«Бастауыш мектеп және дене мәдениеті»



жүктеу 5.08 Kb.
Pdf просмотр
бет5/24
Дата30.04.2017
өлшемі5.08 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   24

 
Тҥйін 
Ахметова Э.К. – п.ғ.к., доцент Абай ат. Қаз ҰПУ, Джапаров Т. – магистрАбай ат. Қаз ҰПУ 
«Техникалық тәсілдердің орындалуының тиімділік бағасы» 
Спортшылардыңдене  дамупроцестерінжәне  техникалық  әдістерін  орындаужолдарын  қалыптастыру,  теориялық 
және әдістемелік ғылыми тұрғыда зерттеп оған нақтылы нұсқаулар болу қажет 
Жұмыстың  зерттеу  негіздерінде  қоғамдық  қатынастардың  субъектісі  және  объектісі  ретінде  теориясы  мен 
практикасына, объективті және адамның субъективті факторлардың қарым-қатынастардың дамуына ӛз қызметінің 
рӛлі, қоғамдағы дене шынықтыру табиғи және тәрбиелік қатынасы адамның мәнін материалистік диалектика негізгі 
ережелері болып табылады. 
Тірек сӛздер: бағалау, даму, студент, ӛнімділігі, техникалық жаттығу 
 
Summary 
ElviraAkhmetov– Ph.D. KazakhNationalPedagogicalUniversitynamed Abay, 
DjaparovT. – master KazakhNationalPedagogicalUniversitynamed Abay 
«Evaluation ofperformancein sportstechniques» 

Абай атындағы ҚазҰПУ-нің Хабаршысы, «Бастауыш мектеп және дене мәдениеті» сериясы, №2(45), 2015 ж. 
21 
Development processes and improve efficiency student-athletes with the ability to control movements in the performance of 
techniques in the sport. 
The  basis  of  the  study  are  the  major  provisions  of  the  materialist  dialectic  of  the  essence  of  the  person,  the  role  of  its 
activities in the development of the relationship of theory and practice, the objective and subjective factors of the person as the 
subject and object of public relations, the ratio of natural and managed in physical education in society. 
Keywords: evaluation, development, student, performance, technique 
 
УДК: 2368 
 
ОСНОВНЫЕ ФОРМЫ МОТИВАЦИИ СПОРТСМЕНОВ ВЫСОКОГО КЛАССА 
 
К.И.Адамбеков – д.п.н., профессор КазНПУ им. Абая, 
Е.К.Адамбеков – к.п.н., профессор КазНПУ им. Абая 
 
Многообразие видов спорта в современном обществе требует всестороннего изучение мотивации спортсменов 
для достижения высоких результатов. Одним из доступных и популярных видов спорта несомненно является футбол, 
определяемая ясностью задач,стоящих перед игроками и командами наряду с неисчислимыммножеством способов их 
индивидуального  и  группового  решения,расширяет  географию  игры.  Вместе  с  тем  небывалая  конкуренция 
предъявляет жесткие требования к подготовленности игроков, претендующих на высокие спортивные результаты. 
Ключевые слова:мотивация, спортсмен, результаты, достижения, футбол 
 
Футбол  притягивает  многих  людей:  одни  с  удовольствием  играют  в  футбол,  а  другие  являются 
"болельщиками",  интересуются  всем,  что  связано  с  футболом  и  видят  в  этом  хобби  смысл,  далеко 
выходящий за рамки обычного зрелища [1,2,3]. 
За  зрелищностью  футбола  стоит  талант  тренеров  и  спортсменов,  их  трудолюбие  на  тренировках  и 
соревнованиях.  Зрелищность  игры  своим  профессионализмом,  четким  и  объективным  следованием 
Правилам  игры  также  обеспечивают  арбитры.  Не  менее  значима  роль  организаторов  (управленцев),  а 
также специалистов, занятых обслуживанием игроков и мест проведения тренировок и соревнований. 
Во  всей  этой  сложной  системе  [4],  создающей  зрелищность  игры,  каждый  занимает  свое  место,  но 
конкретными  исполнителями  этой  задачи  являются  футболисты,  имеющие  свой  взгляд  на  футбол, 
владеющие определенным уровнем спортивного мастерства, преследующие те или иные цели. Одним из 
форм обеспечения футболистами красоты и результативности игры, служит их мотивация. 
Как  известно,  мотив  (мотивация)  -  это  побудитель  к  деятельности  футболиста,  то  есть  то,  что 
направляет его активность, определяет качество и эффективность игры. Мотивация незримыми нитями 
пронизывает жизнь всех людей независимо оттого, каким делом они заняты [3,4]. 
Выкладывается ли на соревнованиях футболист или при неплохой подготовленности избегает этого. 
Посещает ли игры любимой команды ее "болельщик" или прекратил ходить на стадион. Все это примеры 
проявления мотивации спортсмена и зрителя. 
До  недавнего  времени  на  проблему  мотивации  футболистов  обращали  мало  внимания.  Влексиконе 
тренеров и специалистов этот термин заменяли словами - воля к победе, целеустремленность, патриотизм, 
умение терпеть и т.д. 
С  подачи  журналистов  и  телекомментаторов  это  слово  стали  использовать  чаще,  правда,  не  всегда 
давая  себе  отчет,  насколько  мотивация  непростое  явление.  На  это  мало  обращалось  внимания  и  в 
отдельных исследованиях [5, 6 и др.]. 
Считается, что главным движителем (побудителем) спортсменов являются потребности славы и денег. 
Произошедшие в нашей стране изменения, связанные с законодательным признанием за футболистами 
права на профессиональные занятия этой игрой [2], созданием профессиональных клубов и интеграцией 
российского футбола в европейский и мировой, наряду с отставанием мастерства отечественных игроков 
от лучших зарубежных, сделали проблему мотивации футболистов необычайно актуальной. 
Целью настоящей работы было изучение психолого-педагогической сущности мотивации футболистов 
и ее особенностей, присущих игрокам разного возраста и разной квалификации. 
Для  этого  был  проведен  анализ  литературных  источников  и  экспериментальное  исследование,  в 
котором приняли участие 29 действующих спортсменов: футболистов основного и дублирующего состава 
команд  российской  премьер-лиги  (из  них  20  выпускников  2014  г.  и  22  абитуриента  2014  г.  Алматы, 
КазНПУ им. Абая 
Использовался  метод  изучения  мотивации  спортсменов,  разработанный  В.А.Деминым  и  его 
учениками, и адаптированный к различным видам деятельности, включая и футбол [2,3,4]. 

Вестник КазНПУ имени Абая, Серия «Начальная школа и физическая культура», №2(45), 2015 г. 
22 
Суть процедуры тестирования заключалась в следующем.   
Спортсмены-студенты  заполнял  анкету,  информируя  о  себе  (возраст,  стаж,  квалификация  и  т.п.), 
знакомился с инструкцией и раскладывал 45 карточек, относящихся к его профессиональным занятиям 
футболом,  на  шесть  групп  по  степени  их  важности  для  достижения  собственной 
цели деятельности. 
На  основании  результатов  тестирования  (после  их  компьютерной  обработки  по  специальной 
программе,  составленной  А.Н.  Фураевым)  можно  количественно  (в%)  оценить  потребностную  сферу 
спортсмена и характеризовать некоторые особенности его личности. 
В  нашей  стране  спорт  изучают  под  углом  зрения  науки  о  физическом  воспитании,  так  как  его 
рассматривают в качестве эффективного средства подготовки граждан к труду и защите Отечества. 
Вместе с тем еще до второй мировой войны наши сильнейшие спортсмены негласно получали деньги за 
свои спортивные успехи, причем это касалось всех наиболее популярных видов спорта. Позже, когда нашу 
страну 
приняли 
в 
олимпийское 
движение, 
эти 
выплаты 
стали 
носить еще более секретный характер, поскольку противоречили Олимпийской хартии. НаОлимпийские 
игры  тогда  допускали  только  так  называемых  "любителей",  то  есть  спортсменов,  не  имеющих 
материальных  выгод.  Это  расхождение  "слова  и  дела"  наносило  серьезный  ущерб  спорту  в  целом  и 
футболу в частности [3, 5]. 
Первым  вопрос  о  так  называемых  "подснежниках"  в  спорте  поднял  Ю.П.  Власов  [1].  Накануне 
Олимпийских игр в Токио он призвал спортивную общественность обратиться к руководству страны с 
предложением серьезных организационных изменений в вопросах оплаты труда сильнейших спортсменов, 
но этот призыв не был услышан, так как противоречил теории физического воспитания и спорта. 
В  70-е  годы  прошлого  столетия,  по  существу,  была  создана  основа  нового  метода  изучения  такого 
сложного  явления,  как  мотивация  спортсменов  [3,4].  В  частности,  В.А.  Демину  [2]  удалось, 
опираясь  на  психологическую  теорию  деятельности,  конкретизировать  сущность  того,  что  побуждает 
спортсменов  к  достижению  наивысших  результатов  на  международной  арене.  Он  показал,  что 
занятия  спортом  на  уровне  сборных  команд  являются  трудовой  деятельностью,  поскольку  высокие 
спортивные результаты, будучи  одним из критериев генофонда страны, определяют прогрессивность  и 
жизнеспособность государства. 
Мотив  возникает  на  основе  соотнесения  спортсменом  своих  потребностей  и  способностей  с 
требованиями  спортивной  деятельности,  и  прежде  всего  ее  результатом.  Совпадение  этих  начал 
деятельности направляет активность спортсмена на достижение доступного на данный момент результата 
и является основной его целеустремленности. 
Как  показали  исследования  [4,7]  в  потребностной  структуре  мотивации  спортсменов  высокой 
квалификации  наибольшее  значение  имеют:  самоутверждение;  материальное  благополучие; 
приобщенность к физической культуре; патриотизм; использование спорта как средства для достижения 
целей,  выходящих  за  рамки  его  функций  и  др.  Устойчивое  доминирование  последней  составляющей 
можно рассматривать как признак распада деятельности, ее заката. 
В таблице представлены данные о мотивации футболистов, участвовавших в настоящем исследовании. 
 
Показатели (в %) отдельных характеристик личности футболистов (X ± 5-) и достоверность 
межгрупповых различий 
 
Группы 
Количество
футболистов 
в группе 
Потребности, черты личностии некоторые тенденции ее развития 
 
 
самоутверждение  материальное
благополучие 
приобщениек 
физическойку
льтуре 
патриотизм 
спорт как 
средстводостижения 
целей,выходящихза 
рамки егофункций 
ВыпускникиКаз
НПУ им. 
Абая2014 г. 

62 ± 6,6 
68 ± 7,4 
44 ± 6,2 
51 ±4,3 
60 ± 6,2 
АбитуриентыК
азНПУ им.Абая 
22 
67 ±14,3 
49 ±3,1 
62 ± 3,4 
68 ±3,3 
51 ±2,9 
Межгрупповые 
 
 
 
 
 
 
Различияtp 
 
0,3 
2,37<0,05 
2,57<0,02 
3,1< 0,01 
1,3 
 
Термин  означает  скрытую  форму  профессионализма:  индивид,  будучи  спортсменом  высокой 
квалификации, получает деньги как рабочий, служащий и т.п.). 
Прежде всего обращает на себя факт межгрупповых различий по трем из пяти показателей, хотя, судя 

Абай атындағы ҚазҰПУ-нің Хабаршысы, «Бастауыш мектеп және дене мәдениеті» сериясы, №2(45), 2015 ж. 
23 
по всему, и два остальныхпоказателя при большем числе респондентов могут измениться. 
Потребность в материальном благополучии у более зрелых спортсменов выше. Объяснить это можно, 
проанализировав особенности развития российского футбола за последние пять лет. 
Первая  группа  испытуемых  футболистов  была  протестирована  в  период  становления  чемпионата 
футбола как коммерческого подтипа спорта высших результатов. 
Молодые футболисты (абитуриенты КазНПУ им. Абая) - это поколение, уже вкусившее финансовое 
преимущество более стабильного периода развития футбола, в который уже вкладывают деньги, покупают 
не только игроков, но и клубы. Поэтому не удивительно, что, по существу, они вполне удовлетворены 
деньгами,  получаемыми  по  контракту,  которые,  судя  по  наплыву  в  Россию  неплохо  подготовленных 
иностранцев, немалые. 
Следует отметить, что в Казахстане имеет место не совсем верное понимание финансовых вопросов в 
футболе. Суммы контрактов лучших футболистов в Европе, Америке и Японии наталкивают на попытки 
показать,  что  в  Казахстане  создается  новая  модель  коммерческого  спорта  [6].  Однако  говорить  о 
казахстанской  футболе,  как  об  уже  сложившемся  подтипе  коммерческого  спорта  высших  результатов, 
преждевременно, имея в виду количество болельщиков на стадионах. 
Коммерческий  спорт  в  своем  развитом  виде,  благодаря  зрелищное  противоборства  и  культурным 
традициям  страны,  собирает  полные  трибуны,  что  привлекает  прежде  всего  производителей  товаров  и 
услуг.  Те,  по-разному  рекламируя  свою  продукцию  (в  том  числе  и  через  телевидение),  фактически 
финансируют  спорт.  Спортсменам  платят  большие  деньги  за  качество,  результативность  и 
бескомпромиссность  игры.  Причем  деньгами  (доходами)со  спортсменами,  как  участниками  рынка, 
делятся сами производители товаров. Поэтому коммерческий спорт и назвали "катализатором экономики" 
[3]. 
Так  что  баснословные  гонорары  спортсменов  за  рубежом  –  от  мастерства,  бескомпромиссности  и 
честности противоборства, а все остальное (продажа билетов, тотализатор, торговля сувенирами и т.п.) - 
это лишь сопутствующие факторы. Поэтому мотив победителя играет далеко не последнюю роль. 
Рассматривая  далее  данные  исследования,  представленные  выше  в  таблице,  можно  отметить,  что 
нельзя  также  сбрасывать  со  счетов  одну  важную  особенность  потребностно-мотивационной  сферы. 
Потребности по мере их удовлетворения снижаются, и особенно пагубны преждевременные авансы [4]. 
Возможно,  более  низкая  материальная  потребность  группы  молодых  футболистов  объясняется  именно 
этой  преждевременностью.  По-видимому,  отдельные  из  них,  еще  не  показав  высоких  спортивных 
результатов, уже удовлетворили свои материальные потребности. 
В  то  же  время  для  группы  молодых  футболистов  характерны  более  высокие  показатели  в  плане 
самоутверждения  и  патриотизма  и  более  низкие  значения  признака,  характеризующего  распад 
деятельности. Возможно, именно это является резервом роста спортивного мастерства отдельных из этих 
спортсменов. 
В заключение можно отметить, что групповые показатели раскрывают общие тенденции, а информация 
об  индивидуальных  особенностях  мотивации  позволяет  оперативно  управлять  процессом  подготовки 
спортсменов  [4,7].  Не  имея  сведений  об  индивидуальной  динамике  мотивации,  трудно  достоверно 
объяснить  взлеты  и  падения,  которые  сопровождали  футболистов,  составлявших  в  ходе  настоящего 
исследования  первую  группу  (выпускников  КазНПУ  им.Абая  2014г.),  поскольку  они  в  дальнейшем  и 
становились призерами чемпионата РК, и испытали неудачи в международных играх. 
В  связи  с  этим  следует  продолжать  исследования  особенностей  мотивации  футболистов,  что, 
несомненно, сыграет определенную роль в развитии Казахстанского футбола. 
 
1Власов Ю.П. Справедливость силы. - М.: Наука. Культура. Искусство. - 1995. - 600 с. 
2Демин В.А. Методологические вопросы исследованияспорта в аспекте теории деятельности: Автореф. дисс. 
...канд. пед. наук. - М., ВНИИФК, 1975.-26 с. 
3Ермак  Н.Р.  Единство  и  многофункциональность  спорта:  Автореф.  дисс.  ...  канд.  пед.  наук.  -  Малаховка, 
МГАФК, 2009.-25 с. 
4Пилоян Р.А. Мотивация спортивной деятельности. -М.: Физкультура и спорт, 1984. - 104 с. 

Адамбеков 
К.И. 
Педагогические 
основы 
физического 
воспитания 
учащихся:Автореф.насоиск.уч.ст.докт.пед.наук.-Алматы,АГУ им.Абая,1995.-48с. 
6 Адамбеков Е.К. Соотношение средств физической и технической подготовки юных футболистов.В сб. Спорт- 
посол мира и феномен ХХ1 века.-Алматы,1997.С.11-16. 
7 Суханов А.Д. Системная организация и управление в современном спорте. - М.: Технология ЦД, 2002. - 224 с. 
Резюме 
Адамбеков К.И. – п.ғ.д., профессор Абай ат. Қаз ҰПУ, Адамбеков Е.К. – п.ғ.к., профессор Абай ат. Қаз ҰПУ 

Вестник КазНПУ имени Абая, Серия «Начальная школа и физическая культура», №2(45), 2015 г. 
24 
«Жоғары сатыдағы спортшылардың мотивациясының негізгі формалары» 
Қазіргі таңда спорт түрлерінің кӛбеюі және спортшылардың таңдап алған спортында жоғары нәтижеге жету үшін 
ең  алдымен  олардың  сол  спортқа  сүйіспеншілігін  ғылыми  тұрғыда  зерттеу  керек.  Футбол  бұқаралық  халықтық 
ойындардың  бірі  болғандықтан  бүгінгі  күні  кӛп  жастар  осы  ойынның  ең  жоғарғы  футбол  клубтары  мен 
командаларында ойнауға ұмтылады, бірақ ойыншыларға, жаттығушыларға ӛте жоғарғы талап қойылған. 
Тірек сӛздер: ұмтылыс (мотивация), спортшы, нәтиже, футбол, жоғарғы деңгей 
 
Summary 
KairatAdambekov – Doctor of Education, KazakhNationalPedagogicalUniversitynamed Abay 
ErlanAdambekov – Ph.D. KazakhNationalPedagogicalUniversitynamed Abay 
«Keyforms of motivationhigh-class athletes» 
The variety of sports in modern society requires a comprehensive study of the motivation of athletes to achieve good results. 
One of the accessible and popular sports is undoubtedly football, clearly defined tasks of the players and teams, along with 
innumerable number of ways their individual and group solutions, expands its game. However, the unprecedented competition 
imposes stringent requirements for preparedness of players competing for high sports results. 
Keywords: motivation, athlete, results, achievements, football 
 
УДК: 796.853.23 
 
МЕКТЕП ОҚУШЫЛАРЫНА ЕРКІН КҤРЕС ТҤРІНІҢ ТЕХНИКАСЫН ОҚЫТУ 
ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ 
 
И.Қҧрманәлі,А.Жҧмағҧлов – Абай атындығы ҚазҰПУ-нің 2-курс магистранттары, 
Ғылыми жетекші: п.ғ.д.,профессор А.Н. Ильясова 
 
Мақалада базалық техникаменшұғылданушылардыңтанымдық іс-әрекетін ұйымдастырудың негізгі талаптарын, 
қозғалыс міндеттерін шешу шарты мен мәнін есепке ала отырып,қалыптастыруды қамтамасыз етуге тиісті екендігі 
туралы  қарастырылады.  Сонымен  қатар,  мектеп  оқушыларына  еркін  күрестің  техникасын  оқытудың 
жай-күйінтарихижәнеқазіргіәдебиеттермен  статистикалық  материалдар  арқылы  зерттеу,  бастауыш  топтағы 
балуандардың  тәсілдік  дайындықтарының  айырмашылығы  анықтау,  әртүрлі  дәрежедегі  балуандардың  әдістік 
шеберліктерін  арттыруға  әсер  ететін  факторларды  айқындау,  тәсілдердің  орындалуын  қолдайтын  әдістер  мен 
амалдарды анықтау және тәжірибелік тұрғыдан негіздеу зерттеледі. 
Тірек сӛздер: күрес, техника, тактика, жаттығу, дене дайындығы, спортшылар, оқыту әдістемесі 
 
Кӛкейкестілігі.  Бүгінгі таңда егеменді және тәуелсіз мемлекетіміздің президенті Н.Ә. Назарбаевтың 
Қазақстан  халқына  жолдауында  «Ауруды  болдырмау  және  салауатты  ӛмір  салтын  ынталандыру» 
мәселесін алдымызға басты мақсаттардың бірі ретінде қойып отыр. Оны іске асыру үшін Қазақстанның 
әрбір азаматы қоршаған ортаны, табиғатты, ауа мен суды таза ұстау арқылы дене тәрбиесі және спортпен 
айналысуы тиіс. Президентіміздің «Қазақстан Республикасында бұқаралық спортты шұғыл түрде дамыту» 
туралы  жарлығын  жүзеге  асырумен  қатар,  еліміз  бен  жерімізді,  әлеуметтік-экономикалық  даму 
болашағын, халқымызды, оның мәдениеті мен тарихын бүкіл әлемге танымал ететін спорт ӛнерін қолға 
алу, оны дамыту мен жәтілдіру, халқымыздың денсаулық деңгейін нығайту  - дене тәрбиесі және спорт 
саласында қызмет етіп жүрген әрбір азаматтың басты міндеті болып саналады. 
Осы  уақытқа  дейін  балуандардың  әдіс-тәсілдік  шеберліктері  оқытылып  келді.  Спорттық  күрестегі 
дағдыларын  қалыптастыруды  тереңірек  білу  үшін  дайындық  тобындағы  балуандардың  да  әдіс-тәсілдік 
дайындықтарын зерттеу қажет. Үйрету үрдісінің тиімділігін арттыратын спорт теориясы мен қағидалары 
үшін  қимыл-қозғалыс  міндеттерін  шешудің  қиындығын  анықтау  үлкен  қызығушылық  тудыруда. 
Жұмыстың жаңалығы жас балуандардың әдіс-айла шеберлігінің қалыптасуының жалпы заңдылықтарын 
анықтаудан тұрады. 
Зерттеу нысаны– мектепоқушыларының еркін күрес түрімен шұғылдануы. 
Зерттеу мақсаты:еркін күресіндегі техникалық тәсілдерінің қалыптасу заңдылығын зерттеу. 
Алғаш  рет  дайындық  топтағы  балуандардың  әдіс-тәсілдік  дайындықтарының  айырмашылығы 
анықталды.  Еркін  күрес  техникасын  орындау  дағдысын  қарқынды  түрде  жетілдірудің  шекаралары 
белгіленді. Белгіленген мӛлшерде тәсілдердің орындалуын қолдайтын әдістер мен амалдар айқындалды. 
Алынған  мәліметтер  спорттық  күресте  әдістік  қимылдардың  орындалу  дағдысын  қалыптастырудың 
ерекшеліктері туралы білім аумағын кеңейте түсті. 
Зерттеу 
міндеттері: 
мәселеніңжай-күйінтарихижәнеқәзіргіәдебиеттермен 
статистикалық 
материалдар арқылы зерттеп білу; 

Абай атындағы ҚазҰПУ-нің Хабаршысы, «Бастауыш мектеп және дене мәдениеті» сериясы, №2(45), 2015 ж. 
25 
бастауыш топтағы балуандардың тәсілдік дайындықтарының айырмашылығы анықтау; 
әртүрлі дәрежедегі балуандардың әдістік шеберліктерін арттыруға әсер ететін факторларды айқындау. 
тәсілдердің  орындалуын  қолдайтын  әдістер  мен  амалдарды  анықтау  және  тәжірибелік  тұрғыдан 
негіздеу. 
Зерттеу  әдістері:әдебиеттерге  талдау  жұмысын  жасау,  мамандарға  сауалнама  арқылы  сұрау  салу, 
педагогикалық тәжірибелер, педагогикалық байқаулар.   
Дағды қалыптастыру оқыту процесінің негізгі құрамдас бӛлігінің бірі болып табылады. Мамандардың 
дағды  қалыптастыруға  әсер  етуші  факторлар  туралы  пікірлерін  білу  үшін  олардың  оқыту  мәселелері 
туралы  пайымдауларын  саралап  талдау  қажет.  Матвеев  Л.П.-дене  шынықтыру  арқылы  оқытуды 
«Адамның  ӛз  қимыл  -  әрекетін  ұтымды  жолдармен  жүйелі  түрде  басқару,  осындай  жолмен  оны  білім 
дағдыларымен байланыстыра отырып оқыту», - дейді. 
Авторлардың пікірлері бойынша, әдіс-тәсілмен сәйкес келуі балуанның спорттық шеберлігінің негізі 
болып табылады, ал дайындықтың қалған жақтары осы әрекеттің қорытындысына қызмет етеді. 
М.Г.  Окрошидзе  еркін  күрес  тәсіліне  оқыту  үрдісін  екі  бӛлімге  бӛлуді  ұсынады.  Бірінші  бӛлім 
статистикалық жағдайдағы тәсілдер құрылымымен оқыту, екіншісі - динамикалық жағдайдағы тәсілдерді 
жетілдіру және окытумен сипатталады. 
Бірінші  бӛлім  "идеалды"  және  "үйлесімді"  дағды  тармақтарының  шегіндегі  оқытылатын  әрекетті 
қалыптастыру. 
Екінші  бӛлімде  -  қарсыластың  тәсілдерін  орындау  қарастырылады.  Автор  барлық  оқыту  үрдісі 
стандартты  кесте  бойынша  ӛтеді  және  сондықтан  да  оқытушы  оқытылатын  қозғалыс  дағдыларын 
қалыптастыру  үрдісін  басқарып  отыруы  қажет.  Ол  екінші  бӛлім  біріншіге  карағанда  нақты 
басқарылмайды,  "тәсілдерді  шығармашылықпен  жетілдіруде"  шұғыл  дамушылардың  морфологиялық 
ерекшеліктері маңызды рӛль атқарады. Автор белгілі топ тәсілдерін жетілдіруде балуанның психикалық 
жағдайыанықтайтынын кӛрсетеді. Факторлардың күрделі қимыл дағдыларын басқару құпиясы дейді.   
Дағдыны, қимылды бірнеше рет қайталау нәтижесінде нығайтады. Егер тәсілді бірнеше рет қайталау 
қарсыласпаған  қарсыласқа  оңай  болса,  жекпе-жек  жағдайында  қиыншылық  бірнеше  рет  ӛседі.  Мұндай 
жағдай  құру  қажеттілігі  шабуылдаушы  әрекетті  орындау  кезінде  дағдыны  игере  алады,  балуан 
жекпе-жекке  оқыған  тәсілінжиіпайдаланаалады.Спорттықкүресаясындағымамандар  спортшы  дағдыны 
сапалы  игергенде  ғана  жекпе-жекте  жақсы  кӛрсеткішке  жете  алатынын  айтады.  Осы  мақсатта  жеңіл 
балуанды,  ауыр  биік  тұлғалы,  дене  қасиеті  дамуының  айырмашылықтары  бар  балуанмен  күрестіреді. 
Кез-келген  карсыласымен  күресе  білу  үшін,  морфологиялық,  денелік  және  басқа  да  ерекшеліктері  бар 
балуанмен  жаттығу  қажет  және  осы  ерекшеліктерді  үздіксіз  зерттеу  керек.  Егер  балуан  ӛзіне  сәйкес 
келмейтін қарсыласпен жаттықса дұрыс болмайды. 
Балуандардың әдіс-тәсілдік дайындығы бағасының жүйелендіру әдістемесін палуандардың жаттығуын 
жеке жоспарлауы бойынша әдістемелік нұсқауында ұсынады.  Авторлар жаттығу үрдісін қалыптастыру 
үшін  болып  жатқан  оқиғалар  жӛнінде  толық  және  объективті  ақпарат  береді.  Балуанның  және  оның 
қарсыласының дайындығын салыстырып, ақпаратты бағалайды. Балуанның дайындығын нақты білу үшін 
олардың  жетістіктері  мен  кемшіліктерін  аныктау  керек.  Бұл  үшін  балуандардың  белгілі  жарыстарда 
жеңіске жету моделін жасау керек. 
Бұл  модель  осы  белгілері  бойынша  балуанның  сандық  сипаттамасы  осы  дайындықтағы  барлық 
балуандардың орта статистикалық мәліметі нақты палуандар кӛрсеткіштерімен салыстырылады. 
Осындай  дайындықтардың  жетістіктері  мен  кемшіліктері  белдесудегі  тәсілдерді  ӛткізудің  белсенді 
сандық талпынысы, қорытындылық белдесудегі палуанның алған ұпай саны, тармақтар палуан белдесуде 
шабуылдаушы 
қимылды 
пайдалаңған 
тәсілдердің 
құрылымдык 
тобының 
саны, 
тиімді 
тармақтартәсілдердің  тобының саны, соның ішінде балуан белдесуде шабуылдаушы қимылды  табысты 
пайдаланғандары. 
Кӛптеген мамандар техниканы қалыптастыруды оқыту үрдісінің құрамды бӛлігі болып табылады деп 
есептейді. Спортта дағдыны қалыптастыру жаттықтыру үлгісінде ӛтеді. Жаттығу үрдісін сапалы басқару 
үшін дағдыны қалыптастыру туралы заңдылық білімі қажет. Барлық мамандар дағдыны қалыптастырудың 
негізгі  жағдайы  оқытылған  қимылды  бірнеше  рет  қайталау  деп  есептейді.  Жеке  авторлар  дағдыны 
қалыптастыру  кезінде  сананың  белсенді  қатысуын  айтса,  екіншілері  қайталауга  ерекше  кӛңіл  бӛледі, 
үшіншілері нығайтуға маңызды рӛл береді. 
Осылай  дағдыны  қалыптастыру  сананың  белсенді  катысуымен,  нығаюымен,  бірнеше  рет  кайталау 
қимылы есебінен ӛтеді. Мамандар оқыту үрдісіндегі қателіктердің болуын әрқалай ойлайды. Кейбіреулер 
олардың болуын жағымсыз деп есептейді, басқалары кателіктің болуы қажетдейді. Грек-рим күресіндегі 

Вестник КазНПУ имени Абая, Серия «Начальная школа и физическая культура», №2(45), 2015 г. 
26 
белдесуде қозғалыс қимылын бірнеше рет қайталауда карсыластың қарсыластың кедергісі ескерілуі қажет. 
Еркін  күресінің  мамандары  кӛптеген  зерттеулерінде  спорттың  нәтижеге,  әдіске,  балуандардың  жеке 
ерекшеліктеріне әсер етуін зерттеген. Күшті дамытудың жоғары деңгейі балуанның біліктілігін кӛтеруі, ал 
жеке бұлшық ет топтарының күшін дамытудың жоғары деңгейі, белдесуде тәсілдерді сапалы орындауға 
ықпал  етеді.  Балуанның  әдістік  шеберлігінде  жылдамдық  маңызды  рӛл  атқарады.  Балуандарды 
дайындауда  балуандардың  жылдамдық-күш  дайындығына  кӛп  кӛңіл  бӛлу  керек.  Үлкен  жылдамдықты 
балуандар басқа балуандарға қарағанда арттықшылығы бар, сондықтан   тәсілдерді 
орындағанкезде 
қиыншылықтар туғыза біледі. 
Еркін күресінде кӛп тәсілді орындау ептілікті дамытудың жоғары деңгейін талап етеді. Буындары еркін, 
ширақ  кимылдайтын  балуандар  үлкен  табысқа  жетеді.  Сонымен  бірге  бұл  буындарға  ептілікті  дамыту 
деңгейі  жоғары  болса,  қимылды  орындаудағы  дағдыларды  тез  үйренуге  ықпал  етеді.  Балуандарды 
дайындауда ептілікке кӛп кӛңіл бӛлу керек. Балуандарды дайындау үрдісінде тӛзімділікті тәрбиелеу кажет, 
бұл  қасиетті  дамыту  белдесудегі  дағдының  тұрақтылығын,  сенімділігін  сақтауға  ықпал  етеді. 
Шабуылдаушы әрекетте балуанның бойы мен салмағындағы ерекшеліктерге кӛп кӛңіл бӛлінеді. 
Салмағы  ауыр  балуандар,  шабуылдаушы  балуанға  белдесу  кезінде  орындайтын  тәсілдері  қосымша 
қиындықтар келтіреді. Бойлары әртүрлі балуандардың белдесу кезінде әртүрлі тәсілдерді таңдауынатура 
келеді. 
Дағдыны қалыптастыруға әсер етуші факторлар жӛніндегі мамандардың пікірін анықтау әдебиеттерді 
талдаумен  жалғасады.  Келесі  сұрақтар  жӛніндегі  авторлардың  пікірін  анықтау  әдебиеттерді  талдаумен 
жалғасады. Келесі сұрақтар жӛніндегі авторлардың пікірі бар ақпаратты таңдау: Оқудың табыстылығын 
анықтайтын  факторлар.  Спорттық  күресте  әдістік  әрекетті  орындау  дағдысын  қалыптастыруға  ықпал 
ететін факторлар. 
а) оқытуға ұсынылған әдістік әрекетінің кӛлемі 
б) әдістік дайындық барысындағы балуандардың антропометриялық мәліметтері. 
Педагогикалық бақылаулар зерттеудің екініші, үшінші немесе тӛртінші міндеттері бойынша ӛтті. 
Еркін күрес балуандарының тәсілдерді орындау ерекшеліктерін анықтау кезінде дайындық тобындағы 
балуандардың  әдіс-тәсілдік  дайындықтарының  кӛрсеткіші  салыстырылады,  және  тәсілдері  бойынша 
балуандардың әдіс-тәсілдік дайындығы жарыс кезіндегі белдесулердегі палуандардың әрекетін бақылау 
нәтижесін  ӛңдеу  жолымен  анықталады.  Жоғары  дәрежелі  балуандар  жӛніндегі  мәліметтер 
біріншіліктердегі белдесудебалуандардың әдістік-тәсілдік әрекетін орындауды бақылау нәтижесін ӛңдеу 
жолымен алынған. Балуандардың жасы 15-16 жас, сабақ оқу мерзімі 4-5 жыл. 
Дайындық тобындағы балуандар жӛніндегі мәліметтер жарыс кезіндегі белдесулерді, жаттығулардағы 
палуандардың  әдістік  әрекеттерді  орындалуын  бақылау  нәтижесін  ӛңдеу  жолымен  алынады. 
Балуандардың жасы 12-13 жас, сабақ ӛту мерзімі 6-8 жыл. 
Жаңадан бастаған балуандардың қарсыласпаған серігіне тәсілдерді орындау кезінде әр түрлі құрылым 
тобынан тәсілдерді орындау сапасының айырмашылығы табылмады. Бұл еркін күресінің айырмашылығы 
барлық  тәсілдерін  оқыту  кезінде  және  оларды  қарсыласпаған  серікке  қолдануды  жаңадан  бастаған 
балуандарға қол жетерлік екенін кӛрсетеді: (бойы, күші, салмағы ӛсетін балуандарда артықшылықтары 
жоғары болса) қарсыласпаған серігіне тәсілдерді орындау сапасы жоғары болады. (еркін күресі тәсілдерін 
орындау дағдысын дұрыс игеру үшін, тұрақтылық және нұсқалық жетістігінде олар серіктерін ӛзгертуі 
керек. Бойы, салмағы, күші, ептілігі бойынша белсенді балуандардың асып түсетін, қиыншылықты құрту 
қажеттілігі болса серікті таңдайды. Жеңілденген жағдайды құрту қажеттілігі кезінде серіктерді таңдау, бұл 
кӛрсеткіштерді  дамыту  деңгейінде  белсенді  балуанға  жол  береді.  Бойы,  салмағының  айырмашылық 
кӛрсеткіштері және белдесуде тәсілдерді орындау тиімділігі кӛрсеткіштері арасында күш, ептілікті дамыту 
деңгейінде  сызықсыз  байланыс  болады.  Бұл  байланыс  мәліметі  балуандар  белдесуде  кездесетін  бойы, 
салмағы  күші,  ептіліктің  үнамсыз  қатынасы  кезінде  тәсілдерді  орындау  тиімділігінің  жоғары 
кӛрсеткіштері кӛрсетілуі мүмкін екендігі жӛнінде айтылады. 
Қорытынды.  Дағдыны  қалыптастыру  белгілі  зандылықтарға  бағынады.  Дағды  әрекетті  кӛп  рет 
қайталау кезінде қалыптасады, қайталау сапасын кӛтеру үшін белгілі бір бейнеде ұйымдасқан болуы керек, 
әрекетті  орындау  сапасының  белсенді  қатысуы  кезінде  нығайтумен  қалыптасуы  қажет.  Дағдыны 
қалыптастыру үрдісінде тағы да шешілетін міндеттер қиыншылыгы деңгейін ӛзгертуге ықпал етеді. 
Спорттық  күресте  тәсілдерді  орындау  дағдысын  қалыптастыруға  қарсыластар,  серіктердің  жеке 
ерекшеліктерінің қатынасы ықпал етеді. 
Жоғары және тӛменгі разрядты балуандарда тәсідді орындаудың қозғалыс оқу-жаттығу және жаттығу 
белдесуін  ӛткізу  үшін  серікті  таңдау,  тәсілдерді  орыңдау  дағдысын  қалыптастыруға  ықпал  етеді.  40% 

Абай атындағы ҚазҰПУ-нің Хабаршысы, «Бастауыш мектеп және дене мәдениеті» сериясы, №2(45), 2015 ж. 
27 
тиімділікпен белдесуде тәсілдерді орындау кезіндегі дағды жетілмейді немесе бір жақты жетіледі. 30 % аз 
тиімділікпен  тәсілдерді  орындау  дағдыны  нығайтпайды.  Қолайлысы  30%-40%  тиімділікті  диапазонын 
болып табылады. Серіктерді 30%-40% диапазонын шегінде тәсілдерді орындау тиімділігінен тандау қажет. 
Тәсілдерді  орындау  дағдысын  нығайту  мақсатында  "негізгі"  балуанға  дайындықтан  кем  түсетін 
серіктерді  тандау  керек.  Дағды  нүсқасын  жетілдіру  үшін  "негізгі"  палуаннан  асып  түсетін  серіктерді 
таңдау керек. 
 
1 Алиханов И.И. Техника и тактика вольной борьбы, М.:ФиС, 2004, С.304 
2 Платонов В.Н. О путях совершенствования методики подготовки спортсменов //Научно-спортивный вестник, 
1984, № 4, С. 27-29 
3Платонов В.Н. Общая теория подготовки спортсменов волимпийском спорте, Киев: Олимпийская литература, 
1997, С.453-458 
4 Каражанов Б.К. Медико-биологические и психологическиеособенности спортивной борьбы // Учебное пособие 
для студентов.:Алма-Ата: КазИФК, 1985, С.88 
5 Шепетюк М.Н. Контроль в спортивной борьбе, Алматы: КазАСТ,2002, С.101 
 
Каталог: docs -> vestnik -> nach shkola i fiz podgotovka
vestnik -> Абай атындағы
vestnik -> Хабаршы вестник
vestnik -> Вестник Казнпу им. Абая, серия «Художественное образование», №1(42), 2015 г
vestnik -> Хабаршы вестник «Жаратылыстану-география ғылымдары»
vestnik -> Вестник Казнпу имени Абая, серия «Молодой ученый. Поиски. Проблемы. Исследования», №1(5), 2015 г
nach shkola i fiz podgotovka -> «Бастауыш мектеп және дене мәдениеті»
nach shkola i fiz podgotovka -> Хабаршы вестник «Бастауыш мектеп және дене мәдениеті»
nach shkola i fiz podgotovka -> Хабаршы «Бастауыш мектеп және дене мәдениетi» сериясы

жүктеу 5.08 Kb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   24




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет