«Бастауыш мектеп және дене мәдениеті»



жүктеу 5.08 Kb.
Pdf просмотр
бет19/24
Дата30.04.2017
өлшемі5.08 Kb.
1   ...   16   17   18   19   20   21   22   23   24

Тҥйін 
Г.И.Халилова–АбайатындағыҚазҰПУ,Педагогикажәнепсихологиякафедрасының2-курсмагистранты 
«Отбасыменбастауышмектепмұғалімарасындағысеріктестікбайланыстардыорнатужолдарыменқұралдары» 
Осыжұмыстыңмақсатыотбасыменбастауышмектепмұғалімарасындағысеріктестікбайланыстардыорнатужолдары
нзерттеуүшінталдауболыптабылады.Мектепынтымақтастықтыұйымдастырудыңорталығыболыпесептеледі.Себебі,те
кмектепқазіргізаманғығылымижәнетехнологиялықпрогрессталаптарынасәйкесжұмысістейды,оқушылардыңбілімігеқ
ажеттідеңгейінқамтамасызетеді,текмектептебіліктікадрларжұмысістейды,балалардыңкӛпуақытынмектептеӛткізетін
фактісіболыптабылады. 
Сондай-ақ,осыбапта,серіктестік,педагогикалықсеріктестіктуралытүсініксипатталады.Зерттеукезіндеәдебиеттерды
зерделепсеріктестіктібайлаудыңүшкезеңдерібарекенінанықтадық.Серіктестікбелгілерінанықтадық.Отандықжәнешет
еләдебиетінзерттеубарысындапедагогикалықсеріктестіктіңнегізгіміндеттеріанықталды,оларға:ӛзараіс-қимылтүрлікез
еңдеріндеқызметінталқылаужәнеіскеасырубілімберупроцесініңбарлыққатысушыларыныңбелсендітарту;иерархиялы
ққұрылымыӛзараіс-қимылсапасынбақылаудықалыптастыру;ата-аналарменмұғалімдердыңарасындағысеріктестікбай
налысқұндылықтардыасырапалудегенмағынанытұсінуы;мектептіңмемлекеттікжәнеқоғамдықістерінеата-аналардыңқ
атысуыболыпсаналады.Функцияларыменбір-бірініңқызметініңмазмұныныңтолықкӛрінісі-мектеппенотбасыларарасы
ндағысапасеріктестіктыннегізгіжағдайы.Осысубъекттербір-бірінтүсінуыжәнебір-бірінебілімберуы,жұмысыныңнәтіж
есінтүсінуыүшінқажетшарттарболыпесептеледі. 
Тірексӛздер:Отбасы,отбасылықбілімберу,серіктестіктер,педагогикалықсеріктестік 
 
Summary 
G.I.Xalilova–KazNPUafternamedbyAbay,2coursemasterofthePedagogicalandPsychologydepartment 
«Waysandmeansofestablishingpartnershipsbetweenfamiliesandelementaryschoolteacher» 
Thepurposeofthispaperisananalysistoexplorewaysofestablishingpartnershipsbetweenfamiliesandelementaryschoolteacher.I
tisshownthat,theschoolisorganizingcentercollaboration.Thisisduetothefactthatonlytheschoolprovidesthenecessarylevelofeducat
ionofpupilsontherequirementsofmodernscientificandtechnologicalprogress,onlytheschooltrainedqualifiedpersonnel,andthefactt
hatmostoftheirtimechildrenspendinschool. 
Alsointhisarticledescribestheconceptofpartnership,partnershipTeacher.Whenstudyingtheproperliteraturehasbeenfoundthatb
uildingpartnershipsarethreestages.Areconsideredsignsofpartnerships.Duringthestudyofdomesticandforeignliteraturerevealedth
atthemainobjectivesoftheorganizationpartnershipschoolsandfamiliesare:activeinvolvementofallparticipantsintheeducationalpro
cessinthediscussionandimplementationofactivitiesatdifferentstagesofinteraction;formingahierarchicalstructureinteractionqualit
ycontrol;partnercommunicationteachersandparents,whichmeansrecognitionandacceptanceofthevalueoftheaction;parentalinvol
vementinstate-publicmanagementschool.Isolatedenvironmentconducivetoqualitypartnershipsamongschoolsandfamilies-compl
eteviewoffunctionsandcontentofeachother'sactivities.Thatthesesubjectscouldunderstandeachotherandrepresenttheimageofeduc
ationalopportunitiestoeachother,couldestablishrealactionsofmutualaid,beawareofwhatisbeingdoneandaclearunderstandingofthe
problemofeducation,themeansandtheendresult. 
Keywords:Family,familyeducation,partnerships,pedagogicalpartnership 
 
УДК373.1.013:37.026.9.373. 
 
ЭКСПЕРИМЕНТБАРЫСЫНДАСТУДЕНТТЕРДІҢЖАУАПКЕРШІЛІГІНҚАЛЫПТАСТЫРУ 
 
Д.ҚалымбетовАбайатындағыҚазҰПУ2-курсмагистранты 
 
Бұлмақалабарысындажауапкершілікұғымыныңтеориялықәдебиеттердезерттелудеңгейіне,анықтамасынақысқаша
тоқталамыз.Соныменқатаржауапкершілікдамудеңгейініңстуденттұлғасынаәсерісипатталыпӛтеді.Студенттербойында
жауапкершілікдамудеңгейібірнеше,нақтыайтарболсақ10әдістеменегізіндезерттеліп,нәтижесікӛрсетіледі.Жәнедеәдіст

Абай атындағы ҚазҰПУ-нің Хабаршысы, «Бастауыш мектеп және дене мәдениеті» сериясы, №2(45), 2015 ж. 
107 
емелернәтижесіндеалынғанмәліметтергеталдаужасалып,студенттербойындағыжауапкершілікдеңгейіменоныңқасиет
терінесипаттамаберіледі.Студенттербойындағыжауапкершіліктіңнақтықұрамдасбӛліктерінетолығырақтоқталамыз,о
ныңстудентӛмірінеәсерінайқындайтүскенболамыз. 
Тірексӛздер:тұлға,студент,студентдамуы,жауапкершілік,қарым-қатынас,талдау,нәтиже 
 
Жауапкершілікдегеніміз-түрліӛзгермеліжағдайлардаіс-әрекеттіорындаудакӛрінетініскерлікпендағдықа
сиеттерініңпринциптікжиынтығы,нақтыжауапкершіліктітанытатынбелгілердіңбірі–іс-әрекет. 
Жауапкершіліктііс-әрекеттіңжоғарыдәрежелісапалынәтижесікӛрсетеді.Жауапкершіліктідамытудыңнег
ізгікӛрсеткіштерімыналар:білімніңӛздігіненжұмысістеубарысындақалыптасуын,моральдыңтуындауын,жа
ғдайларғасәйкесӛзмүмкіндіктерінбағалайалуын,нәтижегежетуүшінтұлғаресурстарынжылдамәріорындыпа
йдалануқабілетісияқтылар[1]. 
Жауапкершілікмінез-құлыққасиеттеріжағындағанаемес,сондай-ақтереңәрітұлғалықдеңгейдедамуыүші
ндамупроцесіарнайыдайындалғанортадажүргізілуітиіс,яғниЖОО-ныңоқу-тәрбиелікпроцесіталаптарынаса
йатқарылуытиіс[2].Оқуіс-әрекетіндестуденттіңжауапкершілігініңдамутетіктерінреттейтінбастыжайттарең
алдыменпедагогикалықталаптардыорындаументүсіндіріледі.ҒалымпсихологА.Н.Леонтьевтіңпікірінше,«Е
геріс-әрекеткеқойылатынталаптарорындалмаса,нәтижедекӛрінугетиістіжетістіккӛрсеткішісубъектүшінтек
сыртқыортағатәнқұбылыскүйіндеқалады»[3]. 
Жауапкершілікәрбірадамныңдаралықерекшелігіретіндетүсініп,жүзегеасырылғанжекеқабілеттерідепқа
растыруқажет.Адамныңішкіӛмірі–бұлеңалдымен,эмоционалдыкүй.Студенттіңжауапкершілігіндамытуүші
нбіріншіден,оныңэмоционалдыәсерлеріненазараударуқажет.Адамныңэмоционалдыәсерлерінқабылдап,қо
лдайотырып,бізоныңжекедаралықжауапкершілігініңашылуынамүмкіндіктудырамыз.Яғниадамныңжауапк
ершілігініңкеңіненашылуынаәсеретеміз. 
Жауапкершіліккемотивациялау,мысалы,оқуіс-әрекетінжобалауәдісінмеңгертубарысындаоқуматериал
ыныңӛзімотивациялықфакторыментікелейбайланыстыболады.Тікелейтапсырманыорындауғабейімдейтін
тәжірибелердіңтүбегейлінегізінтүсінустуденттіңқызығушылығынарттырадынемесекерісінше,қиындықтуд
ырады. 
Жауапкершіліктітиімдідамытуүшін,студентбойындатӛмендегідейқабілеттерболуыкеректі:-Аналитикал
ыққабілет-Бұлқабілетқандайидеялардықолғаалып,дамытукерек,қандайиделарданжақсынәтижешықпайты
нынталдапбағалауғамүмкіндікбереді.Аналитикалыққабілетнегізіненкүштідамығансыниойлайтынмәселел
ердішешуүшінтиімдіболыпсаналады.-Синтетикалыққабілет-Мәселелердіжарқынболашақпенбайланыстыр
ыпталқылаужәнеойлаудыңқарапайымалғашқытәсілдеріненаулақболу.Синтетикалыққабілеткӛмегіментуы
ндағанидеяларғамұқияттексеружүргізілмейді,талапетілмейді.Идеяныеркінжеткізеалуыүшінталапқаталбол
майды.Себебібіріншіден,олардыңәлеуетінбағалауүшін,екіншіден,жұмысістеугеитермелеуүшінқажет.-Пра
ктикалық-контекстуалдықабілет-ӛзгелергеидеяныңқұндылығынмойындату,шығармашылықидеяныӛзгеле
ргесату.Дамығанпрактикалық-контекстуалдыққабілетбелгілібіридеялардысату-сатыпалуғаәкеліптіреуімү
мкін,ондабастырӛлдіӛзгенібелгілібірзаттысатуғанемесесатыпалуғаүгіттеп,соныжүзегеасыруіскерлігіатқар
ады. 
Қорытакелгендемынатұжырыммазмұндыәрінақтыдептанылды:аталғанқабілеттерді,жауапкершіліктітұ
лғалыққасиеттерқұрылымдарынтәрбиелейотырып,дамытаотырыпжетілдіругеболады,себебіоныңнәтижесі
жауапкершілігімолтұлғақалыптастыруғанегізделеді. 
Студентбойындажауапкершіліктідамытуүшінеңалдыментӛмендегідейзерттеудіңғылымиболжамынұсы
намыз:білімберуүрдісіндегістудентжауапкершілігіндамытутӛмендегішарттарорындалғанкездетиімдііскеа
сады: 
-әрстуденттіңтұлғалықерекшелігінесепкеалу,студентбойындакәсіби-бағдарланғантұлғалықахуалдыдам
ыту; 
-студенттердіңжалпыгуманитарлыжәнекәсібидаярлығыныңмазмұныменкелісу,жәнеоныңпрактикалық
жағынаасаназарбӛлу; 
-студенттіктоптажағымдыәлеуметтік-психологиялықахуалдысақтау; 
-білімберуүрдісіндепедагогжәнестудентынтымақтастығыніскеасыру; 
-студенттібелсендіетуші,оныңшығармашылықахуалынкӛтеруүшінжаңатехнологияларпайдалану; 
-оқуіс-әрекетіндеынтымақтастықдеңгейінкӛтеруүшінжәнестуденттерӛзараәрекеттестігінқанықтыетуү
шінтоптықформалардықолдану; 
-студенттіңтұлғалықдамуынжәнежетістіктеріноқытушыменқатаржоспарлау. 
Бұлболжамдыіскеасырумақсатындаеңалдыменмынадайэмпирикалықзерттеужоспарынқұрамыз.Зертте
ужұмысыныңзерттеуәдістержүйесіоныңәдіснамалықнегізіменмақсаттарынанбастауалады. 
Зерттеугедаярлықкезеңініңміндеттеріншешужәнеконстатациялықзерттеужүргізуқажеттігіжалпытаным

Вестник КазНПУ имени Абая, Серия «Начальная школа и физическая культура», №2(45), 2015 г. 
108 
дықәдістерменамалдардықолдануды,теориялықталдауәдістерінпайдаланудықажететті. 
Талдауәдісінпайдалануобъектінібӛліктергебӛліпоныжекезерттеудіқажететеді.Бұлтұлғақұрылымындағ
ыжауапкершілікдамудеңгейініңзаңдылықтарынзерттепжәнеэксперименталдыбағдарламанегізгіидеяларын
ерекшелеугемүмкіндікбереді. 
Зерттеубарысындаэксперименталдытопқатренингнегізіндеарнайыбағдарламаендірілді.Нәтижесіндебақ
ылаутобыменэксперименталдытопаралығындағыайырмашылықтысалыстырубарысындатренингтиімділігі
тексерілді. 
Тренингӛткізілубарысындапедагогикалықүрдісполисубъектілікпринципінегізіндеқұрылған.Аталғанма
қсаттарконтексіндеоныңіскеасуытӛмендегілердікӛрсетеді: 
-студенткедегенбағалауқарым–қатынастыңболмауы; 
-студенткеқатыстыоқытушыэмпатиясы; 
-студенттітұтассолқалпықабылдау; 
-шынайылық; 
-студентпеноқытушықарым-қатынасыныңтеңболуы. 
Осыкезеңаясындаеркінбақылауға,ӛзіндікбақылауға,ассоциациялануға,студенттіңӛзінедегенқызығушы
лығыныңоянуына,ӛзсезімдеріменойларынтүсінугеарналғанжаттығуларжүргізілді. 
ЖООбілімберуүдерісіндегістуденттержауапкершілікдамуерекшеліктерінайқындаумақсатындаэмпирик
алықзерттеулер(бақылау,эксперимент)пайдаланылды,соныменқатаржекеғылымиәдістер–әңгімелесу,анкет
алау,жасбашасауалнама,ӛзіндікесепәдісі,тұлғанызерттеудіңтестілікпсихологиялықәдістемелерітренингнәт
ижелерінзерттеумақсатындақолданылды.Соныменқатардиагностикалықәдістемелертобынатӛмендегілерк
ірді: 
1.А.И.КрупнойжәнеВ.П.Прядейныйӛңдеген«Жауапкершілік»сауалнамасы; 
2.«Құндылықтыбағдарларқалыптасудеңгейінанықтаушы»Б.С.Круглова(М.Рокичәдістемесініңбейімдел
гентүрі); 
3.ТұлғаүйрейленудеңгейінбағалауүшінарналғанЧ.Д.Спилбергерәдістемесі; 
4.ТұлғабағыттылығыдиагностикалауғаарналғанБ.Бассәдістемесі; 
5.Дж.Роттербейімделгенәдістемесі–субъективтібақылаудеңгейінанықтаушысауалнама; 
6.Т.Элерстіңсәтсіздіктенқашужәнежетістіккежетумотивациясынанықтаушыәдістеме; 
7.Тұлғаӛзіндікбағалауынанықтаушы«Ӛзіндікбағалау»тесті; 
8.В.М.Бехтеревғылымизерттеуинститутындабейімделген,тұлғаӛзіндікбағасыныңмазмұндықаспектінан
ықтауүшінарналған«Тұлғалықдифференциал»әдістемесі; 
9.И.М.Юсупованыңэмпатиядеңгейінанықтауғаарналғанәдістемесі; 
10.Ұйымдастырушылықжәнекоммуникативтікбейімділігінанықтауәдістемесі. 
Студенттіккезеңдетұлғажауапкершілігідамумәселелерінзерттеубарысысыналушылардыңтұлғалықсипа
ттамаларын,соныменқатаржауапкершілікдеңгейінқарастыруғаалыпкелді. 
Зерттеубарысындақалыптастырушыдеңгейге47біріншікурсстуденттеріқатысты,оныңішінде24студентэ
ксперименталдытоптыжәне23студентбақылаутобынқұрады. 
АлынғанмәліметтердіңматематикалықӛңделуіСпирменніңрангіліккорреляциякоэффиценті,Стъюдентті
ңt–критериікӛмегіменжәнеФишердіңбұрыштықӛзгерісіарқылыжүргізілді. 
Әраталғанқасиетбойыншаорташамәншамасыесептелді.Орташамәншамасыжалпысипаттамакӛрсеткіші
ретіндежекеерекшелікқасиеттерінсипаттайды,соныңнәтижесіндетоптыңнемесежекетұлғаныңтұрақтысанд
ықбелгісипаттамасыайқындалады. 
Жоғарыдакӛрсетілген3әдістемебойыншажүргізілгензерттеунәтижелері:Студенттерүрейленуіекітоптад
ақалыптыкӛрсеткіштерменсипатталған,оларсандықшамадабіршамаерекшеленеді,дегенменоныңстатистик
алықмаңызыжоқ.Екітопстуденттерідеіскерлікіс-әрекеткебағыттылықтанытты,олӛтеанықбайқалады.Ондай
қанықтылықпен«Ӛзіне»және«Қарым-қатынасқа»дегенбағыттылықерекшеленбейді.Эксперименталдытопт
а«Қарым-қатынасқа»дегенбағыттылықжоғарылаусандықкӛрсеткішпенберілген.Дегенменэксперименталд
ытоптыңкоммуникациялыққасиеттеріорташакӛрсеткішберді.Бұлэксперименталдытоптақарым-қатынасқа
байланыстықиындықтаржоқекендігініңбелгісі,жәнеолэксперименталдытопсыналушыларынаасақұндыбол
ыптабылмайды. 
Тұлғабағыттылығыэксперименталдытоптакелесідейретпенберілген:Іскерлік-Менӛзім–Қарым–қатынас
.Бақылаутобындақарым-қатынасбастыорынғаие,жәнебағыттылыққұрамыкелесідей:Іскерлік–Қарым-қаты
нас–Менӛзім.Осылайша,екітопстуденттерідеіскерлікмәселелердішешугебейімекенін,ӛзіндікіскерлікұсын
ыстарынқорғайалатын,беделдіорындарғаиеболарлықтай,әлеуметтікқабылдауғаиеболааладыдепайтааламы
з. 

Абай атындағы ҚазҰПУ-нің Хабаршысы, «Бастауыш мектеп және дене мәдениеті» сериясы, №2(45), 2015 ж. 
109 
Осығандейінкӛрсетілген9-шыәдістемебойыншаталдаужасарболсақ.Екітопстуденттерініңэмпатиясықал
ыптыдеңгейменсипатталады,олардыңсандықкӛрсеткішіндегіайырмашылықтыңстатистикалықмаңыздылы
ғыжоқ.Студенттердіңкоммуникациялықжәнеұйымдастырушылықбейінділігіекітоптадаорташаданжоғары,
олӛзкезегіндепедагогикалықмамандықталаптарынатолықтайсәйкескеледі. 
Жауапкершілікпенжауапкершіліксіздіктіанықтаукезіндежауапкершіліктіңэмоционалдыжағынасыналу
шыларасаназараударған:тұлғаныңбелгілідеңгейдегіқобалжуыныңболуы,олжауаптыіс-әрекеттіоныдаунеме
сеорындамауғатікелейәсеретеді(20%және19%жауаптарбақылаужәнеэксперименталдытоптасәйкесінше).Б
елгісізжауаптарсаныныңазаюынабайланысты(10%данэксперименталдытопта3%бақылаутобында),осыкат
егорияжауаптарсаныартады:17%және24%сӛзтіркестері.Біздіңойымызшааталғантенденцияұлбалаларменқ
ызбалалардыңӛзіс-әрекеттерінежауапкершілікалуынадаярлығыныңбелгісі:бақылаутобыстуденттерініңжа
ртыданжоғарыжауаптарытұлғалық,жауапкершілікбелгілеріменішкіалғышарттарынабағытталған.Осылай
ша,«ӛзге»жауапкершіліктіадам–бұлосысапасыарқылыобъективтінәтижегеқолжеткізеді,әлеуметтікнормал
ардысақтайотырыпӛзмінез-құлқынреттейді,«жақсы»іс-әрекеттергеұмтылады,іс-әрекеттердіңуақытыменор
ындалуынжәнеоныңсапасынажауапкершілікпенқарайды.Жауапкершіліктісипаттаукезінденегізгімәндіорт
алықтарстуденттерӛздерінсипаттаукезіндежойылды.«Менжауапкершілігібарадамретінде»бейнесінсипатт
аукезіндеұлдарменқызбалаларекітоптадаӛздерініңқоғамалдындағыжауапкершілігінесүйенген,құқықтықж
әнеадамгершіліктіжауапкершілік,ішкісенімдерінсипаттаған.Жауапкершілікмәнімінез-құлықреттеуішіреті
ндеӛтежоғарыбағаланған,«ӛзге»жауапкершіліктіадамбейнесіменқатар,ӛзіндікжауапкершіліктісипаттаукез
індестуденттергеолмаңыздылығыбойыншабіріншіорынғакӛтерілді.Ӛзіндікіс-әрекетреттеушісініңкӛзіретін
дежауапкершілікті«ӛзге»мінез-құлқыменсалыстыраотырыпбірдейдеңгейдебағалайды(26%).Эксперимента
лдытоптажауапкершілік«ӛзге»мінез-құлқыныңреттеушісіретіндебасымдылықтанытады,дегенменайырма
шылықтекпайыздыққатынастакӛрінедіжәнестатистикалықтүрдеешбірмаңызыжоқ(26%и21%).Жауапкерші
ліктіңнәтижелісипаттамаларыжекежауапкершілікбейнесіндемаңызытӛменбақылаутобындамаңыздыдеңге
йгеие(р<0,01).Бақылаутобыстуденттеріекібейненісипаттаукезіндедеқобалжутанытады:тек15%жауаптарма
ңыздыретінденәтижелердіатапӛтеді.Эксперименталдытопүшінмақсатқақолжеткізужәнемінез-құлықтырет
теужауапкершілікнегізіндебірдеймәнгеие. 
Студенттерой-пікірлерінзерттеукезіндеекітопмүшелеріжауапкершіліктуралытүсініктерініңжалпылама
екенінкӛрсетті,яғнижауапкершіліктіңӛзіненбұрынжауапкершілікидеясынсезінеді.Жауапкершілікбейнесін
айтқандастуденттероныңреттеуші,нәтижелі,мотивациялықжәнеэмоционалдыбӛліктеріненазараударады. 
Маңыздылыққа«мінез-құлықпеніс-әррекетреттеушісіретіндежауапкершілік»депқарастырушымағынаи
е.Жауапкершілікпенсубъективтібақылаудеңгейініңдиагностикасыкӛптегенстуденттердежағдайғабайланы
стытуындаушыайқынжауапкершілікбарынанықтайалдық.Дегенментәжірибелік-эксперименталдыжұмысм
әнісубъективтібақылауинтерналдылығыныңтенденциясынкӛрсетті. 
Эксперименталдыжәнебақылаутобыстуденттерініңжауапкершілікжайындаӛзіндікбейнелерістуденттер
діңтұлғалыққасиеттерідиагностикасымәліметтеріменкелісілгенболды.Алынғанмәліметтержауапкершілікқ
ұрамындағыкогнитивтікомпонентбасымдылығын,соныменқатарстуденттербойындажауапкершіліктідамы
туменқалыптастырумүмкіндігініңбарынкӛрсетті.Жүргізілгентренингарасындабізкӛптегентұлғалықерекше
ліктердітүзетугежәнестуденттердіңжауапкершілігінарттыруға,оқудағыүлгерімінеәсеретугемүмкіндікалды
қ.Жүргізілгентәжірибелік-эксперименталдыжұмысаясындастуденттердіңжауапкершілікқұрылымытуралы
кӛзқарастарыӛзгерді.Маңыздымәнгенәтижелікомпонентауысты.Алғақойылғанмақсатқақолжеткізудегіжау
апкершілікрӛліӛзгерді.Жүргізілгензерттеуаясындастуденттержауапкершілігібілімберуүрдісібарысында,ег
ердұрыспсихологиялық-педагогикалықшарттаріскеасқанболсакүртӛзгередідепайтааламыз. 
 
1КовалевА.Г.,МясищевВ.К.Психологическиеособенностичеловека.-Л.:Изд-воЛенин,ун-та,1957. 
2КузьминаН.В.,ДеркачA.A.Акмеология:путидостижениявершинпрофессионализма.-М.:РАУ,1993. 
3ЛеонтьевА.Н.Потребности,мотивыиэмоции//Психологияэмоций.Тексты-М.:Изд.МГУ,1984.-С.162-171. 
 
Резюме 
ҚалымбетовД.–магистрант2курсаКазНПУимениАбая 
«Формированиеответственностистудентоввходеэксперимента» 
Вэтойстатьемырассматриваемианализируемтерминответственности.Атакжеданыхарактеристикиразвитияответст
венностиличностистудента.Внашейдиссертационнойработеответственностьстудентамыисследоваличерез10методик,
вданнойстатьемыуказываемна4изних.Иописываемуровеньответственностиличностистудентаиобщиехарактеристики
ответственности.Характеристикамопределенныхкачествстудентовмырассматриваемподробноиописываемвлиянияот
ветственностинажизньстудента. 
Ключевыеслова:личность,студент,развитиестудента,ответственность,взаимоотношения,анализ,результат 
 

Вестник КазНПУ имени Абая, Серия «Начальная школа и физическая культура», №2(45), 2015 г. 
110 
Summary 
D.Kalymbetov–themaster2coursesofKAZNPUnamedafterAbay 
«Formationofresponsibilityofstudentsduringexperiment» 
Inthisarticleweconsiderandweanalyzethetermofresponsibility.Andalsocharacteristicsofdevelopmentofresponsibilityoftheid
entityofthestudentaregiven.Inourdissertationworkweinvestigatedresponsibilityofthestudentthrough10techniques,wespecifyinth
isarticleon4ofthem.Alsowedescribealevelofresponsibilityoftheidentityofthestudentandgeneralcharacteristicsofresponsibility.To
characteristicsofcertainqualitiesofstudentsweconsiderindetailandwedescribeinfluencesofresponsibilityonthestudent'slife. 
Keywords:personality,student,developmentofthestudent,responsibility,relationship,analysis,result 
 
 
 
УДК37.037.1 
 
ОБУЧЕНИЕФИЗИЧЕСКОМУВОСПИТАНИЮДЕТЕЙСРАССТРОЙСТВОМАУТИСТИЧЕСКОГ
ОСПЕКТРА 
 
И.И.Ишаквумагистрант2курсапоспециальностиФизическаякультураиспорт 
КазНПУим.АбаяИнститутпедагогикиипсихологииАлматы,Казахстан 
 
Вданнойстатье,мыпыталисьрассмотретьпедагогическиерекомендациикпроведениюзанятийпофизическойкультур
есдетьми,имеющимирасстройствоаутистическогоспектра.Выявитьметодыразвитияфизическихкачеств,снаилучшимс
оотношениемаспектовдляобучениядетейсаутизмом.РазработатьнадлежащиестратегииобучениядлядетейсРАС.Намип
роведенанализотечественнойизарубежнойлитературы,которыйуказываетнаположительноевлияниезанятийфизическо
йкультуройнафизическоеразвитиеисоциальнуюадаптациюдетейсрасстройствомаутистическогоспектра.Встатьепоказ
анахарактеристикасимптомовудетейсаутизмом. 
Ключевыеслова:аутизм,расстройствоаутистическогоспектра,физическаякультура,физическиеупражнения 
 
Проблемареабилитациираннихаутистическихсостоянийиз-завыраженнойсоциальнойдезадаптацииболь
ныхэтихконтингентовзанимаетсущественноеместовобщейпроблемереабилитациидетскойиподростковойл
ичностнойпатологии,нарушенийразвития.Какпоказываетотечественныйизарубежныйопыт,ранняядиагнос
тика,длительнаякомплекснаяадекватнаямедико-психолого-педагогическаякоррекциядаютвозможностьбо
льшинствуаутичныхдетейобучатьсявшколе,нередкообнаруживаяодаренностьвотдельныхобластяхзнанийи
искусстве.Аутизмвдетствекакотдельныйпризнакиливцеломпсихическоерасстройствопризнаетсяспециали
стамибольшинствастран. 
ВусловияхстановленияинклюзивногообразованиявКазахстане,упедагогическихработниковестьвероятн
ость,работысребенкомукоторогонаблюдаетсярасстройствоаутистическогоспектра(РАС).РАСодноизнаибо
леебыстрорастущихзаболеванийвсовременноммире. 
Анализотечественнойизарубежнойлитературыуказываетнаположительноевлияниезанятийфизическойк
ультуройнафизическоеразвитиеисоциальнуюадаптациюдетейсограниченнымивозможностями. 
Цельэтойстатьиявляетсяобзоросновнойинформацииоаутизмеивозможностьрассмотретьрекомендациид
ляобученияребенкасаутизмомвусловияхфизическоговоспитания. 
Аутизмявляетсяраспространенноерасстройстворазвития,котороенарушаетспособностьчеловекаксоциа
льномувзаимодействиюиформированиюотношений,атакжеспособностьобщатьсяустноиневербально. 
Расстройствоаутистическогоспектра-включаетдиапазонсложныхрасстройствнервнойсистемы: 
аутизм(синдромКаннера) 
синдромАспергера 
детскоедезинтегративноерасстройство 
синдромРетта 
неспецифическоепервазивноенарушениеразвития 
ХарактеристикиРАСпредставляютсобойкрайненеоднороднуюгруппу,начинаяотфизическихлицсочень
мягкиминарушениями,дотехктоагрессивенипочтиполностьюневосприимчивкокружающейихсреде 
Несмотрянаточто,каждыйребеноксаутизмомимеетуникальноеповедение,естьнекоторыеобщиехарактер
истики,которыеявляютсяобщимисредилицсаутизмом.Этихарактеристикимогутвключатьвсебяинтеллектуа
льнуюинвалидность,гиперактивность,импульсивность,агрессивность,самоагрессивноеповедения,нарушен
иясна,иистерики(Reid&Collier,2002).Крометого,стереотипныеформыповедения,ипроблемы,связанные,как
правилосдругимлюдьмииситуациями,характерныдлядетейсаутизмом.Другиехарактеристикимогутвключа
тьзначительныезадержкивразвитии.Приаутизмеотмечаютсяспецифическиеособенностикоммуникативных

Абай атындағы ҚазҰПУ-нің Хабаршысы, «Бастауыш мектеп және дене мәдениеті» сериясы, №2(45), 2015 ж. 
111 
навыков: 
-недостаткивербальныхиневербальныхсредствкоммуникации; 
-нарушенияформированиябазовыхкоммуникативныхфункций; 
-недостаткисоциоэмоциональныхнавыков; 
-нарушениядиалоговыхнавыков; 
Разработатьнадлежащиестратегииобучениядлядетейсаутизмом,важно,чтобысосредоточитьсянауникал
ьныхспособностяхличности.Такжецельюявляетсяукрепленияздоровьяблагодаряфизическойактивности.У
ченнымибыловыявленочтопослеумеренныхаэробныхнагрузокудетейстрадающихаутизмом,наблюдаетсяу
величениепродолжительностиконцентрациивнимания,назадачиповедениеиуровенькоммуникации. 
РазвитиефизическойактивностидетейсРАСможетрешитьрядзадачаименно: 
занятиефизическойкультуройможетснизитьчастотуаффективногоповедения,связанногосаутизмом. 
занятияфизическойактивностьюулучшаетздоровье 
какметодснижениястереотипныхповедения,связанныхсаутизмом 
повышениефункциональнойработоспособностиорганизма. 
ДляработысдетьмисРАСсуществуетобщаярекомендациявусловияхзанятияпофизическомувоспитанию.
Согласнолитературнымданным,первымиосновнымприемомкоррекционноговоспитанияребенкасвыражен
нымитрудностямиаффективногоразвитияявляетсясозданиедлянегоадекватноорганизованнойсреды.Террит
ориязанятиядолжнабытьпостроенатак,чтобыуменьшитьотвлекающиеидругиестимулы,которыемогутпоме
шатьобучениюТак,продуманнаяорганизациясенсорнойсредыпозволяетизбежатьвпечатлений,разрушающи
хвзаимодействиеребенкасокружающейсредой,инаполняетеестимулами,побуждающимикопределеннымде
йствиям,задающимопределеннуюпоследовательность.Созданиепостояннойдеятельности.Выполнениеупр
ажненийорганизуетсятакимобразом,чтобызанятыбыливседети,посколькуожиданиеведеткбеспорядкувгру
ппе. 
Этовключаетвсебяпоследовательностьвповседневныхдействияхврамкахурока,включениекруговогомет
одапроведениязанятия.Пригоднымиформамиявляются:совместноевыполнениеупражнений,выполнениеуп
ражненийпогруппам,упражненияспартнеромилииндивидуальнаяработа.Назанятияхнеобходимоосуществл
ятьиндивидуальныйподходккаждомуребенку,таккакпсихическиеифизическиевозможностидетейразличны

Однако,строгаяиндивидуализациянедолжнавлиятьнафронтальноеведениеурока,таккакэтоснижаетфизи
ческуюнагрузку,заинтересованностьдетей.Урокнужностроитьтакимобразом,чтобыприфронтальномпрохо
жденииматериалаучитывалисьвозможностивсехдетейирешалиськоррекционныезадачивработескаждым. 
Постепенноназанятияхудетейследуетразвиватьвниманиеккомандамучителя,кпоказуупражнений,кслух
овымизрительнымсигналам.Такиеупражненияследуетпроводитьсистематическиснарастающейсложность
юисугубоиндивидуально.Воспитаниевниманиякдействиямдругихучащихсяосуществляетсяпосредствомсп
ециальнопродуманногосочетанияпоследовательностивыполнениядвиженийипоследующегоиханализауче
никами.Увеличиватьобъемактивноговниманияиразвитияумениябыстропереключатьегосодногоупражнени
янадругоеможновиграх,заданиях. 
Большоевниманиеследуетуделятьметодикепроведениязанятия.Нужноподробнораспланироватьвесьход
урока:порядокпереходаотодноговидаупражнениякдругому,введениекоррекционныхупражнений,какимиэ
моциональнымииигровымимоментамизаинтересоватьдетейит.д. 
Крометого,учительдолженобеспечитькороткие,лаконичные,четкиеуказанияиследитьзапризнакамирасс
тройствавовремядеятельности. 
ОбучаядетейсРАСфизическойкультуре,необходиморуководствоватьсяследующимиособенностямобще
педагогическихметодовфизическоговоспитания: 
Показываяправильныедвижения,следуетвремяотвременивыполнятьихсобучаемыми,нонеделатьпостоя
нно. 
Движенияиобъяснениядолжныбытьпростымиипонятными. 
Постепенновводитьупражнения,требующиеотобучаемогократковременногоусилия,доступногоеговозм
ожностям. 
Постепенноприучатькдвижениямпоописанию,слову. 
Исправлятьошибки,нонефиксироватьпристальноговниманиянаних. 
Недоводитьобучаемогодоутомления. 
Последующиезанятияцелесообразнееначинатьснаиболеепонравившегосямоментапрошлогозанятия,вн
осяразнообразиеспомощьюновыхдеталей. 
Наиболееэффективнымприобученииаутичныхдетейновымдвигательнымдействиямсчитаетсяиспользов

Вестник КазНПУ имени Абая, Серия «Начальная школа и физическая культура», №2(45), 2015 г. 
112 
аниеследующихметодическихприемов: 
упражнения,выполняемыевофронтальнойплоскости,демонстрировать,стоялицомкучащимся; 
упражнения,основныедвижениякоторыхвыполняютсявсагиттальнойплоскости,показывать,стоябокомк
учащимся; 
упражнения,связанныесдвижениями,каквофронтальной,такивсагиттальнойплоскости,показыватьдваж
ды,стоякучащимсялицомибокомилистояполубоком; 
упражнениясасимметричнымидвижениямивофронтальнойплоскостиилисвязанныесповоротаминужда
ютсяв«зеркальномпоказе». 
Такимобразомотечественныеизарубежныеученыеотмечаютположительноевлияниезанятийфизической
культуройнаповеденческиеаспектытакиекакгиперактивность,импульсивность,агрессивность,самоагресси
вноеповеденияинарушенияснаудетейсрасстройтсвомаутистическогоспектра.Задачейпреподавателяявляет
сяучетособенностейребенкаииндивидуальныйподходвобучении.Использованиеметодическихрекомендац
ийпопроведениюурокафизическойкультуры,позволитрешитьпоставленныезадачиболееэффективно. 
Процессработысчеловеком,независимоотегоуровняспособностейилиинвалидности,атакжеразработкап
рограмм,подходящихиндивидуальнодлякаждогоребенкаявляетсяключомкуспеху. 
 
1
 
АксеноваЛ.И.Специальнаяпедагогика:Уч.пособиедлястуд.высш.пед.учеб.Заведений/Л.И.Аксенова,Б.А.Архипов,Л
.И.Беляковаидр.;Подред.Н.М.Назаровой.2-еизд.,Стереотип.-М.:Издательскийцентр«Академия»,2002.–400с. 
2
 
АнохинП.К.Системныемеханизмывысшейнервнойдеятельности:Избранныетруды/АнохинП.К.-М.:Наука,1970. 
3
 
БуракР.И.Влияниеурокафизическоговоспитаниянаумственнуюработоспособностьмладшихшкольников.- 
М.,1978.-С.62. 
4
 
CouncilforExceptionalChildren.(2001).Whereweareinspecial. 
5
 
NationalInstituteofChildHealthandHumanDevelopment.(2004).AutismFacts,NationalInstituteofHealth.www.nichd.nih.g
ov/autism. 
6
 
O'Connor,J.,French,R,&Henderson,H.(2000).Useofphysicalactivitytoimprovebehaviorofchildrenwithautism--Twoforone
benefits.Palaestra,16(3),22-29. 
7
 
Reid,G.,&Collier,D.(2002).Motorbehaviorandtheautismspectrumdisorders-Introduction.Palaestra,18(4),20-27;44. 
8
 
Reid,G.,&O'Connor,J.(2003).Theautismspectrumdisorders:Activityselection,assessment,andprogramorganization-PartI
I.Paleastra,19(1),20-27;58. 
 
Каталог: docs -> vestnik -> nach shkola i fiz podgotovka
vestnik -> Абай атындағы
vestnik -> Хабаршы вестник
vestnik -> Вестник Казнпу им. Абая, серия «Художественное образование», №1(42), 2015 г
vestnik -> Хабаршы вестник «Жаратылыстану-география ғылымдары»
vestnik -> Вестник Казнпу имени Абая, серия «Молодой ученый. Поиски. Проблемы. Исследования», №1(5), 2015 г
nach shkola i fiz podgotovka -> «Бастауыш мектеп және дене мәдениеті»
nach shkola i fiz podgotovka -> Хабаршы вестник «Бастауыш мектеп және дене мәдениеті»
nach shkola i fiz podgotovka -> Хабаршы «Бастауыш мектеп және дене мәдениетi» сериясы

жүктеу 5.08 Kb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   16   17   18   19   20   21   22   23   24




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет