 


түркі 

поэзиясы және қазақ 

жыраулары. 

 

Дәріс 



 

 

Ежелгі  түркі  позиясы  және  қазақ  жыраулар 



толғауларының үндестігі. 

Ежелгі түркі поэзиясы мен жыраулар 

толғауларының өзіндік ерекшеліктері. 

17 



ІІ модуль 

Хандық дәуір 

әдебиеті 

 

ХҮ- ХҮІІІ ғ. 

Ұлттық сөз 

өнеріндегі 

жыраулар 

поэзиясы. 

 

   



  

 

Дәріс 



 

ТС 


 

 

СОӨЖ 



 

 

 



 

 

СӨЖ 



 

Жыраулық және ақындық поэзияның даму 

жолдары. 

Жыраулар мұрасы және қазақ халқының елдік 

тарихы. 

Кет-бұға, Сыпыра жыраулардың толғаулары. 

ХҮ-ХҮІІІ 

ғасырдағы 

тарихи-әлеуметтік 

жағдай.  Жырау  деген  ұғымға  түсінік,  қазақ 

әдебиетіндегі  жыраулық  поэзияның  маңызы. 

Жыраулар  шығармашылығының  тақырыптық 

негізі, 

замана 


сабақтастығы, 

дәстүр 


жалғастығы  

Жыраулық  өнердің  түрі  мен  тегі,  дәстүрлі 

арналары,  даму  ерекшеліктері  мен  көркемдік 

негіздері.  



 

 



 

 



 

 



 

 

 



 

 



 

 


18 

Жыраулар 

поэзиясының 

зерттелу тарихы 

Дәріс 

ТС 


СОӨЖ 

 

 



 

 

 



СӨЖ 

 

Жыраулар мұрасының зерттелуі. 



Жыраулар мұрасының көркемдік ерекшелігі. 

ХҮ-ХҮІІІ 

ғасырлардағы 

ақын-жыраулар 

мұрасының 

бүгінге 


сақталып 

жетуі. 


Шығармаларының  жариялануы,  зерттелуі. 

Ақын-жыраулардың 

поэзиялық 

мұрасын 


зерттеген 

ғалымдар, 

олардың 

ғылыми 


еңбектері.  

Ш.Уәлиханов және ориенталист ғалымдар 

зерттеулері. Жыраулар поэзиясының 

зерттелуіндегі М.Әуезов, М.Мағауин 

еңбектерінің құндылығы. ХҮ-ХҮІІІ  

ғасырдың қазақ әдебиетін биік белеске 

көтерудегі маңызы. 



 

 



 

 

 



 

 



 

19 

Асан қайғы 

жырларындағы 

дәуір шындығы. 

 

Дәріс 


ТС 

 

СОӨЖ 



 

 

 



 

 

СӨЖ 



 

 

Асан қайғы туралы аңыз бен ақиқат. 



Асан қайғы мұрасының  зерттелуі. 

Толғауларының тақырыптық аясы. 

Асан  қайғының  өмірі  жайлы  деректерді 

топтастыру.  Тарихи  аңыздар.  Асан  қайғы 

жырларындағы  дәуір  шындығы,  замана 

көрінісі. Ондағы тарихи тұлғалар. Асан қайғы 

туындыларындағы 

тақырыптық 

ауқым, 

идеялық өріс.  



«Ай, 

хан 


мен 

айтпасам 

білмейсің» 

толғауындағы  авторлық  позиция.  Асан 

қайғының  ойшылдық  қасиетін  танытатын 

толғауларының  мазмұндық  жүйесі  мен 

көркемдік  кестесі.  «Құйрығы  жоқ,  жалы  жоқ 

құлан  қайтіп  күн  көрер..»,  «Таза  мінсіз  асыл 

тас...»,  «Бұл  заманда  не    ғаріп»  жырларының 

қанатты 


сөзге 

айналуы. 

Асан 

қайғы 


жырларындағы  адам,  қоғам,  өмір  мен  өлім, 

болмыс мәселелері. 

 

 



 



 

 

 



 

 



 

 


20 

Қазтуған 

Сүйінішұлы 

Дәріс 


ТС 

СОӨЖ 


 

 

 



 

 

СӨЖ 



 

Қазтуған жыраудың өмірінен мәлімет. 

Қазтуған поэзиясы. 

Қазтуған жырау жайлы сақталған мәліметтер 

қамтылу керек. Қазтуған өмір сүрген дәуір, 

оның шығармаларында сипат алуы. «Алаң да 

алаң, алаң жұрт», «Бұдырайған екі шекелі» 

толғаулары. Қазтуған жыраудың батырлықты, 

ерлікті дәріптеген жырлары.  

Жырау толғауларындағы атамекен, ел мен 

жер, әскери тақырыптар. 



 

 



 

 

 



 

 



 

21 


Доспамбет жырау 

Дәріс 


ТС 

 

СОӨЖ 



 

 

 



 

 

 



СӨЖ 

 

Доспамбет – жорықшы жырау. Доспамбет 



жырау толғауларындағы дәуір көрінісі.

 

 



Толғауларындағы ерлік жыры.  

Жырау шығармашылығының баспа көруі, 

зерттелуі. Оның бүгінге жеткен 

толғауларының тақырыптық-идеялық 

мазмұны. Жорықшы ақынның қаһармандық 

поэзиясы. «Қоғалы көлдер, қом сулар», 

«Қалаға қаблан жаулар тигей ме » 

толғаулары.  

Доспамбет 

жырау 


поэзиясымен 

басқа 


жыраулар  (Шалкиіз  т.б.)  шығармашылығын 

салыстыру  арқылы  өзара  ортақ  жайттар  мен 

ерекшеліктерді  айқындау.  Доспамбет  жырау 

толғауларының  өзіндік  өрнектері,  көркемдік 

шеберлігі. 



 

 



 

 

 



 

 



 

 

 



 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 22 


Шалкиіз жырау 

толғаулары, ондағы 

тарихи тұлғалар. 

 

Дәріс 



ТС 

 

 



СОӨЖ 

 

 



 

СӨЖ 


 

Шалкиіз жырау есіміне байланысты пікірлер. 

Шалкиіз поэзиясының ерекшелігі. 

Шалкиіз жыраудың Би Темірге айтқан 

толғаулары. 

Жыраулар  поэзиясының  атасы  Шалкиіздің 

өмірі мен мұрасы жайлы мәліметтер. Шалкиіз 

жырларының  жарық  көруі,  зерттелуі.  Жырау 

шығармаларындағы тарихи тұлғалар.  

«Би Темірге  бірінші толғау», «Арық хан», 

«Би Темірді хан сапарынан тоқтатуға 

айтқаны» толғауларының маңызы. Шалкиіз 

толғауларындағы дидактикалық сарын, 

көркемдік ерекшелік. «Ер Шобан» жырының 

тақырыптық–идеялық мазмұны, жазылу 

тарихы 


 

 

 



композициялық құрылысы, ондағы эпикалық 

дәстүр көрінісі. 



 



 

 



 

 



 

 

 



 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

23 


Жиембет жырау. 

 

Дәріс 



ТС 

 

 



СОӨЖ 

 

 



 

СӨЖ 


 

Жиембет жырау Бортоғашұлы мұрасының 

зерттелуі. 

Жиембет жыраудың Есім ханға арнаған 

толғаулары. 

 Өмір  тарихы, шығармашылығының  сақталуы 

жайлы мәліметтер. Жиембет жыраудың ерлік, 

іскерлік, ақындық, жалпы азаматтық тұлғасын 

лирикалық қаһарман әрекетімен байымдау.  

«Тәуекел  ханға»,  «Әмірің  қатты  Есім  хан», 

«Қол-аяғым  бұғауда»  толғаулары.  Жиембет 

жырау  шығармашылығындағы  Есім  хан 

бейнесі. «Еңсегей бойлы ер Есім» толғауының 

шығу  тарихын  баяндау,  оған  толыққанды 

әдеби  талдау  жүргізу.  Есім  хан  бейнесін 

сомдауда  жыраудың  көркемдік  тәсілдерді 

қолдану ерекшелігі. 

 

 



 



 

 



 

 



 

 

 



24 

Марғасқа жырау. 

Дәріс 

ТС 


 

СОӨЖ 


 

СӨЖ 


 

Марғасқа жорықшы жырау. 

Марғасқа жырау поэзиясындағы тарихи 

шындық. 


Марғасқа жырау өмірі мен шығармашылығы 

жайлы деректер. Ол жайындағы зерттеулер.  

«Ей, Қатағанның хан Тұрсын» өлеңінің ақын 

шығармашылығындағы маңызы. Жырдың 

жазылу тарихы, оған толық әдеби талдау. 

Жырау тілімен Махамбет, Шернияз 

қолданыстарының үндестігі, ерекшелігі. 



 

 



 

 



 


Каталог: library -> umkd
umkd -> Күндізгі оқу бөлімі 050117 «Қазақ тілі мен әдебиеті» мамандығында жалпы білім және орта кәсіби білім негізінде оқитын студенттерге арналѓан силлабус
umkd -> Қазақстан республикасы
umkd -> Қазақстан республикасының білім және ғылым министрлігі
umkd -> Білім және ғылым министрлігі
umkd -> Білім және ғылым министрлігі
umkd -> Қазақстан республикасының білім
umkd -> Білім және ғылым министрлігі
umkd -> Күндізгі оқу бөлімі 050117 «Қазақ тілі мен әдебиеті» мамандығында жалпы білім және орта кәсіби білім негізінде оқитын студенттерге арналған силлабус
umkd -> Қазақ тілі мен әдебиеті мамандығы бойынша

жүктеу 285.68 Kb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
  1   2   3




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет