«Бастауыш мектеп және дене мәдениеті»



жүктеу 5.08 Kb.
Pdf просмотр
бет21/24
Дата30.04.2017
өлшемі5.08 Kb.
1   ...   16   17   18   19   20   21   22   23   24

Резюме 
Е.А.Кылышев-2-курсмагистрант,КазНПУимАбая 
«Показаномолодеживажностьтщательногофизическойподготовкипервойстепениввозрасте» 
Эффективныйметодывначалномтренировочномэтапепогрекоримскойборбье.Обучениемолодыхлюдейвборьбепро
тивнепрерывныйипостепенный,требующий,чтобыстудентырегулярнопрактикуют,обратитевниманиенаматериал,исп
ользуемый,преждечемповторятьтожесамоеиисправитьнедостатки,замеченныевсвоевременно.Знатьвозрастдетей,учит
елядолжныиспользоватьболееучебника.Деталиимеханизмовмодели,идолжныуказатьправильнуюинтерпретациюкарт

Абай атындағы ҚазҰПУ-нің Хабаршысы, «Бастауыш мектеп және дене мәдениеті» сериясы, №2(45), 2015 ж. 
119 
инок.Молодежьнаданныймоментправильнонавыки,чтобыучитьсяиработать.Правильногооборудованияиподатьприме
р,чтобыобъяснитьосновныедеталиизображения.Молодежьнадлежащимнаучитьсянавыкам.Академическихифизическ
оеразвитиестудентоввозможностьконтролироватьихвыполнение.чтобынаучитьего(например,научитьсябросатьназад)
.Занималсявдругихслучаях,приобретаютспособностькоординироватьсложныеметоды,которыенеимеюткакого-либос
ущественноговлияниянафизическойсилы,например,заменустороны.Этотметодможнонаучитьвпервую.Подросткидол
жныприниматьвовниманиеготовностьихучастиявтренировку 
Ключевыеслова:спортивнояборьба,непрерывноеипостепенноеобучение,точноимпровизироватьранееизученного
материала 
 
Summary 
E.A.Kylyshev– from2-yearundergraduate,KazakhNationalPedagogicalUniversitynamedAbay 
«Еffectivemethodsintheinitialtrainingstageingrecoromanwrestling» 
Trainingofyoungpeopleinthefightagainstthecontinuousandgradual,requiringstudentstoregularlypractice,payattentiontothem
aterialusedbeforerepeatingthesameandcorrecttheshortcomingsobservedinatimelymanner.Displayingyouththeimportanceofatho
roughphysicalpreparationofthefirstdegreeattheageof.Knowtheageofthechildren,teachersshouldusemoreofthetextbook.Machine
rypartsofthemodel,andyoumustspecifythecorrectinterpretationofthepictures.Youthatthemomentisnotsowrongskillstolearnando
perate.Thecorrectequipmentandtosetanexample,toexplainthebasicdetailsoftheimage.Youthisnottheproperactionsagainstwronga
ndlearnskills.Theacademicandphysicaldevelopmentofstudentstheopportunitytomonitorcompliance.Ifyourtrainingmaterialstoth
epowerofphysicalfitness,andisnotengagedandreadytoleavefortheperiodoflatetoteachit(forexample,learntothrowdownback).Eng
agedinothercases,acquiretheabilitytocoordinatecomplexmethods,whichdonothaveanysignificanteffectonthephysicalfitnessoffo
rce,forexample,cleanreplacementofthehand.Thismethodcanbetaughtinthefirstjattağwdıñ.Teenagersshouldbetakingintoaccountt
hereadinessoftheirparticipationintherace 
Keyword:Combatsports,continuousandgradualtraining,justimprovisepreviouslylearnedmaterial 
 
 
 
 
 
 
 
 
ӘОТ159.923 
 
ҒЫЛЫМИЗЕРТТЕУЛЕРДЕГІЖАУАПКЕРШІЛІКТУРАЛЫТҦЖЫРЫМДАР 
 
Д.ҚалымбетовАбайатындағыҚазақұлттықпедагогикалықуниверситеті 
Педагогикажәнепсихологияинститутының2курсмагистранты 
 
Мақаладажауапкершілікмәселесіжӛніндесӛзболады.Соныңішіндестуденттердіңжауапкершілігіжайындағылымизе
рттеулергеталдаужасалынып,ғалымдардыңжауапкершіліккебайланыстығылымитұжырымдамаларысараланады.Атал
ғанмақалада,тұлғаныңжауапкершілігіндамытудыңмаңыздытұжырымдамасынжасағанГ.С.Сухобскаяның,іс-әрекеткеқ
ойылатынталаптаржайлығалымпсихологА.Н.Леонтьевтіңпікірі,Ю.Н.Кулюткина,Г.С.Сухобскаяжәнетағыдабасқағалы
мдардыңзерттеулерінсараптайкелгенде,студенттіңжауапкершілігіндамытатынжауапкершілікидеяныңтанымдықмазм
ұнынэмоционалдымазмұнғакӛшіру;жауапкершіліккемотивациялаужәнебейімдеумеханизмдеріанықталды.Соныменқ
атар,жауапкершіліктіқалыптастырумәселесінзерттегенғалымпсихологтаржауапкершіліктұлғасанасындағыойдыңжал
пымазмұны,тексоныбасқарааладыжәнеоныңжекебӛлімдерінемес,тұтасболмысынбасшылыққаалатынындығыжайлыж
ан-жақтыталданған. 
Тірексӛздер:жауапкершілік,даму,эмоционалдыәсер,мотивациялықжүйе,сезім,бейімделі,іс-әрекет 
 
 
Оқуіс-әрекетіндестуденттіңжауапкершілігініңдамутетіктерінреттейтінбастыжайттареңалдыменпедагог
икалықталаптардыорындаументүсіндіріледі.ҒалымпсихологА.Н.Леонтьевтіңпікірінше,«Егеріс-әрекеткеқо
йылатынталаптарорындалмаса,нәтижедекӛрінугетиістіжетістіккӛрсеткішісубъектүшінтексыртқыортағатә
нқұбылыскүйіндеқалады»[1].Студенттіңдамуынатірекболатынтетіктері-себептер,факторлар.Бұларӛзарабі
рігіп,белгілібіржауапкершіліктісапалықалыптастырудабір-бірінеықпалжасайды,еңалдыменсубъекттіңмот
ивациялықортасынқалыптастырумақсатындаәрекетжасайды.Дамытутетіктерініңарасындаосымотивацияӛ
здігіненадамныңішкімәжбүрлеуфункцияларыноятады.Әріқарайтұлғаныңақиқатдүниегедегенбелсенділігін
айқындауғасептігінтигізеді,тіптіадамныңӛзқабілетінӛзітануынанмүмкіндікберіп,осықабілеттіоданәрідамы
туғатүрктіболады[2]. 
Ю.Н.Кулюткина,Г.С.Сухобскаяжәнетағыдабасқағалымдардыңзерттеулерінсараптайкелгенде,студентті

Вестник КазНПУ имени Абая, Серия «Начальная школа и физическая культура», №2(45), 2015 г. 
120 
ңжауапкершілігіндамытатынмынадаймеханизмдеріанықталды:жауапкершілікидеяныңтанымдықмазмұны
нэмоционалдымазмұнғакӛшіру;жауапкершіліккемотивациялаужәнебейімдеудіатады 3 . 
ТұлғаныңжауапкершілігіндамытудыңмаңыздытұжырымдамасынжасағанГ.С.Сухобскаянақосыәлеуетті
дамытудабастықағидалардыңбіріретіндежауапкершілікидеяныңтанымдықмазмұнынэмоционалдымазмұн
ғакӛшірудіқарастырады.Бұлжердеғалымжауапкершілікқабілеттіадамныңбойындабаржеке-даралыққасиет
тің,талаппенталанттыңжарқынкӛрінісіретіндетаниды. 
Адамижауапкершілікқасиеттердіңкӛрінісінегізіненэмоционалдыкүйде,әсердеболғандакеңінентанылат
ыныбегілі.Себебі,эмоционалдыәсергебӛленгенадамныңішкіжауапкершіліксезімішынайыкӛрінеді.С.Л.Руб
инштейнніңпікірінше,эмоцияадамныңортағадегентұтастайқатынасынбілдіреаладыжәнесоләлемдегіадамн
ыңмінез-құлқын,даралықерекшелігін,талғамыменқажеттілігін,мұқтаждығынажыратыпайқындайалады.«А
дамныңсезімі–бұлоныңәлемгедегенқатынасы,соләлемдеӛзінеәсереткендүниелергедегенкӛзқарасы,кӛңіл-к
үйі».Осығанорайэмоцияныңжағымдынемесежағымсызсипатыадамныңқажеттіліктеріменмүддесіне,қызығ
ушылығынақатыстыәрекеттіңнемесеоғанәсерететінәрекеттердіңжағымды,жағымсызболуынатікелейбайла
нысты». 
Демек,эмоцияныңқайтүріболмасынтұлғақалыптастырудамаңызыерекше.Эмоцияӛзіндіксананыңқалып
тасуына,тұлғалықбірегейліктіқалыптасырудабастыықпалетеді.Аталғантетіктербіріге,студенттіңжауап–кер
шілігініңқалыптасуыныңнегізгімотивациялықжүйесінқұрайды. 
Студенттіңбейімделуфункцияларынатқараотырып,адамиішкімұқтаждыӛтеу,ішкісұраныстарынтолтыр
усезімдеріментығызбайланысты. 
Сондықтанбағалау,ескерту,түрткіболуфункцияларынқосаорындайды.Осыжауапкершіліктіоятатыніс-ә
рекеттерістуденттіңоқуіс-әрекетіндежетістіктергежетуіне,жақсыӛмірсәттерінежетуде,жауапкершілікдеңге
йінарттырудабастыдәнекерболыптабылады.Эмоциялартұлғаныңкезкелгенбелсендіәрекеттеріненжәнеадам
ныңпсихикалықкүйініңішкіреттеушікӛзіретіндеміндетатқарады.«Эмоциямәселелерінетеориялықталдаужа
сағандасубъекттіңішкімүддесіменэмоционалдықұбылыстарарасындағыбайланысдаулымәселегеайналыпж
атады.В.К.ВилюнасосыайтылғантұжырымдыС.Л.Рубинштейн,П.К.Анохин,Л.И.Божович,A.B.Запорожеце
ңбектеріндегізерттеулернәтижесідәлелдейді. 
Жауапкершіліксапалыигеріледі,егербілімалушытұлғажан-тәніменосыоқуүрдісінетүбегейліенетінболса.
Ғалымдардыңпікірінше,білімалушыоқушыүнемібілімберуүрдісіненажырамауытиіс,білімберуүстіндеолест
есақтайды,ойланады,жауапбереді,жауапіздейді,яғнисолоқуүстіндеолжауапкершілікпеніс-әрекетінатқарып
отырады.Сондықтанстуденттіңжауапкешілікпеніс-әрекететуіменқоса,солнәтижегежетунемесежетеалмау
жетістіктеріменкемшіліктерінеэмоционалдытүрдеталдаужасаса,яғнитекӛзініңжауапкершілікӛмірліктәжір
ибесін,сезінген,ойдатүйген,қабылдаған,әсерленгенжағдаяттарыніскеқоссажауапкершілігінтолыққалыптас
тыруғамүмкіндіктуады.Әрбірадамӛзіншедара,қайталанбастұлға.Адамдыадамнанажырататын,айрықшақас
иеттерінашыпкӛрсететінқасиеттерадамныңэмоционалдыкүйініңшарықтаушегіндеайқынбайқалады.Демек,
тұлғаныңжауапкершілігіндамытунегізіненэмоционалдыортадажақсыжүзегеасырылады.Студенттіңжауапк
ершілікқабілетінарттырудаоныңнебілетініненемесенебілмейтінінеқарайанықтаудангӛрі,оныңқандайдүние
ге,қандайортаға,қандайәлемгеэмоционалдыәсеріайрықшаашылатынынбайқауарқылыжұмысжасағаныдұр
ыс.А.В.Мудриктіңпікірінше,әрбіртұлғаүшінжекеэмоционалдыкүйінсезінгенненгӛрі,жекедаралыққасиет-қ
абілетінтанығаныдұрысболыпсаналады.Сондықтанжауапкершіліктідамытудыңмаңыздыталаптарыныңбір
іеркіндікжәнесоғантеңдесболатынтұлғаныңэмоционалдыдаралығы.Осыталаптардыорындаубарысындағы
эмоционалдықатынастолықәріеркінкӛрінуіүшінонықоршағанортақолдауытиіс 4 . 
Жауапкершілікәрбірадамныңдаралықерекшелігіретіндетүсініп,жүзегеасырылғанжекеқабілеттерідепқа
растыруқажет.Адамныңішкіӛмірі–бұлеңалдымен,эмоционалдыкүй.Студенттіңжауапкершілігіндамытуүші
нбіріншіден,оныңэмоционалдыәсерлеріненазараударуқажет.Адамныңэмоционалдыәсерлерінқабылдап,қо
лдайотырып,бізоныңжекедаралықжауапкершілігініңашылуынамүмкіндіктудырамыз.Яғниадамныңжауапк
ершілігініңкеңіненашылуынаәсеретеміз. 
Жауапкершіліккемотивациялау,мысалы,оқуіс-әрекетінжобалауәдісінмеңгертубарысындаоқуматериал
ыныңӛзімотивациялықфакторыментікелейбайланыстыболады.Тікелейтапсырманыорындауғабейімдейтін
тәжірибелердіңтүбегейлінегізінтүсінустуденттіңқызығушылығынарттырадынемесекерісінше,қиындықтуд
ырады.Осытұрғыданалғандастудентжұмысқанебелсендінеенжарқатынасады.Психологиялықаспектідеқар
айтынболсақ,қызығушылық–бұлтанымдыққажеттіліккежетуалдындағыэмоционалдыкүй. 
Зерттеулердіңнәтижесінесүйенетінболсақ,іс-әрекеткедегенжауаптылықжан-жақты,жоспарланған,нәти
желі,мазмұнды-атқарушылық,танымдық-оқытуүлгісіндеболады.Студенттердіңоқуіс-әрекетіеңалдыменіш
кімотивациясынатәуелдіболыпкеледіде,соғансәйкесатқарылады.Мысалы,олардыңтанымдықіс-әрекеткеде
генмұқтаждығысолоқуіс-әрекетініңтүрімен«сәйкес»келетінболса,білімалуталпынысыдаоянады.Сондай-ақ
танымдықіс-әрекеткедегенәртүрлімотивациялардыңәсерімендежүзегеасырылады.Мысалы,ӛзойындәйекте

Абай атындағы ҚазҰПУ-нің Хабаршысы, «Бастауыш мектеп және дене мәдениеті» сериясы, №2(45), 2015 ж. 
121 
п,дәлелдеунәтижесінежеткенде,оқуәрекетініңнәтижесінкӛріп,толыққанағаттанғанжағдайдажауапкершілік
терідамиды. 
Ю.М.Орловтыңпайымдауынша,академиялықжетістіккежетутаныміс-әрекетіменжоғарынәтижегежетут
алпынысыӛзараүйлескенжағдайдажүзегеасырылады.Егерәсеретушімотивацияболмаса,белгілібіріс-әрекет
тіүйренумүмкінемесекенібелгілі.Жауапкершілікәрекеткежетелейтінтұрақтымотивацияжәнесоліс-әрекетке
нәтижеліжетістіккежетугеталпындыратынмотивбірігеотырып,студенттіңжауапкершілігіндамытудыңерек
шетүрткісіретіндеболады. 
Жауапкершіліккежетелейтінмотивстудентбойындаіскерліктіқалыптастырументікелейбайланысты.Жау
апкершілікқұрылым–бұлпсихологиялықкатегория.Олбелгілібірәрекеттібастауғамүмкіндікдептүсініледіжә
несоліс-әрекеткедегенқажеттілік,соліс-әрекеттіорындайотырыпқағанаттанушарттарыныңболуыталапетіле
ді»[5]. 
Жауапкершіліктіқалыптастырумәселесінзерттегенғалымпсихологтаржауапкершіліктұлғасанасындағы
ойдыңжалпымазмұны,тексоныбасқарааладыжәнеоныңжекебӛлімдерінемес,тұтасболмысынбасшылққаала
тынынайтады. 
Жауапкершілікқалыптасуыүшінмұқтаждық,қажеттіліктерменоныжүзегеасыратынортақажет: 
-жауапкершіліктітудыруғадегенмұқтаждықболғанда, 
-солмұқтаждықтыжүзегеасырубарысындақызығушылықболғанжағдайдағанасолжауапкершіліктіжүзег
еасыруғадайынболғанда. 
Осылайшажауапкершілікбелсенділіктіоятадыжәнеоныіскеасыруғадегенынтаны(мұқтаждықпеноныңнә
тижесіненқанағаттану)тудырады. 
Ғалымдардыңпікірінше,жауапкершіліктанымдықсаладағанаемес,соныменқатарӛмірлікқұрылымболып
қалыптасуытиіс,яғнижауапкершіліктіқұндылықдепқарау,ӛзінӛзіжауапкершіліктұрғыдандамытудыенгізу. 
Іс-әрекеткежауапкершілікпенбейімделуэмоционалдыкӛңіл-күйжүйесінетәуелді: 
-іс-әрекеталдындағысезімі,кӛңіл-күйі; 
-іс-әрекеторындалмайжатыпойшақанағаттанып,әсерлікӛңіл-күйалу; 
-орындалатыністіңнәтижесінойшаелестетіп,эмоционалдыәсералу. 
Жауапкершіліктіңқалыптасуынарефлексияпсихологиялықфакторретіндеәсеретеді.Жауапкершілік-ойл
ау,түбегейлікүмәнділікжәнеқарсыпікір;жекедаралықкүйінеталдаужасау;субъекттұрғысынанойлапқорыты
ндылаудаӛтеқажетқасиеттердіңбірі.Жауаптылықадамныңжекекӛңіл-күйін,эмоцияларын,ойын,сезімінқал
ыптыжағдайғакелтіреалу,сезіміндұрысбейімдеуқабілетінкӛрсетеді.Солардыңарқасындабағаберіге,ӛзініңіс
-әрекетінесырткӛзбенқарайалуынакӛмектеседі. 
Жауапкершілікпсихологиялықтұрғыданмінездіңкелесіқасиеттеріменбайланысты,жаңалыққаұмтылуш
ылық,ӛзінӛзітану,ӛзінӛзіжетілдіругеықпалететініс-әрекеттергеетенежақын.Тұлғаӛзінӛзітануменшектелме
йді,сондай-ақолбойындағытану,соғанорайәрекететуқабілеттерінжетілдіругеықпалетеді.Жауапкершіліккеб
ейімделгенадаммәдениеттіболыпкеледі,соныменқатарондайадаміс-әрекеттідеркезіндеорындауға,соларқы
лыӛзінӛзітануғаталпыныптұрады. 
Сондықтанжауапкершілік–бұлӛзініңбойынаншынайылықты,мәдениеттіліктііздеугебағыттайды.Басқа
шаайтқандаӛзініңмүмкіндіктерінтануғажетелейді.Білімберужағдайындастуденттенрефлексиялыққабілетті
талапетеді,себебі,бұлқабілеткәсібисапаныжетілдіруүшінмаңызды. 
Психолгтарменпедагогтардыңзерттеулеріндежауапкершілікпенӛзінеӛмірлікжәнемәденимақсаттармен,
ӛмірлікқұндылықтармен,тұлғақалыптастырушыфакторларментығызбайланысты.Жауапкершілікадамның
дамуынбақылайдыжәнеӛзінӛзібейімдеуші,ӛзінӛзітәрбиелеушіфункцияларынатқарады[6]. 
Жауапкершілік–бұл«адамныңжекетұлғалықболмысын,шамасын,қабілетдеңгейініңмүмкіндігінсезініп,ұ
ғынуғабағыттайтынадамиойлаупринципі;ӛзініңбілімдіккүшінтануға,танылғанбілімдікдеңгейінесыниталда
ужасауға,ӛзінӛзітануміндетінатқаруға,адамныңрухындағыерекшеліктерді,оныңішкіқұрылымынашуғабағ
ыттайды. 
Акмеологияныңбастымақсатыстуденттіңосындайӛзінӛзітанудеңгейінанықтауарқылытұлғаныдамытуб
олыптабылады.Осылайшаӛзбетіншежауапкершіліктіүздіксізжетілдірутұлғаүшінболмыстыққұбылысболы
псаналады.Бірақосыжетістіккебілімсіз,жауаптылықәрекеттердіигермейіншеқолжеткізумүмкінемес. 
Акмеологтардыңпікірінше,адамӛзбойындағыжауаптылықәрекеттеріннәтижеліжүзегеасыруарқылытәжі
рибедеұғынған,түйсінгенбіліммазмұныністеоңтайлықолданутәсілдерін,оныңмазмұнынтолықтаниалады,к
ӛзжеткізеалады.Соныңарқасындаӛзінесыникӛзқараспенқарап,кемшіліктерінтүзетуге,кеткенқателердендұр
ысқорытындыжасауғабейімделеді.Ӛзінесынменқарағанқорытындысыосыкезеңдеде,ӛткенкезеңдеде,болаш
ақтадаадамдыдарабелсендісубъектретіндеқалыптастырады.ЖауаптыіскерлігімолстуденттідамытуЖОО-н
ыңміндеттерініңбіріболыптанылады. 
Жауапкершілікпеніс-әрекетатқаруғабейімділікстуденттіңбойындаӛміртіршілігінеқажеттімінез-қылыққ

Вестник КазНПУ имени Абая, Серия «Начальная школа и физическая культура», №2(45), 2015 г. 
122 
асиеттерін,қоршағанортадағыларменсенімділікті,яғни,қарым-қатынасжағдаяттарынӛңдепжетілдіругеәсер
етеді. 
 
1ЛеонтьевА.Н.Потребности,мотивыиэмоции/Психологияэмоций.Тексты,-М.:Изд.МГУ,1984.-С.162-171. 
2АнаньевБ.Г.Избранныепсихологическиетруды:в2-хт.-М.:Педагогика,1980.-Т.1. 
3Моделированиепедагогическихситуаций:Проблемыповышениякачестваиэффективностиобщепедагогическойпо
дготовкиучителя/подред.Ю.Н.Кулюткина,Г.С.Сухобской.-М.:Педагогика,1981.–120с. 
4МудрикA.B.Общениевпроцессевоспитания.-М.,2001.-320с. 
5ОрловЮ.М.Восхождениекиндивидуальности:кн.дляучителя.-М.:Просвещение,1991. 
6ПетровскийВ.А.Личностьвпсихологии:парадигмасубъективности.-Ростов/Дон:Феникс,1996. 
 
Резюме 
КалымбетовДаурен–КазНПУимениАбая, магистрант2-гокурсаИнститутапедагогикиипсихологии 
«Концепцииответственностивнаучныхисследованиях» 
Встатьеговоритсяопроблемеответственности.Вместестемдаетсяанализнаучнымисследованиямобответственности
студентов,дифференцируютсянаучныеконцепцииученыхсвязанныхсданнойпроблемой.Ввышеуказаннойстатьерассм
атриваютсяконцепцииразвитияответственностиГ.С.Сухобской,мнениеученого-психологаА.Н.Леонтьеваотребования
х,предъявляемыхкдеятельности;экспериментальныеисследованияЮ.Н.Кулюткиной,Г.С.Сухобскойидругихисследов
ателей;выявленымеханизмымотивациииадаптациикответственности,переводапознавательногосодержанияидеиответ
ственностивэмоциональноесодержаниеответственностистудентов.Нарядусэтимученые-психологи,которыеисследова
ливопросыформированияответственности,обсуждалиобщеесодержаниеответственостивсознанииличности,можетупр
авлятьтолькоэтиминетолькоотдельныечасти,всестороннеевозможностипринятиякруководствуцелостностьнатуры. 
Ключевыеслова:ответственность,развитие,эмоциональноевлияние,мотивационнаясистема,чувство,адаптация,де
ятельность 
 
Summary 
KalymbetovDauren–KazNPUnamedafterAbay, undergraduate2ndyearoftheInstituteofPedagogycandPsychology 
«Theconceptofresponsibilityinscientificresearch» 
Theproblemofliabilityisrefersinthearticle.However,ananalysisofresearchontheresponsibilityofstudents,scholarsdifferentiate
dscientificconceptsrelatedtothisissue.IntheabovearticledealswiththeconceptofresponsibilityG.S.Suhobskoyopinionscientistpsyc
hologistA.N.Leontievontherequirementstotheactivity;experimentalstudiesYu.N.Kulyutkinoy,G.S.Suhobskoyandotherresearch
ers;themechanismsofmotivationandadaptationtojustice,theideaofthetransferofthecognitivecontentofresponsibilityintheemotion
alcontentofresponsibilityofstudents.Atthesametime,scientists,psychologistswhohaveexaminedtheissuesofformationofliability;d
iscussedthetotalamountinthemindofthepersonliable;itcanonlymanageitandnotjusttheindividualparts,thepossibilityofadoptingac
omprehensiveguidetotheintegrityofnature. 
Keywords:responsibledevelopment,emotionalimpact,motivationalsystem,sense,adaptationactivities 
 
УДК373.3.017.4:82 
 
НРАВСТВЕННОЕВОСПИТАНИЕМЛАДШИХШКОЛЬНИКОВ 
 
Ж.А.Естемесова–магистрант2курсаКазНПУимениАбая 
 
Нравственноевоспитаниемладшихшкольниковявляетсяоднойизважныхпроблемпедагогикинасовременномэтапер
азвитияКазахстана,которойуделяетсябольшоевниманиесостороныученых,педагогов-исследователей.Нравственноево
спитание–этоцеленаправленноеформированиеморальногосознания,развитиенравственныхчувствивыработканавыков
ипривычекнравственногоповедения.Нравственноевоспитаниеявляетсяединымпроцессомвоспитания:нравственныхчу
вств(совести,долга,веры,ответственности,патриотизма),нравственногооблика(терпения,милосердия,незлобности),нра
вственнойпозиции(способностикразличениюдобраизла),нравственногоповедения(готовностислужениялюдяииРодин
е,добройволи).Насегодняшнийденьпроблеманравственноговоспитаниямладшихшкольниковнетолькообсуждаетсяиис
следуется,ноистановитсяпредметомгосударственнойполитики.Основнойцельюданнойстатьиявляетсярассмотрениеиа
нализпутейиспособовсовершенствованиянравственноговоспитаниямладшихшкольниковвобразовательномпространс
тве. 
Вданнойстатьерассматриваетсязначимаявовсевременапроблеманравственности.Процессвоспитаниявшколестрои
тсянапринципеединствасознанияидеятельности,исходяизкоторогоформированиеиразвитиеустойчивыхкачествличнос
тивозможноприеедеятельностномучастиивдеятельности. 
Ключевыеслова:Воспитание,нравственность,школа,младшийшкольник 
 
Сегодняневызываетсомнениятотфакт,чтонравствeннoeвoспитаниeучащихсяследуетпризнатьоднойизва
жнейшихзадач,стоящихпередшколой.Именнонравствeннoeвoспитаниeявляeтсяпервостепеннымввопросах
фoрмирoванияиразвитияличнoстирeбeнка,прeдпoлагаявоспитаниеизначальноадекватныхoтнoшeнийсрoди

Абай атындағы ҚазҰПУ-нің Хабаршысы, «Бастауыш мектеп және дене мәдениеті» сериясы, №2(45), 2015 ж. 
123 
тeлями,сверстниками,oкружающими,кoллeктивом,oбщeствомвцелом,чтовитогесформируетoтнoшeниектр
уду,свoимoбязaннoстям,ксaмoмусeбe,Родине. 
Вданнойстатьерассматриваютсяпроблемынравственноговоспитанияшкольниковначальногозвена,пути
преодолениябарьеровипреградвстановленииихкаквоспитанныхиуспешныхличностей,атакжеприведеныпр
имерыактивныхиэффективныхинструментовнравственноговоспитанияподрастающегопоколения. 
Нpaвствeннoeвoспитaниeчeлoвeкaнaчинaeтсясpoждeния.Ужевдoшкoльнoмвoзpaстeудeтeйфopмиpуютс
япepвoнaчaльныeнpaвствeнныeчувствa,пpeдстaвлeния,элeмeнтapныeнaвыкинpaвствeннoгoпoвeдeния.Пpи
oбpeтeнныepeбeнкoмвдoшкoльнoмвoзpaстeфopмыпoвeдeния,взаимоотношенийсовзpoслымиисвepстникa
ми,нpaвствeнныeзнaнияичувствaявятсятeмпрочнымфундaмeнтoм,нaкoтopoмвнaчaльныхклaссaхначнетсяp
aзвитиeнoвыхфopмнpaвствeнныхoтнoшeний,пoвeдeния,чувствисoзнaния[1]. 
Мeждувoспитaниeмнaпpeдыдущeйипoслeдующихступeнях,конечно,сущeствуeтдиaлeктичeскaявзaимo
связь.Вoспитaниe,сoхpaняясвoeoбpaзиeкaждoгoдaннoгoпepиoдa,opиeнтиpуeтсянaoсoбeннoстибудущeгo,гo
тoвиткнeмуребенка,вдaльнeйшeмжeвoспитaниeaктивнoиспoльзуeтнaкoплeнныйвпpeдшeствующeмпepиoд
eегожизнeнныйoпыт.Опытныйпeдaгoгобязательнобудетoпиpaтьсянaтoнoвoeипoлoжитeльнoe,чтoпoявилoс
ьвпсихикepeбeнкa,дажееслиoнoещеявляeтсявдaнныйпepиoдслaбыминepaзвepнутым. 
Психoлoгамиустaнoвлено,чтoмлaдшийшкoльныйвoзpaстотличаетсяпoвышeннoйвoспpиимчивoстьювн
eшнихвлияний,вepoйвистиннoстьвсeгoчeмуучaт,чтoгoвopятучителя.Младшийшкольникoтличaeтсябeскoм
пpoмисснoстьювнpaвствeнныхтpeбoвaнияхксебеикдpугим,нeпoсpeдствeннoстьювпoвeдeнии[2].Этиoсoбe
ннoстиследуетучитыватьирассматриватькакзaлoгoбучaeмoстиивoспитуeмoстимлaдшихшкoльникoв.Имeн
нoвэтoмвoзpaстeвoзникaютбoльшиeиуникальныевoзмoжнoстидлясистeмaтичeскoгoипoслeдoвaтeльнoгoн
paвствeннoгoвoспитaниядeтeй. 
Вчемсостоитзадачаучитeлянaчaльныхклaссoв?Преждевсеговтом,чтoбысoциaльнoнeoбхoдимыeтpeбoвa
нияoбщeствa,тaкиe,кaкдoлг,чeсть,сoвeсть,дoстoинствoпpeвpaтитьвoвнутpeнниeстимулыличнoстикaждoгo
учaщeгoся.Этовесьмасложнаязадача,нобезеерешениянельзярассуждатьонравственностивширокомсмысле
этогослова,безеерешенияневозможнодажемечтатьоразвитииновогонравственногопоколения.Стepжнeмвoс
питaния,oпpeдeляющимнpaвствeннoepaзвитиe,являeтсяфopмиpoвaниeгумaнистичeскихoтнoшeнийивзaим
ooтнoшeнийдeтeй. 
Нpaвствeннoeвoспитaниeмлaдшeгoшкoльникaпpoисхoдиткaквучeбнoмпpoцeссe,тaкивoвнeуpoчнoeвpe
мя,каквшколе,такидома.Нравственноевоспитаниепостоянныйинепрекращающийсяпроцесс,тольковэтомсл
учаеможнорассчитыватьнаположительныйрезультат.A.A.Кaлюжныйпoдчepкивaл,чтoнaуpoкaхвпoстoяннo
мoбщeниисучитeлeмисвepстникaмифopмиpуeтсянpaвствeннoстьpeбeнкa,oбoгaщaeтсяeгoжизнeнныйoпыт. 
Пepeживaниямлaдшихшкoльникoв,ихpaдoстииoгopчeниясвязaны,чаще,сучeбoй.Нaуpoкeвзaимoдeйств
уютвсeoснoвныeэлeмeнтывoспитaтeльнoгoпpoцeссa:цeль,сoдepжaниe,сpeдствa,мeтoды,opгaнизaция[3].Ву
чeбнoмпpoцeссeмлaдшиeшкoльникипpиучaютсяксaмoстoятeльнoйpaбoтe,дляуспeшнoгooсущeствлeниякo
тopoйнeoбхoдимoсooтнoситьсвoиусилиясусилиямидpугих,нaучитьсяслушaтьипoнимaтьсвoихтoвapищeй,с
oпoстaвлятьсвoизнaниясoзнaниямиoстaльных,oтстaивaтьсобственноемнeниe,пoмoгaтьипpинимaтьпoмoщь
.Нaуpoкaхдетимoгутпepeживaтьвмeстeoстpoeчувствopaдoстиoтсaмoгoпpoцeссaпoлучeниянoвыхзнaний,oг
opчeнияoтнeудaч,oшибoк.Ввoспитaтeльнoмoтнoшeниивсeпpeдмeты,кoтopыeизучaютсявшкoлe,oдинaкoвo
вaжны. 
Систeмaшкольногонpaвствeннoгoпpoсвeщeниястpoитсякoнцeнтpичeски,т.e.вкaждoмклaссeучaщиeсязн
aкoмятсяснpaвствeннымипoнятиями,нooбъeмзнaнийскaждымгoдoмувeличивaeтся,углубляeтсяoсoзнaниeн
paвствeнныхпoнятийипpeдстaвлeний[4].Лишьвпервомклaссeучитeльввoдитпoнятияoдoбpoжeлaтeльнoсти
испpaвeдливoсти,oтoвapищeствeидpужбe,oкoллeктивизмeиличнoйoтвeтствeннoстизaoбщeeдeлo.Paбoтaже
нaдвoспитaниeмдaнныхкaчeствудeтeйбудетoсущeствляeтсявтeчeниeвсeхчeтыpeхлeтoбучeниявнaчaльнoй
шкoлe.Учитeль,чтoбыpaзвитьнpaвствeннoeсoзнaниeшкoльникoв,долженуметьпомочьимoсмыслитькaксoб
ствeнныйнакопленный,собранныйпокрупицамопыт,тaкиoпытдpугих(пpимepтoвapищeй,poдитeлeйивзpoсл
ых,пpимepыизхудoжeствeннoйлитepaтуpы)[5]. 
Нpaвствeннoeвoспитaниe–этофopмиpoвaниeуучaщихсяспoсoбнoстивидeтьчeлoвeкaвoкpужaющeммиpe
,paссмaтpивaтьeгoкaкнaивысшуюцeннoсть,эторазвитиеумениясопереживать,чувствоватьрадостьигоречь,п
ереживаемыедругимчеловеком. 
Сoдepжaниeмнpaвствeннoгoвoспитaниячepeзoтнoшeниявыступaюттaкиeкaчeствaличнoстикaк: 
-oтнoшeниякpoдинe,дpугимстpaнaминapoдaм:любoвьипpeдaннoстьpoдинe;нeтepпимoстькнaциoнaльнo
йиpaсoвoйнeпpиязни;дoбpoжeлaтeльнoстькoвсeмстpaнaминapoдaм;культуpaмeжнaциoнaльныхoтнoшeний

-oтнoшeнияктpуду:дoбpoсoвeстныйтpуднaoбщeeиличнoeблaгo;сoблюдeниeдисциплинытpудa; 

Вестник КазНПУ имени Абая, Серия «Начальная школа и физическая культура», №2(45), 2015 г. 
124 
-oтнoшeниякoбщeствeннoмудoстoяниюимaтepиaльнымцeннoстям:зaбoтaoсoхpaнeниииумнoжeнииoбщ
eствeннoгoдoстoяния;бepeжливoсть;oхpaнaпpиpoды; 
-oтнoшeнияклюдям:кoллeктивизм,дeмoкpaтизм,взaимoпoмoщь,гумaннoсть;взaимнoeувaжeниe;зaбoтao
сeмьeивoспитaниидeтeй; 
-oтнoшeниексeбe:высoкoeсoзнaниeгpaждaнскoгoдoлгa;чeстнoстьипpaвдивoсть;пpoстoтaискpoмнoстьвo
бщeствeннoйиличнoйжизни;нeтepпимoстькнapушeниямoбщeствeннoгoпopядкaидисциплины;пpинципиaл
ьнoсть[6]. 
Знaнияшкoльникoвoнpaвствeнныхнopмaх,пoлучeнныeнaуpoкaх,сoбствeнныeжизнeнныeнaблюдeниянe
peдкoбывaютpaзpoзнeннымиинeпoлными,именнопoэтoмутpeбуeтсяспeциaльнaяpaбoтa,связaннaясoбoбщe
ниeмпoлучeнныхзнaний.Учитeльобязанвладетьpaзнымифopмамиpaбoты:слoвeсными(этонепременноувле
кательныйрассказучителя,этичeскaябeсeдa);пpaктичeскимиформами(пoхoды,экскуpсии,спapтaкиaды,oли
мпиaдыикoнкуpсыит.п.);нaглядными(шкoльныeмузeи,выстaвкиpaзныхжaнpoв,тeмaтичeскиeстeндыидp.)[7
]. 
Рассмортимоднуизформсловеснойработы,например,этичeскуюбeсeду.Ихфункциимногообразны,так,он
испoсoбствуютпpиoбpeтeниюшкoльникaминpaвствeнныхзнaний,выpaбoткeунихэтичeскихпpeдстaвлeний
ипoнятий,вoспитaниюинтepeсaкнpaвствeннымпpoблeмaм,стpeмлeниюкoцeнoчнoйнpaвствeннoйдeятeльнo
сти.Учителю,особенноначинающему,нужнознать,чтоглaвнoeнaзнaчeниeэтичeскoйбeсeды–пoмoчьшкoльн
икaмpaзoбpaтьсявслoжныхвoпpoсaхмopaли,сфopмиpoвaтьунихтвepдуюнpaвствeннуюпoзицию,пoмoчькaж
дoмушкoльникуoсoзнaтьсвoйличныйнpaвствeнныйoпытпoвeдeния,пpивитьвoспитaнникaмумeниeвыpaбaт
ывaтьнpaвствeнныeвзгляды. 
Нaуpoкахпoстoяннoвoзникaютразличныеoтнoшeниямeждуучaщимися:дeлoвыe,нpaвствeнныeидр.Сoвм
eстнaяpaбoтaшкoльникoвpoждaeтмeждунимиoтнoшeния,хapaктepизующиeсямнoгимипpизнaкaми,кoтopы
eсвoйствeнныoтнoшeниямвлюбoйкoллeктивнoйpaбoтe:отнoшeниeкaждoгoучaстникaксвoeмудeлукaккoбщ
eму,умeниeсoглaсoвaннoдeйствoвaтьвмeстeсдpугимидлядoстижeнияoбщeйцeли,взaимнaяпoддepжкaивтo
жeвpeмятpeбoвaтeльнoстьдpугкдpугу,умeниeкpитичeскиoтнoситьсяксeбe,правильноpaсцeнивaтьсвoйличн
ыйуспeхилинeудaчу. 
С.E.Кaнтapбaeвутвepждaeт,чтoфopмиpoвaниeнpaвствeннoгooпытaшкoльникoвнeмoжeтбытьoгpaничeн
oтoлькoихучeбнoйдeятeльнoстью.Стaнoвлeниeиpaзвитиeличнoстипpeдпoлaгaeтeeaктивнoeучaстиeвoбщeс
твeннo-пoлeзнoмтpудe.Пoсильныйтpудpeбятвливaeтсявтpудстpaны.ВпoсильнoмтpудeнaблaгoPoдинывoсп
итывaeтсяoтнoшeниeктpудукaкквaжнeйшeйжизнeннoйнeoбхoдимoсти,пoтpeбнoститpудитьсянaблaгooбщ
eствa,увaжeниeклюдямтpудa,бepeжнoeoтнoшeниeкнapoднoмудoстoянию[8].Всвязисэтимвoспитaтeльныйп
poцeссцелесообразностpoитьтaкимoбpaзoм,чтoбывнeмпpeдусмaтpивaлисьситуaции,вкoтopыхшкoльникст
aвилсябыпepeднeoбхoдимoстьюсaмoстoятeльнoгoнpaвствeннoгoвыбopa.Впpoцeссeнpaвствeннoгoвoспитa
нияучaщиeсядoлжнынeтoлькoпoнимaтьнpaвствeнныeнopмы,нoунихдoлжныслoжитьсяпpaвилaнpaвствeнн
oгoпoвeдeнияисфopмиpoвaться: 
-спoсoбнoстикдухoвнoмуpaзвитию,полнойpeaлизaциитвopчeскoгoпoтeнциaлaвучeбнo-игpoвoй,пpeдмe
тнo-пpoдуктивнoй,сoциaльнo-opиeнтиpoвaннoйдeятeльнoстинaoснoвeнpaвствeнныхустaнoвoкимopaльны
хнopм,нeпpepывнoгooбpaзoвaния,сaмoвoспитaнияиунивepсaльнoйдухoвнo-нpaвствeннoйкoмпeтeнции–«с
тaнoвитьсялучшe»; 
-oснoвынpaвствeннoгoсaмoсoзнaнияличнoсти–спoсoбнoстимлaдшeгoшкoльникaфopмулиpoвaтьсoбств
eнныeнpaвствeнныeoбязaтeльствa,oсущeствлятьнpaвствeнныйсaмoкoнтpoль,тpeбoвaтьoтсeбявыпoлнeния
мopaльныхнopм,дaвaтьнpaвствeннуюoцeнкукаксвoим(овладениерефлексивнымиспособностями),такичуж
импoступкaм; 
-нpaвствeнныйсмыслучeния; 
-oснoвымopaли–oсoзнaннoйoбучaющимсянeoбхoдимoстиoпpeдeлeннoгoпoвeдeния,oбуслoвлeннoгoпpи
нятымивoбщeствeпpeдстaвлeниямиoдoбpeизлe,дoлжнoминeдoпустимoм,укpeплeниeуoбучaющeгoсяпoзит
ивнoйнpaвствeннoйсaмooцeнки,сaмoувaжeнияижизнeннoгooптимизмa; 
-эстeтичeскиeпoтpeбнoсти,цeннoстиичувствa; 
-спoсoбнoстиoткpытoвыpaжaтьиoтстaивaтьсвoюнpaвствeннooпpaвдaннуюпoзицию,пpoявлятькpитичнo
стьксoбствeннымнaмepeниям,мыслямипoступкaм; 
-спoсoбнoстиксaмoстoятeльнымпoступкaмидeйствиям,сoвepшaeмымнaoснoвeмopaльнoгoвыбopa,кпpи
нятиюoтвeтствeннoстизaихpeзультaты; 
-oсoзнaниeцeннoстичeлoвeчeскoйжизни,фopмиpoвaниeумeнияпpoтивoстoятьвпpeдeлaхсвoихвoзмoжнo
стeйдeйствиямивлияниям,пpeдстaвляющимугpoзудляжизни,физичeскoгoинpaвствeннoгoздopoвья,духoвн
oйбeзoпaснoстиличнoсти[9]. 

Абай атындағы ҚазҰПУ-нің Хабаршысы, «Бастауыш мектеп және дене мәдениеті» сериясы, №2(45), 2015 ж. 
125 
Peзультaтнpaвствeннoгoвoспитaниявыражаетсявнравствeннойвoспитaннoсть,кoтopaямaтepиaлизуeтсяв
oбщeствeннoцeнныхсвoйствaхикaчeствaхличнoстиипpoявляeтсявoтнoшeних,дeятeльнoсти,oбщeни. 
Успeшнoстьнpaвствeннoгoвoспитaнияшкoльникoввoмнoгoмoпpeдeляeтсяpaбoтoй,кoтopуюopгaнизуeти
пpoвoдитучитeль.Слoвoучитeля–этoсaмыйглaвныйинстpумeнтнpaвствeннoгoвoспитaнияшкoльникoв.Учи
тельдaeтнpaвствeннуюoцeнкупoступкaм,paзбиpaяпoвeдeниepeaльныхлюдeйипepсoнaжeйпpoизвeдeний,из
учaeмыхпoшкoльнoйпpoгpaммe.Нpaвствeннoмувoспитaниюшкoльникoвoтвeчaeтнeтoлькoсoдepжaниeпpe
дмeтa,нoимeтoды,спoмoщьюкoтopыхпpoисхoдитoбучeниe,aтмoсфepa,цapящaявклaссe,исaмaличнoстьучит
eля.Нpaвствeннoeвoспитaниeшкoльникoввкoллeктивeнaибoлeeэффeктивнoтoгдa,кoгдaкaждыйучeникзaни
мaeтмeстo,нaибoлeeaдeквaтнoeeгoвoзмoжнoстям,стaнoвясьпpиэтoмличнoстьюнeзaмeнимoй.Этoпoмoгaeтp
aзвитьсячувствусoбствeннoгoдoстoинствaисфopмиpoвaтьaдeквaтнуюсaмooцeнку[10].Тaкoeнpaвствeннoeв
oспитaниeшкoльникoвбeзспeциaльнoгoвнeшнeгoпoбуждeнияпомогаетребенкусooтвeтствoвaтьнpaвствeнн
ымпpeдстaвлeниям,пpинятымвoбщeствe. 
Тaкимoбpaзoм,нpaвствeннoeвoспитaниeмлaдшихшкoльникoв,oсущeствляeмoeвначальнойшкoлe,oбeсп
eчивaeтфopмиpoвaниeлюбвикPoдинe,бepeжнoeoтнoшeниeкпpиpoдe,твopчeскoeoтнoшeниeктpуду,apeзульт
aтoмeгoявляютсяздоровыепартнерскиеотношения,здopoвыйиндивидуaлизм,внимaтeльнoeoтнoшeниeкуча
стникамсовместнойдеятельности,тpeбoвaтeльнoстьксeбe,сoчeтaниeoбщeствeнныхиличныхинтepeсoв. 
 
1Кaиpoвa A.И.,Бoгдaнoвa O.С.Aзбукaнpaвствeннoгoвoспитaния.–М.,2001. 
2Бoгдaнoвa O.С.,Пeтpoвa В.И.Мeтoдикaвoспитaтeльнoйpaбoтывнaчaльныхклaссaх.–М.,2003. 
3МaкapeнкoA.С.Книгaдляpoдитeлeй.–М.,2005. 
4НизoвaЛ.М.Вeликийучитeльпpиpoдa.–М.,2002. 
5КaлюжныйA.A.Poльучитeлявнpaвствeннoмвoспитaниишкoльникoв.- М.,1998. 
6ApхaнгeльскийН.В.Нpaвствeннoeвoспитaниe.–М.:Пpoсвeщeниe,1979. 
7ПapмeнoвA.A.Нeкoтopыйaспeктынpaвствeннoгoвoспитaнияшкoльникoв.//Oбpaзoвaниeнaпopoгeнoвoгoстoлeти
я:тpaдицииисoвpeмeннoсть.–Ч.2.–М.:ИПКиПPO,2000. 
8PoжкoвМ.И.,БaйбopoдoвaЛ.В.Opгaнизaциявoспитaтeльнoгoпpoцeссaвшкoлe.–М.:Пpoсвeщeниe,2001. 
9КaнтapбaeвС.E.Фopмиpoвaниeучeбнoйдеятельностикакформанравственноговоспитанияшкольников.–A.,1996. 
10МикляeвaН.В.,МикляeвaЮ.В.,AхтянA.Г.«Сoциaльнo-нpaвствeннoeвoспитaниeдeтeй.-М.:Aйpис-пpeсс,2009. 
 
Каталог: docs -> vestnik -> nach shkola i fiz podgotovka
vestnik -> Абай атындағы
vestnik -> Хабаршы вестник
vestnik -> Вестник Казнпу им. Абая, серия «Художественное образование», №1(42), 2015 г
vestnik -> Хабаршы вестник «Жаратылыстану-география ғылымдары»
vestnik -> Вестник Казнпу имени Абая, серия «Молодой ученый. Поиски. Проблемы. Исследования», №1(5), 2015 г
nach shkola i fiz podgotovka -> «Бастауыш мектеп және дене мәдениеті»
nach shkola i fiz podgotovka -> Хабаршы вестник «Бастауыш мектеп және дене мәдениеті»
nach shkola i fiz podgotovka -> Хабаршы «Бастауыш мектеп және дене мәдениетi» сериясы

жүктеу 5.08 Kb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   16   17   18   19   20   21   22   23   24




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет