Білім беру бағдарламасы мамандығы 1413000 «Темір бетон және металл бұйымдары өндірісі



жүктеу 5.88 Kb.
Pdf просмотр
бет7/17
Дата23.04.2017
өлшемі5.88 Kb.
түріБілім беру бағдарламасы
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   17

Дип
ло
м 
ал
дындағ
ы
 
Өнді
рі
сті
 
басқару
 
құр
ылымымен
 т
ан
ысу; 
кірі
спе 
нұ
сқа
улық;
 
пр
актика 
ны
са
ны
мен
 
танысу,
 
қауіп
сі
здік 
техни
касы 
ме
н 
өн
дір
істег
і 
өр
тке
 
қарсы
 
қор
ғаны
с 
бо
йы
нша 
нұ
сқа
улық;
 
Ақпар
аттық 
кәс
іби
 
жүй
ел
ерд
і 
пайдал
анумен 
құжаттар
ды
 жасау;
 
тем
ір
 
бетон
ды
 
және 
ме
талл
 
бұйымдар 
өн
дір
ісінің
 
техно
лог
ия
лық 
үд
ер
ісін 
жасау;
 
Автом
атты 
жоб
ал
ау
 
жүй
ес
ін
 
(АЖЖ)
 
қолдану
мен 
өн
дір
істің 
техно
лог
ия
лық 
үде
рі
сін,
 
өн
дір
істі
 техно
лог
иялық
 
дайы
нд
ау, 
бұ
йы
мдарды
 
құр
ылымдау 
үдерісін
 
жасау;
 
тем
ір
 
бетон
ды
 
және 
БҚ 1
- БҚ
 10
 

56
55
 
 
жұмыстар
ды
 
атқару
 
бо
йы
нша 
есеп
тік 
құжат

техни
кал
ық
 
құжаттар
ды
 өң
деу
 м
ен
 
тір
кеу 
және 
ол
арды
 
рәсімд
еу 
тәртіб
і; 
жұмыс
 
өн
дір
уші 
ше
берд
ің
 
құқықтары
 
ме
н 
міндеттерін
 
оқу
;  
бр
иг
ада 
ішінде 
еңб
екті
 
ұй
ымдасты
ру

жұмыск
ерлердің
 жән
е 
инженерл
ік
-
техни
калық 
жұмыс
шыла
рд
ың
 
еңбегін
 төлеу;
 
дайы
нд
ау 
ережел
ері, 
құр
ылымды
қ 
және
 
техно
лог
ия
лық 
құжаттар
ды
 
рәсімде
у 
ме
н оқу

техно
лог
ия
лық 
құжаттар
ды
ң 
тағайын
далуы 
ме
н 
түр
ле
рі

бұ
йы
мдарды
 
жасауды
ң 
техно
лог
ия
лық 
үде
рі
сін 
жоб
ал
ау
 
техно
лог
ия
лық 
үд
ер
істі
 
енгізу
ді 
бақ
ылауды
 
ор
ын
дау;
 
жарамсыз
ды
қ 
пен 
ақа
у 
пайда 
бо
луын
а 
та
лдау 
жүр
гізу
 және 
ол
ар
дың
 
ал
ды
н 
алу
 
бо
йынша 
ша
ра
ла
рд
ы жасау;
 
құр
ылымды
қ 
бө
лімше
 
ше
ңб
ерін
де 
өн
дір
істі
 
жоспарл
ау

 
ме
талл
 
бұ
йы
мдар 
өн
дір
ісінің 
техно
лог
ия
лық 
үд
ерісін
 
жасауды
ң 
кар
тас
ын
 
құр
ас
тыр
у;
 
тем
ір
 
бетон
ды
 
және 
ме
талл
 
бұ
йы
мдар 
өн
дір
ісінің 
барлық 
кезеңі 
бо
йы
нша 
техно
ло
ги
ялық
 
үд
еріс;
 
өн
ім 
дайы
нд
аудың 
техно
лог
ия
лық 
үд
ерісін
 
ұй
ымдасты
ру

құр
ылғы
ның, 
ши
кізат 
пен 
ма
тер
иал 
шы
ғы
ны
н 
техно
лог
ия
лық ес
еп
теу;
 
өн
ім 
са
пас
ы 
сәйк
ес
тіг
ін
 
бақылауы
н жүр
гізу

құр
ылымды
қ 
бөлімш
е 
жұмысын
 
жоспа
рлауғ
а 
қатысу
 
құр
ылымды
қ 
бөлімш
е 
жұмысын
 
басқару
ға
 
қатысу
 
құр
ылымды
қ 
бөлімш
е 
қызметін
ің 
үд
ерісі 
мен
 
нәтиже
сін талд
ау
 
 

57
56
 
 
әдістемесі
; техно
ло

ги
ялық 
және 
өнд
і-
рі
стік 
үд
ерістерді 
ұй
ымдасты
ру
 
тәр
-
тіп
тері, 
фор
ма
лары 
және 
тәс
ілд
ері;а
қау 
түр
ле
рі
 және 
олард
ың 
ал
ды
н алу
 ә
діст
ері;
 
білд
ек 
жабды
қтар
ын 
тағайын
дау;
 құр
ыл

ғыны

құр
ал
дард
ы
 
және 
кесетін
 
ас
паптарды
 жөн
деудің 
негізг
і қа
ғид
ал
ары;
 
құр
ылғы
ны
 
тиім
ді
 
пайдал
ануд
ы 
анықтайт
ын
 
талаптарғ
а 
жұмы
с 
ор
ны
ның
 
сә
йкестіг
і 
белгілері
 

58
6. Білім беру бағдарламасының мазмұны (модульдер) 
Арқаулаушы- дәнекерлеуші
БЖКМ.00 Базалық жалпы кәсіптік модульдер
БЖКМ. 01    Әр түрлі жүктерді тасымалдауды жүзеге асыру
Мақсаты: 
Әр түрлі жүктерді тасымалдауды жүзеге асыру дағдылары мен іскерліктерін 
жасау, алмалы-салмалы жүкұстайтын құрылғымен жұмыс жасау.
Міндеттері: 
Кәсіби модульдерді оқу барысында алынған білімдер мен нормативті-тех-
никалық құжаттар білімін осы үшін қолдану.
Модульге енгізу: 
БЖКМ.01 «Әр түрлі жүктерді тасымалдауды жүзеге асыру» модулі негізгі 
деңгей болып табылады және «Арқаулаушы-дәнекерлеуші», 
«Қабырғалық және тұтқыр материалдар өндірісіндегі қалыптаушы – бетон-
шы- стропальші» біліктілігі үшін жалпы кәсіптік модульдер циклінде 1413000 
«Темір бетонды және металл бұйымдар өндірісі» (түрлері бойынша) маман-
дығы бойынша негізгі кәсіптік оқыту бағдарламасы құрылымында көрсетіл-
ген.
Модульді меңгеру үшін білім алушылар «Электротехника», «Құрылыстық 
сызбалар», «Әр түрлі жүктерді тасымалдау», «Жүкұстайтын органдар, алма-
лы-салмалы жүкұстайтын құралдар мен ыдыстар» сияқты осындай пәндерді 
оқу,  сонымен қатар, негізгі арнайы білімді алу кезіндегі нормативті-техника-
лық құжатты (МЕМСТ, ТШ) оқу барысында қалыптасқан білімдерді, іскерлік-
терді, дағдыларды қолданады.
Модульді игеру жалпы кәсіптік және кәсіптік модульдерді одан әрі оқу үшін 
қажетті негіз болып табылады:
БЖКМ .02 Материалдар мен бұйымдардың сапасын бақылау үшін зертхана-
лық сынамалар
БЖКМ. 03 Арматуралық және металл бұйымдар мен құрылымдардың сапа-
сын бақылау
БЖКМ .04 Темір бетонды бұйымдардың сапасын бақылау
КМ. 01    Арматуралық бұйымдарды дайындау 
КМ. 02   Арматуралық және металл құрылымдарды дайындау
Модуль мазмұны: 
1 бөлім. 
Тұрақты  тоқ.  Электр  тоғы.  Электр  тоғы  туралы  түсінік.  Тоқ  тығыздығы. 
Электр тізбегі: түсінігі, жіктелуі, белгіленуі және электр тізбегінің элемент-
терінің бейнеленуі. Өткізгіштердің кедергісі және өткізгіштігі. Температура-
дан кедергінің тәуелділігі. Ом заңы. ЭҚК. Ом заңы. Өткізгіштердің байланы-
сы: тізбектік, параллель, аралас. Кирхгофтың бірінші заңы. Электр тоғының 
жұмыс  мен  қуаты.  Элементтердің  байланысы:  тізбектік,  параллель,  аралас. 
Басқару  мен  қорғау  аппаратурасы.  Қысқа  тұйықталу  түсінігі.  Сақтанды-
рғыштар: жіктелуі, жұмыс тәртібі және қолданылуы. Автоматты сөндіргіштер: 
тағайындалуы, сызбасы, жұмыс тәртібі.
№1 практикалық жұмыс . Электр тізбегі параметрлерін есептеу. Электр 

59
энергиясын қабылдағыш қуаттылығына тәуелді өткізгіш қимасын есептеу.
Айнымалы  тоқ.  Айналмалы  тоқ  сипаты.  Сипаттамалары:  периодтылығы, 
жиілігі, фазасы. Олардың өлшем бірлігі және анықтамасы. Айнымалы тоқтың 
әрекеттегі мәні. Айнымалы тоқ тізбегіндегі кедергі. Айнымалы тоқ тізбегінде-
гі кедергі: түрлері (белсенді, индуктивті, сыйымдылық), сипаты, өлшем бірлігі 
және анықтамасы. Айнымалы тоқ тізбегін есептеу. Индуктивті және сыйым-
дылық кедергісін параллель жалғау. Жалпы кедергі анықтамасы. Айнымалы 
тоқ қуаты. Қуат коэффициенті.
Үш фазалы айнымалы тоқ. Үш фазалы тоқты алу, оның қасиеті. Жұлдызға 
жалғау. Үшбұрышқа жалғау. Үш фазалы тоқ қуаты.
№2  практикалық жұмыс. Үш фазалы тоқ тізбегінің параметрлерін есеп-
теу. 
Трансформаторлар.  Тағайындалуы,  құрылғысы,  трансформатордың  жұ-
мыс тәртібі. Жұмыс режимі: бос және жұмыс. Үш фазалы трансформатордың 
құрылысы мен жұмысының ерекшеліктері. Шартты белгілер. ПӘК және қуат.
Электрлік  өлшеу.  Электрлік  өлшеу  құралдарын  жіктеу.  Шартты  белгілер. 
Тағайындалуы. Электр шамаларын өлшеу тәртібі: тоқты, кернеуді, кедергіні 
өлшеу, оқшаулауды өлшеу, қуатты өлшеу.
№1  зертханалық  жұмыс.  Амперметр  және  вольтметр  көмегімен  электр 
шамаларын өлшеу.
Электрлік машиналар.  Генераторлар. Электрлік машиналар: тағайындалуы, 
жіктелуі. Электр генераторлары: жіктелуі, құрылысы және әрекет тәртібі, си-
паты, ПӘК. Электр қозғалтқыштары.
Жіктелуі, құрылысы, әрекет тәртібі, сипаты, ПӘК.
2 бөлім.
Құрылыс сызбасы туралы жалпы мәліметтер. Құрылысқа арналған  құрылым-
дық құжаттың бірыңғай жүйесі мен жобалық құжат жүйесінің талаптары. Сы-
збалар  мен  сызықтарды  құрудың  негізгі  ережелері,  нормативті-техникалық 
құжаттардың түрлері. Құрылыс сызбалары, жобаларының, жөндеу сызбала-
рының түрлері. Жобалау сатылары. Жұмыс сыбаларын таңбалау. Ғимараттар 
сызбалары: қасбеттер, жоспарлар, кесінділер. Бас жоспар.
Жалпы сәулеттік-құрылыстық сызбаларды оқу
Ғимараттардың қозғалмайтын құрылыстары сызбасын оқу
Темір бетонды құрылыстар сызбасын оқу
Панельді және ірі блокты ғимараттар сызбаларын оқу
Металл құрылыстар сызбаларын оқу
3  бөлім  .  Алуан  түрдегі  жүктерді  тасымалдау.  Өндіріс  туралы  жалпы 
мәліметтер.
Халық шаруашылығына арналған  матаушылар дайындайтын сала мағынасы. 
Аталмыш өндірістік учаскедегі технологиялық үдеріс пен құрылғы туралы жал-
пы мәліметтер. Матаушы мамандығының мағынасы және оның даму келешегі. 
Кәсіпорын (ұйым) аумағына өндірісті (нысанды) тарату. Атқарылатын жұмы-
стың жоғары сапасын қамтамасыз етуде жұмыскердің кәсіптік шеберлігінің рөлі. 
        Өндірістегі еңбек қауіпсіздігі, өндірістік санитария және қоршаған ор-
таны  қорғау  талаптары.  Еңбек  қауіпсіздігі  стандарттары  жүйесінің  стан-
дарттары  туралы  жалпы  мәліметтер.  Еңбек  үдерісі  мен  өндіріс  ерекшелі-
гін  айқындайтын  еңбек  туралы  заң  кодекстері  мен  басқа  да  құқықтық  ак-
тілердің ережелері. Өндірісті мемлекеттік қадағалау, ведомство ішілік және 

60
жалпы  бақылау  туралы  жалпы  мәліметтер.  Табиғатты  ұтымды  пайдалану 
мен  қоршаған  ортаны  қорғау  саласындағы  бұзушылықтар  үшін  басшы-
лар  мен  азаматтардың  әкімшілік  және  заңды  жауапкершіліктері.  Өнер-
кәсіптік  ботаника  мен  өндіріс  экологиясы  туралы  түсініктер.  Ішкі  еңбек 
тәртібі  ережелері.  Жұмыс  орнында  жұмыскердің  жүріс-тұрысының  ере-
желері.  Жабдықтарды,  құралдарды  және  т.б.  алу,  пайдалану  және  сақтау 
тәртібі,  сонымен  қатар,  машиналар  мен  құрылғыларды  пайдалану  тәртібі. 
        Өндірістегі негізгі қауіпті және зиянды факторлар және бақытсыз жағдай-
лардың себептері. Өндірістік жарақат және кәсіптік аурулар туралы түсінік-
тер.  Бақытсыз  жағдайлар  мен  кәсіби  аурулардың  алдын  алудың  негізгі  әді-
стері мен техникалық құралдары. ЕҚСЖ стандарттарымен өндірістік құрылғы 
мен өндірістік үдерістерге қойылатын талаптар. Сақтандырғыш, қорғау және 
дабыл  беру  түстері  құрылысы  және  қауіпсіздік  белгілері.  Электрмен  жа-
рақат алудың алдын алу бойынша негізгі шаралар. Электрмен жабдықталған 
құрылғылар мен аспаптармен жұмыс жасаудың қауіпсіздік ережелері. Электр 
қондырғыларын жерге тұйықтау туралы мәліметтер. Өндірістік ортаның не-
гізгі  санитарлық-гигеналық  факторлары.  Экологиялық  ауыспалылыққа  тех-
нологиялар мен техникалық құралдарды бағалау. Жүк көтергіш машиналар-
мен жүктің орнын ауыстыруға және қоймаға апаруға тасымалдау кезінде ат-
мосфераның,  судың,  жердің  мүмкін  ластануы.  Жұмыскерлердің  жеке  және 
ұжымдық  қорғаныс  құралдары.  Арнайы  киім,  арнайы  аяқ  киім,  қолды,  ты-
ныс  алу  мүшелерін,  басты,  көзді  және  бетті  қорғау  құралдары.  Сақтанды-
рғыш  құралдар.  Іріктеу,  қалыптастыру  және  пайдалану  тәртібі.  Қорғаныс 
құралдарын таңбалау және сынау. Қорғаныс құралдарын жұмысқа жарамды 
күйде сақтау және ұстау тәсілдері. Өндірістегі өрт, газ, химиялық, биологи-
ялық және басқа да қауіп түрлері. ЕҚСЖ стандарттары, өндірістік қауіпсіздік 
бойынша ережелер мен нұсқаулықтар. Өндірістік қауіптің туындауының не-
гізгі себептері және олардың алдын алу туралы жалпы мәліметтер. Қауіптің 
алдын алудың алғашқы құралдары, оларды пайдалану ережелері. Өндірісте 
қауіпті жағдай орын алған кезде жұмыскерлердің әрекеті. Кәсіпорында (ны-
санда)  медициналық  қызмет  көрсету.  Электрмен  жарақаттану,  механикалық 
жарақат, улану, көздің жарақаты, термиялық күю, қышқылмен, сілтімен күю 
т.б. кезінде өндірісте алғашқы дәрігерге дейінгі көмек көрсету әдістері. Өн-
дірістегі  медициналық  қорапша  құрамы  және  пайдалану  тәртібі.  Өндірісте 
бақытсыз  жағдай  не  апат  болған  кезде  басшыны  хабардар  ету  тәртібі.  Ең-
бектің  ерекше  жағдайлары  үшін  жұмыскерлерге  берілетін  жеңілдіктер  мен 
өтемақылар  (мамандық  пен  өндірістің  нақты  жағдайларына  қолданылады). 
                  Жүк  көтергіш  крандар  туралы  негізгі  мәліметтер.  Кодтық  құрылы-
сы,  жұмыс  құрылғысы,  жетегі  түрі  бойынша  крандарды  жіктеу.  Крандар-
дың  ілгекті  аспаларының  негізгі  түрлері.  Крандарды  пайдалану  саласы. 
Жүк  көтергіш  крандарды  индекстеу.  Крандардың  жүктік  сипаттамалары. 
Кранның  жүк  көтергіш  шамасын,  алмалы-салмалы  жүк  ұстайтын  құрылғы 
массасын  есептеу  қажеттілігі  туралы  ереже  талаптары.  Ғимараттарға,  қа-
тарларға,  көлік  құралдарына  крандарды  жақындатудың  мүмкін  шамасы. 
Жүкті  жылжытудың  жұмыс  аймағын  есепке  ала  отырып  адамдардың  өтуі, 
көліктің  жылжуы,  ғимараттан  шығу  үшін  қауіпсіз  орындар.  Жұмыс  ау-
мағында  адамдар  пайда  болған  кезде  жұмысты  тоқтату  туралы  машинист-
ке  дабыл  берудің  қажеттілігі.  Крандардағы  жарықтандыру  мен  дабыл  беру. 

61
Кранның  жұмыс  қозғалысы,  жұмыс  операцияларын  біріктіру,  апаттық  да-
был бойынша кранды тоқтату (сөндіру). Ауыстыратын жүкті апаттық түсіру. 
        Жүк көтергіш машиналарды қауіпсіз пайдалануды ұйымдастыру. Өн-
дірістегі  көтергіш-көлік  құрылғыларының  жалпы  сипаты.  Көтергіш-көлік 
құрылғыларының алуан түрлерін жіктеу және пайдалану аймағы.
  Жүк  көтергіш  машиналар  тобы  және  олардың  «Жүк  көтергіш  крандар 
құрылысы мен қауіпсіз пайдалану ережелерінің» жалпы талаптары. Қонды-
рғы, құралдар және қауіпсіздік қондырғылары, тежегіштер мен басқару аппа-
раттары туралы мәліметтер. Жүк көтергіш машиналардың техникалық сипаты 
және негізгі параметрлері туралы түсінік, олардың құрылымдық ерекшелік-
тері (тал, кран-арқалық, көпірлі кран немесе көпірлі түрдегі кран/ өздігінен 
жүретін атқыш кран, мұнара кран, порталды және т.б.).
 Жүк көтергіш машиналарды, алмалы-салмалы жүк ұстайтын құрылғылар мен 
ыдыстарды қауіпсіз пайдалануды қадағалау құрылымы. Кәсіпорынға тиісті ма-
шиналар мен құрылғыларды жарамды күйде ұстауды қамтамасыз ету бойынша 
кәсіпорын (ұйым) басшылығының міндеттері. Жүк көтергіш машиналар жұмы-
сы мен қызмет көрсетуімен байланысты мамандар мен тұлғалар үшін нұсқаулық 
мазмұны. Кәсіпорындағы матаушының өндірістік нұсқаулығының мазмұны.  
       Жүк көтергіш машиналарды пайдаланумен байланысты мамандар мен жұмы-
скерлерді оқытуға қойылатын талаптар. «Жүк көтергіш крандар құрылысы мен 
қауіпсіз пайдалану ережелеріне» сәйкес жауапты тұлғалар мен қызметкерлердің 
медициналық  куәландыру,  аттестаттау,  білімдерін  мерзімді  тексеру  тәртібі. 
       Жүк көтергіш машиналарды, алмалы-салмалы жүк ұстайтын құрылғы-
лар  мен  ыдысты  қауіпсіз  пайдалануға,  сонымен  қатар,  қызмет  етуші  қыз-
меткерлерді  (матаушыларды,  кран  машинисттерінің,  слесарлардың  және 
т.б.)  жауапты  тұлға  ретінде  мамандарды  жұмысқа  жіберу  тәртібі.  Ереже-
лер  мен  нұсқаулықтарды  бұзғаны  үшін  жұмыскерлердің  жауапкершілігі. 
       Өндірісте жүк көтергіш машиналарды пайдалануды тіркеу, техникалық 
куәландыру және рұқсат ету тәртібі. Жүк көтергіш машиналарды, алмалы-сал-
малы жүк ұстайтын құрылғыларды және ыдыстарды жөндеу туралы жалпы 
мәліметтер.  Жүк  көтергіш  машиналарды,  алмалы-салмалы  жүк  ұстайтын 
құрылғыларды және ыдыстарды қауіпсіз пайдалану үшін қажетті техникалық 
құжат. Құжатты жүргізу мен сақтауға жауапты тұлғалар. Жүк ұстайтын орган-
дар, алмалы-салмалы жүк ұстайтын құрылғы мен ыдыс. Алмалы-салмалы жүк 
кұстайтын құрылғы (матауыштар, траверстер, қармау) туралы жалпы мәлімет. 
Жүк ұстайтын құрылғыны жіктеу. Өндірісте қолдану саласы. Алмалы-салма-
лы жүк ұстайтын құрылғыға арналған «Жүк ұстайтын крандар құрылысы мен 
қауіпсіз пайдалану ережелерінің» талаптары (дайындау, сынау, таңбалау, есеп-
теу тәртібі және пайдалану, техникалық қызмет көрсету мен жарамсыздық). 
Алмалы-салмалы жүк ұстайтын құрылғыларды дайындау мен жарамсыздығы-
на қатысты техникалық қадағалау органдарының ақпараттық материалдары. 
Алмалы-салмалы жүк ұстайтын құрылғының құрылысы мен жұмыс тәртібі. 
         Алмалы-салмалы құрылғының иілгіш элементтері (болат, кендір, мақта-
дан  істеген,  синтетикалық  арқандары,  дәнекерлеу  зәкір  шынжырлар  және 
т.б.) туралы жалпы мәлімет. Болат арқандар. Құрылымдық түрлері, шартты 
белгілері. Арқандардың ұштарын жалғау әдістері (жамау, қысқыш, төлкеде-
гі сыналы қосылыс, төлкедегі қысыммен тексеру және т.б.). Түрлі арқандар-
дағы түйіндердің құрылымы. Түйін құрылымына еспе түріндегі (айқыш, бір 

62
жақты) тізбек бағытына әсері. Арқан ұштарын жалғау әдістерінің «Жүк кө-
тергіш  крандары  құрылысы  мен  қауіпсіз  пайдалану  ережелері»  талаптары. 
        Олардың бұрышынан тігінен иілуіне тәуелді матауыштар тармақтарындағы 
жүктеме туралы мәлімет. Алмалы-салмалы жүк ұстайтын құрылғылардың болат 
арқандарын және арқан беріктігі қоры коэффициентін есептеу туралы түсінік. 
Болат және басқа арқандардың иілгіштігі. Болат арқандардың жұмысының қа-
уіпсіздігі мен төзімділігіне қатысты әсер. Үшкіл жүктерді орап байлау кезінде 
бұрып жіберетін блоктар мен полиспаст, сондай-ақ қаптама диаметрлерін таңдау.  
              Матауыштарға  арналған  өндірісте  қолданылатын  кен-
дір 
және 
матадан 
жасалған 
арқандардың 
құрылымы. 
Олар-
дың  қолдану  аймағы.  Техникалық  қызмет  көрсетуі  және  сақтау. 
       Алмалы-салмалы  жүк ұстайтын құрылғылар үшін (калибрленбеген, қысқа 
аймақтық, дәнекерлеуші) қолданылатын тізбектер. Техникалық қызмет көр-
сетуі  мен  сақтау.  Жалғау  әдістері.  Алмалы-салмалы  құрылғылардың  басқа 
иілгіш  элементтері  (орамала  және  т.б.).  Қолдану  аймағы    және  техникалық 
қызмет көрсетуі.
Алмалы-салмалы  жүк  ұстайтын  құрылғылардың  (болат  және 
басқа 
арқандардың, 
шынжырлардың 
және 
т.б.) 
иілгіш 
эле-
менттерінің  сұрыптау  белгілері  мен  нормалары.  Болат  арқан-
дар 
мен 
шынжырларды 
сұрыптау 
ережелерінің 
талаптары. 
        Матауыштар және олардың түрлері.  Алмалы-салмалы жүк ұстайтын 
құрылғылардың (сым арқан арқандарының, карабиндердің, эксцентриктердің, 
қармаудың, аспалы бөлшектің, блоктардың және т.б.) құрылымдық элемент-
тері. Матауыштарды қолдану кезінде арқандардың беріктігі мен төзімділігіне 
сым арқандардың әсері.
Жүк  қармау  элементтері  (ілмектер,  карабиндер  және  т.б.).  Олардың  түр-
лері  және  қолдану  аймағы.  Матауыш  ілмектеріндегі  тұйықталатын  құрал-
дар.  Алмалы-салмалы  жүк  ұстайтын  құрылғыны  жылдам  және  қауіпсіз 
пайдалануды  қамтамасыз  ететін  тұйықталатын  құралдар  құрылымы. 
                Алмалы-салмалы  жүк  ұстайтын  құрылғылардың  арнайы  қонды-
рғылары  (теңгергіш  блоктар,  гидрокантовательдер  және  т.б.).  Құрылым-
дық  ерекшеліктері,  қолдану  аймағы,  техникалық  қызмет  көрсету  тәртібі. 
                Алмалы-салмалы  жүк  ұстайтын  құрылғылардың  барлық 
құрылымдық  элементтерін  сұрыптау  белгілері  мен  нормалары. 
Траверстер  (жазық  және  көлемді).  Құрылымдық  түрлері,  дайындау  тәртібі, 
қолдану  аймағы.  Өндірісте  траверсті  сұрыптау  белгілері  мен  нормалары. 
Ұстау (атауызбен ұстау, грейферлік, эксцентрикті және т.б.), түрлері, қолдану 
аймағы. Өндірісте ұстауды сұрыптау белгілері мен нормалары. Жүк көтергіш 
машина көмегімен матаушының жүкті жылжытуы үшін қаусырып ұстау, ілгек 
және басқа арнайы құралдар мен құрылғылар. Қолдану аймағы, техникалық 
қызмет көрсетуі және өндірістегі сұрыптау нормалары.
Жүк көтергіш машиналардың ілмекті аспалары. Түрлері және құрылымдық 
ерекшеліктері. Ілмектерге және ілмекті аспаларға қойылатын талаптар. Ыдыс. 
Өндірістік ыдыс. Ыдысты пайдалану кезіндегі қауіпсіздік талаптары. Ереже-
лер талаптарына сәйкес дайындау, сынау, таңбалау және ыдыстың қызмет көр-
сету тәртібі. Ыдыстың алуан түрлерін қолдану аймағы және оны сақтау. Өн-
дірісте ыдысты сұрыптау тәртібі.
Жүкті  матау  түрлері  мен  әдістері.  Ауыстырылатын  жүктер  сипаты  мен 

63
жіктелуі  (аталмыш  өндіріс  үшін).  Жүк  салмағына  тәуелді  жүкұстайтын 
құрылғыны  таңдау.  Құжат  бойынша  жүк  салмағын  анықтау  (жүк  салмағы 
тізімі).  Матау  орнын  анықтау  (графикалық  бейнелері  бойынша  ілу).  Кран-
дармен  ауыстырылатын  жүк  салмағы  тізімін  матаушының  қамтамасыз  ету 
тәртібі.  Матаудың  негізгі  әдістері:  ілгішке  ілмекті  ілу,  қосарланған  ұстау 
немесе  байлау,  күрмелеп  ілмек  жасау  (ілмек-буындыратын  арнайы  жіп 
арқан).  Матау  әдістері  мен  жүкті  ауыстырудың  графикалық  бейнелерінің 
мысалдарын  талдау.  Қауіпсіздік  техникасы  бойынша  плакаттарды  оқу. 
        Матау дұрыстығын тексеру үшін 200-300 мм биіктікке жүкті матау мен 
көтеру кезінде матаушының жеке қауіпсіздігі. Таразыда матауды түзеуге (жүк-
тің қисаюын болдырмау), қатар шетіне немесе пакет аралық төсеме ұшына 
тұруға,  қатарға  адамдарды  көтеру  немесе  түсіру  үшін  кранды  пайдалануға 
тыйым салу. Жүкті қайта матау кезінде матаушының жеке қауіпсіздігін сақтау. 
              Ашық  алаңдарда,  цех  аумағында,  жүк  өңдеу  пункттерінде  жүк-
ті  қаттау.  Қатарлардың,  қатарлар  арасындағы  өтпе  мен  өткелдердің  мүм-
кін  ауқымдары  (қолданыстағы  қауіпсіздік  техникасынан  басқа).  Мата-
ушының  кранмен  жүкті  ауыстыру  бойынша  жұмыстардың  қауіпсіз  өн-
дірісіне  жауапты  тұлғаға  жұмыстарды  орындау  кезінде  тікелей  бағыну. 
       «Жүк көтергіш крандармен қызмет көрсететін матаушылар (ілушілер) 
үшін  жұмысты  қауіпсіз  жүргізу  бойынша  нұсқаулықты»,  матаушы-
ның  құқықтары  мен  міндеттерін,  жұмысты  жүргізу  тәртібін,  «Жүк  кө-
тергіш  крандар  құрылысы  мен  қауіпсіз  пайдалану  ережелері»  тарай-
тын  жүк  көтергіш  кранмен  қызмет  көрсету  кезінде  жеке  және  жалпы  қа-
уіпсіздік  бойынша  нұсқауларды  оқу.  Стропальшіге  «Нұсқаулықты»  беру 
тәртібі.  Онда  мазмұндалған  нұсқауларды  бұзғаны  үшін  жауапкершілік. 
       Жұмыс жасардың алдында матаушының міндеттері: нормамен кранмен 
ауыстыруға  тиісті  жүкті  матау  салмағы  мен  сызбасына  сәйкес  жүк  ұстай-
тын  қондырғыны  таңдау;  жүк  ұстайтын  қондырғылардың  жарамдылығын 
және  оларда  нөмірін,  сынау  уақытын  және  жүк  көтергіштігін  белгілеумен 
таңба  немесе  бирканың  болуын  тексеру;  жұмыс  орнын  қарау.  Жүкті  бай-
лау  мен  ілу  кезінде  матаушының  міндеттері:  тапсырманы  алу;  алынған 
тапсырманың  түсініксіз  кезіндегі  әрекет,  жүк  салмағын  анықтау  мүмкін-
сіздігі, матау сызбасының болмауы, жерге қыстырылған және қатып қалған 
жүк;  ауыстыруға  тағайындалған  жүк  салмағының  тізбесі  немесе  таңбала-
нуы  бойынша  тексеру;  матау  орындарында  қабырға  астына  төсемені  пай-
даланумен  түйіндерсіз,  айналма  мен  ілмектерді  арқандармен  жүктерді  бай-
лау;  жүк  пакетінің  жеке  бөлшектерінің  түсуін  болдырмау  және  ауыстыру 
кезінде  оның  тұрақты  күйін  қамтамасыз  ету  туралы  талаптарды  орындау; 
осы  ілмек,  шетмойын,  саңылау  үшін  қарастырылған  барлық  жүктерді  ілу, 
жүк  ұстайтын  қондырғылардың  пайдаланылмайтын  матауыштарын  бекіту. 
Жүкті көтеру мен ауыстыру кезіндегі матаушының міндеттері: жүкті көтеру 
мен ауыстыру бойынша әрбір операцияның басталуы туралы кран машини-
стіне дыбыс беру; жүктің бекітілуінің беріктігін және оның қысылып қалма-
уын тексеру; жүктегі бекітілмеген тетіктерді және басқа заттарды жою; жүк 
периметрін, жүк пен қабырға, баған, қатар, құрылғы, бағытты түсіру аймағы 
арасындағы орынды қарау; кранның рұқсат етілген жүк көтергіштігіне жақын 
салмақтағы 200-300 мм жүкті көтеру үшін алдын ала дыбыс беру. Осылай-
ша,  матау  дұрыстығын,  матауыштардың  тартылуының  біркелкілігін,  кран-

64
ның  тұрақтылығын  және  тежегіш  әрекетін  тексеру.  Жүкті  көтерер  алдында 
кранның жүк көтергіштігін тексеру.  Көтерілген жүк пен затты көлденең ауы-
стыру  жолында  кездесетін  0,6  кем  емес  саңылауды  визаулды  анықтау;  оны 
ауыстыру  кезінде  жүкті  сүйемелдеу  және  ұзын  өлшемді  және  ауыр  жүкті 
өздігінен  айналуының  алдын  алу  үшін  арнайы  созуларды  қолдану;  қаттау-
дың белгіленген нормаларын бұзбастан жүкті төсеу. Кранның немесе кран-
ның астындағы жолда ақаулықты байқаған жағдайда машинистке дабыл беру. 
Жүкті түсіру кезіндегі матаушының міндеттері: жүк түсірілетін орынды қа-
рау және оның құлау, төңкерілу және шөгу мүмкінсіздіктерін анықтау, олар-
дың астынан матауыштарды шығару ыңғайлылығы үшін төсемені жүкті ор-
нату  жеріне төсеу, жүктен строптарды шешу. Матаушы құқықтары: салмағы 
белгісіз немесе кранның жүк көтергіштігінен асатын жүкті матауды тоқтату; 
зақымдалған  немесе  таңбаланбаған  жүк  ұстайтын  қондырғыны  жұмыс  ор-
нынан ауыстыру және шығару; матау сызбасында көрсетілгеннен басқа әді-
стермен жүкті байлау мен ілуді тоқтату; тегі наряд-рұқсаттамада көрсетілетін 
кәсіпорын  бойынша  бұйрықпен  тағайындалған  жауапты  тұлға  болмағанда 
және наряд-рұқсаттамасыз электр беру желілерінің шеткі сымынан 30 м жақын 
арақашықтықта тұрған кран ілмегіне жүкті ілу және орауды болдырмау; егер 
адамдар сонда немесе оның астында болса, жүкті көтеру мен ауыстыруды тоқта-
ту; қатты жел, тұман, бұлыңғыр ауа райында жүктерді матау бойынша опера-
цияларды орындау тәртібі, кранмен жүктерді тарату бойынша жұмыстардың 
қауіпсіз өндірісіне жауапты тұлғаны анықтағанға дейін жұмыстарды тоқтату. 
          Жұмыс жүргізу. Аталмыш өндірістегі жүк көтергіш машина немесе 
технологиялық  картамен  жүкті  ауыстыру  жұмыстарын  жүргізу  жобасының 
мазмұны туралы жалпы мәліметтер. Өндірістегі машина машинисті мен мата-
ушы арасындағы дабыл беру жүйесі.
Жүк көтергіш пен басқа машиналар жұмыс кезінде және жүкті ауыстыру 
кезінде өндірістегі қауіпті аумақтар туралы түсінік. Қауіпті аумақтарды белгілеу. 
                Кәсіпорындарда  және  ашық  нысандарда  түрлі  типтегі  жүк  кө-
тергіш  машиналарды  орнату  туралы  мәліметтер.  Жебелі  типте-
гі  крандардың  беріктігі  туралы  түсінік.  Крандардың  құрылы-
старға,  қазаншұңқыр  еңістеріне,  бір  бірлеріне  өлшемдері  және  т.б. 
Ереже 
талаптары: 
        - электр жіберудің әуе желілерінің қорғау аумақтарында және жақын жер-
лерде жебелі крандарды орнату мен жұмысы кезіндегі;
-  бір жүкті жылжыту бойынша бірнеше крандардың жұмысы кезіндегі;
-  ор  еңістеріне  жұмыс  жасауға    жебелі  және  мұнара  крандарын  орнату 
кезіндегі;
-  өндірістік және қызметтік ғимараттардың жабындары үстінде жүкті ауы-
стыру кезіндегі;
-  жабындардағы ашық ойықтар мен люктерге жүкті беру кезіндегі.
Өндірісте тиеу-түсіру жұмыстарын ұйымдастыру. Тиеу-түсіру жұмыстары-
ның қауіпсіздігіне қойылатын талаптар.
Өндірісте  жүктерді  қаттау  туралы  жалпы  мәліметтер.  Жүктерді  қаттау 
тәртібін  анықтайтын  техникалық  шарттар.  Қойма  аумағында  жұмыс  жа-
сау  кезіндегі  өтпелер,  төсеніштер.  Алдын  ала  дайындалған  жерге  жүк-
ті  көтеру,  орналастыру  және  жылжыту  тәртібі.  Бақытсыз  жағдайлар  мен 
апаттар  себептері  сияқты  жүктермен  жұмыс  жасаудың  қауіпті  әдістері.  
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   17




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет