Бағдарламасы негізінде жасалып, 050103-«Педагогика жəне психология»



жүктеу 0.88 Mb.
Pdf просмотр
бет3/10
Дата29.03.2017
өлшемі0.88 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10

Қосымша əдебиеттер 

 

1.  Волков В.С., Волкова Н.В. Задачи в упражнении детской психологии М, 1991 



2.  Дубровина И.В. Школьная психологическая служба. Вопросы теории и практики М, 1991 

3.  Кедрина Т.Е., Гелозоне П.И.  Большая книга игр и развлечений для детей и родителей. М, 1991 

4.  Никитин В.С. Развивающие игры. М, 1985 

5.  Обухова Л.Ф. Этапы развития детского мышления М, 1972 

6.  Рубенштейн С.Е. Экспериментальные методы патопсихологии М, 1970 

7.  Семерницкая Э.Г. Мозг человека и психические процессы в онтогенезе М, 1985 

8.  Славина Л.С. Знать ребенка, чтобы воспитывать М, 1976 

9.  Тржесогласова З. Легкая дисфункция мозга в детском возрасте. М, 1986 

10.  Божович Л.И. Личность и её формирование в детском возрасте. М, 1968 

11.  Бурменская  Г.В.  ,  Карабанова  О.А.,  Лидерс  А.Г.  Возрастно-психологическое  консультирование.  МГУ 

1990 

 

 



 

5.  «Саз құралдары» пəнінен тапсырмаларды орындау жəне тапсыру графигі 

Жұмыс түрлері 

 

Тапсырма 



мазмұны мен 

мақсаты 


Ұсынылған 

əдебиеттер 

Орындал

у мерзімі 



жəне 

тапсыру 


уақыты 

Балл 


Бақылаудың 

формасы 


Дəріске қатысуы 

Теориялық 

білімдерін 

қалыптасты

ру 

[1-25] 


 

1-15 апта

 

100 


жазбаша

 

Семинарларға жауап беруі 

Практикалық 

білімдерін 

тексеру

 

[142] 



 

1-15 апта

 

100 


Ауызша, жазбаша 

 

Практикалық тапсырмаларды 



орындау 

Практикалық 

білімдерін 

тексеру 


[142] 

 

1-15 апта



 

100 


Шығармашылық 

жұмыс


 

СӨЖ орындауы 

Өзіндік 

білімдерін, 

ізденушілігін 

тексеру 

Семинар 


тақырыбына 

байланысты 



 

1-15 апта



 

100 

Ауызша, жазбаша 

Шығармашылық 

жұмыс


 

Жеке 

тапсырмаларды 

орындауы 

Шығармаш

ылық 

қабілетін 

тексеру 

 

1-15 апта



 

100 

Ауызша 


Шығармашылық 

жұмыс


 

Шығармашылық 

тапсырмаларды орындауы 

Шығармаш

ылық 

қабілетін 

тексеру 

 

1-15 апта



 

100 

Ауызша, жазбаша 

Шығармашылық 

жұмыс


 

Бақылау 

жұмысы(сынақ 

түрінде) 

 

 

7-14 

апта 

100 

 

Аралық бақылау 

 

 

 

7(8) 

апта 

100 

 

 

 

16 


Ағымдық бақылау 

 

 

14 (15) 

апта 

100 

 

Аралық 

жəне 

ағымдық 

бақылау қосындысы 

 

 

 

(     Р

1

 

+ Р

2

 )/2 

 

Рейтинг 

 

 

 

Қосынд

ы *0,6 

 

Емтихан 

 

 

 

100*0,4 

 

Қорытынды 

 

 

 

 

 

 

 

6.  Мəтіндік оқу құралы, авторлық дəрістер 

 

№ 1 дəріс 



Тақырып:      Оқу    іс-  əрекетінің    философиялық  теориясы    жəне    оқу  іс-  əрекетінің    қалыптасуы  мен 

бағыттары.  



Дəрістің мазмұны 

      1.Оқу іс- əрекеті жəне оның  маңызды компоненттері 

2.Студенттердің оқу əрекетін қалыптастыру  

Мақсаты: Студенттерге  оқу  іс- əрекеті туралы жəне   олардың  философиялық негізі  қалыптасу  əрекеті  

мен бағытары туралы ақпарат беру.   

   1.  Оқыту  психологиясы  көптеген    сұрақтарды  қалыптастырады    соның  ішінде    тұлғаның  іс-əрекетінің  

тəсілдерінің бекітілуімен  таңдау процесін  осының нəтижесінде  адамды жеке тəжірибеге   оның білімі мен 

іскерлік дағдысы қалыптасады.  Оқу адаммен өмір бойына  бірге жүреді.  Себебі оның əлеммен əрекеттесуі  

нəтижесінде  жаңалықтарды танып  өз қажеттілігін қанағаттандырудың  тəсілдерін жаңартады.  

     Оқыту адамның   организмінің  физиологиялық пісіп- жетілу  процесінде болатын  жəне функционалдық  

жағдайлардан  т. б. Ерекшеленеді.  Оқу кең мағыналы түсінік  оның мағынасына  оның ұйымдасқан түрлері 

есес  адамның  күнделікті өмірден  тəжірибе білім  алуының төтенше процестері кіреді. Іс- əректтік  үйлесім 

тұрғысыннан  психология оқытудың  ұйымдасқан формасы оқу іс- əреті деп қарастырады.  

    Эльконин  мен  Давыдовтың      баяндауы  бойынша      оқу  іс-  əрекеті  бұл      ойлаудың    интенсивті    дамуына  

көмектетсетін  жəне теориялық  білімді меңгеруге  бағытталған  оқушының іс -əреттінің бір түрі.  Оқу -іс-

əрететін   басқа іс -əрекет  еңбек , ойын, спорт сабақтары  іс -əретет тəсілдерімен  жəне əртүрлі   білімді ұғу 

процесімен  теңдестіруге болмайды.  

    Оқу  іс-əрететі  «оқу»    терминімен  белгіленеді    басқа  процестерден  осынысымен  ажыратылады.    Оқу  іс- 

əрететі оқудың  ерекше түрі  ол арнайы ұйымдастыруды жəне оқушылар  оны жүзеге асыра  отырып  өздерін 

өзгертеді.  Оқу іс-əрететінің м маңызды құрылымы  оқу тапсырмасы.  Оқу тапсырмасын шешу барысмында  

оқушылардың    зерттеп  жатырған    оьбьектісі    жəне  сол  туралы    ойлары    айтарлықтай    өзгерістерге 

ұшырайды. Бірақ соңында  əрекет етуші өзі өзгеріске өзі ұшырайды.  

       Оқу  іс-əрететі  процесінде    оқушылар    алдына  ұсынылған  тəжірибеден    үлгі  алады.  Оқу  іс-  мəретеніің 

жалпы құрылымы: 

Қажаттілік -  тапсырма-  мотив-  іс-əрекет -   операциялар  

       Қажаттілік  соқу  іс-  əретенінде    пəн  салаларыныан    оқушылардың  теориялық    білімді  алуға    деген 

ұмтылысы.    Теориялық    білім  белгілі    бір  пəн  бойынша    пайда  болады,    дамуы  қалыптасуы    заңдары  мен  

заңдылықтарды көрсетеді.  Оны  тек  ұйымдасқан  оқу  іс-  əректе  процесінде  ұғуға  болады.  

     2.Психология пəні  оқытушы алдындағы  ең бірінші  мəселе. Оқушының 

оқу іс-əрекетін қалыптастыру  немесе қарапайым  түрде  айтқанда  психологияны  оқытуды  үйрету.  Оқу іс- 

əрекетін қалай қалыптастыру керек. Бұл  əрбір психологияны   оқушының   оның дұрыс оқуға  үйрету « 

дұрыс оқу»  түсінігі  мазмұнына негізделген  Психологиялық аспектілерде   мəселе былай қойылады  

оқушының санасында  бұрыннан жоқ  белгісізді,  оның санасына енгізіп  хабардар ету,  яғни  обьективтіден  

субььективтіге   айналып отырады. Бұл мəселенмен 50 жылдары П.Я. Гальперин айналысты.  Олар ақыл-ой  

əрекетін қалыптастыру процесін  зерттеген.  Гальпериннің концепциясында   оқу əрекетінің ерекше жүйесі,  

сол əрекеттерді орындау  оқушыларды жаңа біліммен  əкеледі деген.  Сондықтан да оқытудың  мақсаты істі 

біліп,  əрекет ету,  қандайда оқыту болмасын  оқыту адамды бір нəрсе істеуге   үйрету  үшін  оқушыға оны  

қалай істеу керек екенін  яғни  оқушылардың іс- əректені дұрыс орындауға бағыттау.    



Өзіндік бақылау сұрақтары 

1.  Оқу іс- əрекеті дегеніміз не? 

2.  Оқу іс- əрекетінің құрылымдары қандай? 

3.  Студенттердің оқу əрекетін қалыптастыру жолдары қандай? 

4.  Оқу іс- əректін қалай қалыптастыру керек? 

Ұсынылатын əдебиеттер 

  1. Бадмаев        Методика преподавания психологии. М.2001 

  2.   Смирнов С.Д  Педагогика и психология  высшего образования М.2003 

  3.     Ги  Лефрансуа  Психология для учителя  М; 2003 



 

17 


  4. Ляудис В.Я  Методика преподавания психологии. М.2001 

№ 2 дəріс 

Тақырып:  Оқыту теориясы жəне білім беру жұйесіндегі оқыту əдістері 

Дəрістің мазмұны 

1.Интерактивті оқыту əдісі 

2.Проблемалық оқыту əдісі 

   Мақсаты: Қазіргі кездегі  оқытудың  жаңа əдістері туралы   ақпарат беріп, оларды  қолдану ерекшелігі   

үйрету. 

1. Еліміздің көптеген педагог-практиктері соңғы уақыттары жоғары оқу орындарындағы білім 

берудің жаңа білім парадигмасына көшу үрдісін тездететін инновациялық технологияларға бет бұруда. 

Оқытушылар оқытудың интерактивтік əдістеріне қызығушылықтары артып, өз сабақтарында қолдануға 

тырысады. 

 

“Интерактив” сөзі ағылшынның  “interact” сөзінен шыққан. “Inter”- бұл өзара, “act” – əрекет ету 



деген мағынаны білдіреді. Интерактивті сөзі бұл бір нəрсемен (мысалы, компьютермен) немесе біреумен 

(адаммен) белсенді əңгімелесу, диалог түрінде өзара əрекет етуге қабілеттілік дегенді білдіреді. Сонымен, 

интерактивтік оқыту – бұл ең алдымен оқытушы (мұғалім) мен студенттердің (оқушылардың) өзара əрекеті 

жүзеге асырылатын диалогтық оқыту, танымдық іс-əрекетті ұйымдастырудың арнайы формасы. Оның өзінің 

нақты жəне болжанған мақсаттары болады. Оның мақсаттарының бірі оқыту үрдісін жемісті ететін 

студенттің (оқушының) өзінің интеллектуалдық деңгейін, табыстылығын сезінуге жағдай жасайтын 

оқытудағы жағымды жағдайларды жасау. 

Интерактивті оқытудың мəні оқыту үрдісін барлық 

студенттер немесе оқушылар таным үрдісіне тартылып, өздері білетін жəне ойлайтын нəрселерін қайта 

қарауға, түсінуге мүмкіндік беретіндей етіп ұйымдастыру.Таным үрдісіндегі студенттердің өзара іс-əрекеті, 

оқу материалын меңгеруі - əрбір адам өзінің индивидуалдық көзқарасын кіргізеді, өзара білім, идея, іс-

əрекет тəсілдерімен алмасады дегенді білдіреді. Бұл өзара көмек пен қайырымдылық атмосферасында өтіп, 

мұның өзі өз кезегінде жаңа білім алуды ғана емес, сонымен бірге танымдық іс-əрекетті дамытады, оны 

кооперацияның жоғары деңгейіне көтереді.Интерактивті оқыту əдістеріне студенттердің білім алу жəне оны 

өңдеуге жағдай жасайтын əдістер жатады. Мамандар интерактивті оқыту үрдісіндегі мінез-құлық 

нормаларын төмендегіше бөледі: 

-  өзара біріккен іс-əрекетте “актерлер” мен “көрермендер” жоқ, барлығы қатысушылар; 

-  топтың əрбір мүшесінің сөздері тыңдауға тұрарлық; 

-  сөйлегенде нақты тақырып бойынша, түсінікті тілмен, артық ақпаратсыз сөйлеген дұрыс; 

-  егер ақпараттың кейбір жерлері түсініксіз болса, оны түсінуге бағытталған сұрақта қою керек (“Мен 

дұрыс түсінсем?...”); тек содан кейін ғана қорытынды шығарылады; 

-  жеке тұлға емес, идея сыналады; 

-  өзара  біріккен  іс-əрекеттің  мақсаты  қандай  да  бір  көзқарасты  “жеңу”  емес,  мəселе  бойынша  түрлі 

пікірлерді біліп, жақсы шешім шығару т.б.. 



 

Үш “болмайды” ережесін кіргізуге болды: 

-  “Бəрін айтып тастады” деп айтуға болмайды; 

-  топқа өз пікірін айтудан бас тартуға (кез келген сылтаумен) болмайды; 

-  өзіңіздің  жағымсыз  көңіл  күйіңізді  сөздеріңіз  арқылы  жасырын  жеткізуге  болмайды.  Студенттер 

(балалар)  өздері  басынан  кешіретін  сезімдері  ұқсас  болғанымен,  бірдей  болуы  мүмкін  еместігін  

түсінуі қажет.  

2.  Проблемалық  оқыту-  мұғалім  бойынша    дербес  ізденушілік    іс-  əрекеттерді    ұйымдастыруды    оның 

барысында    оқушылар    жаңа  білім  мен    іскерліктерді    меңгереді.жалпы  қабілеттерді    ізденушілік  

белсенділігін      дамытады,  шығармашылық  іскерлігін  қалыптастырады,  проблемалық    оқытуды  мұғалім  

жаңа  білімді    дайын  түрде  баяндамай    оқушының  алдына  проблемалық  сұрақ,  проблемалық  тапсырманы 

ұсынады. Ал оқугшы оны  шешудің тəсілдері мен амалдарын ізднестіреді 

     Проблемалық оқытудың күшті жақтары: 

• 

оқушының логикалық қабылдауын арттырады 



• 

оқу еңбегініе қызығушылығын арттырады 

• 

өздігінен саналы жұмыс істеуге үйретеді 



• 

 берік білімге оқытудың жоғары нəтижесіне жеткізеді.  



Проблемалық оқытудың кемшілігі: 

• 

Оқушының танымдық іс- əрекетін басқаруға əлсіз ықпкл етеді 



• 

Мақсатқа жету үшін көп уақыт жұмсау 



 

18 


      Проблемалық  оқыту  концепциясын  ұсынған  Занков  болды.    Занков    дұрыс  ұйымдастырған    оқу 

дамуға    алып    келу  керек  дей  отырып    оқу  мына    принцип  бойынша  жүргізілу  керек  деді-  «жоғары 

жұмыс  дəрежесі»  бұл  принцип    тек  орташа    еңбек  қабілетін  ғана  дамытып  қоймайды,    баланың  ерік 

жігерін  дамытып  оған  бағыт  пен  кеңістік  береді.    Егер  оқу  материалын    меңгеру  барысында  

оқушыларға  еш кедергі  болмаса оқушының   оқуға қызығушылығы жойылады.  

            Проблемалық оқытудың мəні  бұл  проблема бұл  жауабы  жоқ теоретикалық  жəне болжамдық сұрақ,  

ал бұл сұрақтың  жауабын табу үшін тексеру қажет.  Əдетте адамның алдындағы  проблема  обьективті  

түрде пайда болады.  Бұндай жағдайда  ғылым ойлау əрекетін қолданады.  

         Проблемалық ситуация  субьектінің  пайда болуын  оның қиындықпен  қарым- қатынасын  көрсетеді. 

Субьекті  проблемалық  ситуацияға түскенде  бұны жай жағдай ретінде қабылдамай  өзінше  шешуді талап 

ететін  проблема ретінде қабылдауы керек.  

Жаңа  технологиялардың  өріс  алуына  орай  оқыту  үрдісінде  «интерактивті  əдістер»,  «интерактивті 

оқыту»  деген  терминдер  жиі  кездеседі.  Интерактивті  əдістер  мұғалімнің  оқытуды  қандай  шеберлікпен 

ұйымдастырғандығынан    көрінеді.  «интерактивті  əдістер»  жəне  «интерактивті  оқыту»  терминдері-  интер 

ағылшын тілінің «inter» аралық; «act» əрекет ету деген сөзінен енген.  

Интерактивті  əдістердің  мəні-  əрбір  оқушының  оқушылармен  өзара  белсенді  байланыста  болып, 

мұғаліммен  бірлесіп  отырып,  компьютермен  жұмыс  жасап  оқушылар-танымдық  нəтижеге  жетуі. 

Интерактивті  оқыту  əдістері  оқушылардың  өз  өмір  тəжірибесіне,  біліміне  сүйенулеріне  негізделген. 

Сондықтан да олар сабақта ынтымақтастық педагогикасының жүзеге асуына, бірлесіп əрекет етуге, сабақта 

жайлы  да  жағымды  психологиялық  жағдай  орнауына  мүмкіндік  жасайды.  Яғни  педагогикалық  үрдісті 

демократизациялауға  жол  ашады.  Оқыту  нəтижесі  оқушылардың  бір-бірімен  байланыс  бірлігінен  көрініп, 

оқушылар оқу нəтижесіне бір-бірінің жауаптылығын сезінеді. Осылайша əр сабақта демократиялық принцип 

шын мəнінде орын алады.  

Қазіргі кезде интерактивті оқыту 2 бағытта жүзеге асырылып жүр.  

1. «қарым-қатынас мəдениеті», «риторика», «Біз адамдар арасында өмір сүреміз», т.б арнайы оқу курстарын 

ендіру. 


2. Оқу жағдаяттарын барынша пайдалану, студенттер үшін «қарым-қатынас алаңын» құру. 

 Интерактивті оқыту үрдісінде оқу диалогының сөздік жəне сөздік тəсілдерін қарастырып көрсек.  

 Сөздік емес оқыту тəісілдері төмендегідей жағдайлармен анықталады: 

- визуальды 

- акустикалық жəне т.б 

 Интерактивті оқытудың сөздік тəсілдеріне мыналар жатады: 

ашық  сұрақтарды  қою  іскерлігі  (біріккен  «дұрыс»  жауапқа  алдын-ала  бағытталған  жауаптар  емес, 



мəселе бойынша əр түрлі көзқарастарды айту); 

мұғалімнің  өз  тұғырын  өзара  əректтесуде  анықтаушы  ретінде  емес,  сонымен  қатар  студенттерге 



сабақ  барысында  «дұрыс»  жəне  «бұрыс»  көзқарастарды  ешқандай  қорқынышсыз  айтуларына 

мүмкіндік беретін бейтарап ретінде анықтауы; 

сабақтың  қалай  жəне  неге  жүзеге  асатынын  түсінуге  көмек  беретін  сабақты  өзіндік  талдауға 



дайындық,  қай  жерде  өзара  əрекеттес  /  «тоқырап»  қалды,  бұл  қандай  жағдаймен  байланысты 

юолды, келешекте қалай шешуге болады; 

сабақтың өту жағдайын, оның нəтижелігін қадағалауға мүмкіндік беретін ескертулерді тіркеу.  



Интерактивті оқыту əдістерінің түрлері: топтармен жұмыс, оқу пікірсайысы; «Сократтық диалог»; ойындық 

жобалау т.б. 

 

Топтық  жұмыс  немесе  «өзаралық».

  Топ  4  адамнан  тұратын  топшаларға  бөлінеді.  əрбір  топша 

аудиторияда өздерінің тиесілі орнын табады. 

1-кезең.  Жеке  жұмыс.  Педагог  көлемі  жағынан  кең  тапсырма  береді,  яғни,  студенттер  оқулықтың  3-4 

тақырыпшадан  тұратын  материалын  оқып,  қысқаша  мазмұнын  жасөспірімдердіңжасөспірімдердізады.  Бұл 

тапсырманы пайымдауға жəне өткізуге 15-20 минут уақыт беріледі. 

2-кезең. Жұппен жұмыс. əрбір топша мүшесін өзіндік шартты белгімен бейнелейміз:4 адам – алфавиттің 4 

əрпімен  А,Б,в,г  деп  бөлінеді.  Екінші  кезеңде  əрбір  қатысушы  өзіне  серіктес  таңдайды.  Мысалы,  А-Г-В-Б. 

Тапсырма  мазмұны  өзгермейді.  Бірақ,  бұл  кезеңнің  мақсаты  топша  ішіндегі  жұптардың  ортақ  шешімге 

келуіне əкелу. Уақыты- 10 минут. 

3-кезең.  Жұп  болып  жұмыс  жасауды  жалғастыру.  Төрттіктегі  жұптар  тағы  да  алмасады.  Мазмұны 

өзгермейді.  Бұрынғы  жұптардың  өкілдері  жаңа  əріптестеріне  мəселені  өзіндік  шешудің  жолдарын  жəне 

жаңарту мүмкінлдіктерін іздестіреді. Уақыты- 10 минут. Осылайша топтың əрбір  мүшесі басқаның пікірін 

тыңдауға  мүмкіндік  алады,  мəселені  қалай  түсінгендігін  білдіреді,  мəселенің  табылған  шешімін  қорғай 

білуін үйренеді.  

4-кезең.  Топтық  шешім  қабылдау.  əрбір  төрттік  жиналады.  Топ  мүшелерінің  мəселені  шешу  əдістерінен 

хабары  болса  да,  бұл  кезеңнің  мақсаты-  ортақ  жағдайды  жасау.  Бұл  жағдайда  тек  мазмұнына  ғана  емес, 

сонымен қатар орындау формасына (топшалар жазба, сурет, кесте, өлең түрінде өз шешімдерін ұсынулары 

мүмкін) назар аударылады. Ізденуге 10 минут уақыт беріледі. 

 

Жұмыстың  бұл  формасы,  яғни  ақпаратты  белсенді  меңгеруге  бағытталған  біріккен  іс-əрекет 



дағдысын  қалыптастыруға  мүмкіндік  береді.  əсіресе,  бұл  өзгелерден  қысылатын  студенттерге  көмектесіп, 

 

19 


студенттердің өзін-өзі бағалауына жағымды əсер етеді. Бірақ, барлық  əдістер сияқты бұл əдістің де өзіндік 

кемшіліктері  бар.  Мəселеніселен,  студенттер  шағын  топтың  пікірімен  ғана  санасып,  тұйықталып  қалуы 

мүмкін.  Сондықтан  өзара  əрекеттесудің  жаңа  формасы  «мозайкаға»  көшуге  болады.  Бұл  əдістің  мəні 

топтардың  бірігіп  шешім  табуы  емес,  ұжымның  ортақ  пікірді  ортаға  шығаруынан  тұрады.  Бұл  əдістің 

мазмұны алдыңғы əдітермен бірдей. Алайда, бұл əдістің ерекшеліктері мəселенің шешімін топ ішінде емес, 

шағын топтың сыртында шешуге тырысады. 

 

 Сабақта интерактивті əдістерді пайдалануда мынадай шарттар орын алады: 



 Мақсатты  нақты  белгілеу.  Мұғалім  оқушылардың  топпен  жасалатын  жұмыстарының  мəселенінін, 

ережелерін түсініп, топпен жұмыс жасауға дайын екендіктеріне толық сенімді болуы керек; 

Мұғалім  оқытуды  ұжымның  өздеріне  тəн  –ерекшеліктерімен  есептесіп,  олардың  бірлесіп  жұмыс 

жасауға дайындық деңгейіне сай ұйымдастыру қажет. 

Мұғалім бұл əдістің мақсаты мен міндеттерінің маңызды көңіл аударарлық рөлін естен шығармай, 

əдісті қандай мақсатта таңдаған көз алдына анық елестете білуі керек; 

Мұғалім  пайдаланатын  əдістердің  нəтижесін  болжай  отырып,  біртіндеп  кезең-кезең  бойынша 

қолданылуын алдын ала көре білуге тиіс.  

  

 Интерактивті əдістірді қолдануда мұғалім кейбір ережелерді естен шығармауы абзал: 



Бірінші  ереже:  Жұмысқа  сынып  мүшелерін  түгел  қатыстыру.  өйткені,  бұл  əдістің  негізгі  мəні  де 

оқушыларды түгел танымға жұмылдыру. 

Екінші  ереже:  Оқушылардың  осы  əдіспен  жұмыс  жасауын  психологиялық  жағынан  дайындау. 

Қатысушылар  өздерін  еркін  сезіну  үшін  түрлі  жаттығулар  жасатып,  сабақтағы  қандай  да  болсын 

жетістіктерін жиі мадақдап, қолпаштап отырғаны дұрыс. 

Үшінші  ереже.  Оқушылардың  саны  көп  болмай,  жоғары  сыныпта  30  адамнан  аспағаны  жөн. 

Өйткені əрбір қатысушы өз пікірін, көзқарасын білдіріп, дəлелдеп беруге мүмкіндік жасалу қажет. 

Төртінші ереже. Жұмыс жасайтын орынның талапқа сай болуы, яғни оқушылар топ, жұп құру үшін 

орындарын  ауыстырғанда  еркін  жүріп-тұруға  жағдай  жасалуы  қарастырылады.  Қатысушылар  бірін-бірі 

таңдау, тақта, компьютер, көрнекілікпен жұмыс жасау үшін еркін, ыңғайлы қозғала алатын жағдайды алдын 

ала қарастыру.  

Бесінші  ереже.  Оқушыларды  проблема  шешу  барысында  топқа  бөлуге  мұқият  қарау, 

қатысушылардың өз еріктері бойынша бөлінуіне жол беру.  

  

 



Интерактивті  əдістерге  адамның  өзара  іс-əрекеттерімен  өзара  қарым-қатынасы  жатады.  

Интерактивті  əдісті  өлшеуде  адамның  ұжыммен  «шындықты»  іздеген  кезде  интелектуалдық  белсенділікке 

күштірек əсер ететіні қарсыластық, жан күресі жəне бақталастық. Интерактивті оқыту əдістерінің түрлері:  

1) эвристикалық əңгіме 

2) дискуссия  

3) «миға шабуыл» 

4) дөңгелек үстел 

5) «іскерлік ойын» əдісі 

6) практикалық жұмыс сайысы, оның талқылануы 

Осы əдістерге жеке-жеке тоқталып өтетін болсақ:     



Эвтистикалық əдіс

- Сократтың «эвристика» деген сөзінен шыққан (гр табамын, ашамын, іздеймін). 

Бұл  əдіс  оқушының  қойылған  сұраққа  өздігінен,  дұрыс,  нақты  шешімге  келіп,  дұрыс  жауап  беруіне  

бағытталған.  Эвристикалық  əңгіме-  педагогика  да  бұл  əдіс  проблемді  оқыту  əдісі  болып  саналады  немесе 

проблемді-ізденістік  əңгіме  ретінде  қолданылады.  Бұл  əдісте  əңгіме  кезінде  ойлау  ізденісі,  ұжымдық 

ізденіске  айналады,  яғни  бұл  оқушылардың  бір-бірінің  ойларын  алмастырып,  өз  пікірлерін,  əртүрлі 

варианттағы  шешімдерін  қабылдаулары,  ортаға  ой  таратулары  кезіндегі  болатын  оқушылардың  өзара  іс-

əрекет, өзара көмек шынайылығын іздеудегі бір-бірімен ой алмасуының , ұжымдық ізденіске ие болуы. 

 

Дискуссия 

-  бұл  оқу  программасының  теориялық  сұрақтарына  арнайы  программаланып  еркін 

талқыланатын  əдіс.  Психологиялық  жағынан  дискуссия:  біріншіден  дискуссия  –  бұл  əртүрлі  пікірлердің 

арасында  өтетін  интенсивті  күрес,  яғни  əңгімеден  басталып  таралатын  тілдік  əрекеттің  диагностикалық 

формасы. Дискуссияның ерекшеліктері- бұл жай ғана пікірлерден емес, дəлелденген, құрастырылған, ойлау 

белсенділігінің  жоғарылылығынан  туындаған  пікірлер  болуы  керек.    Екіншеден,  пікірлердің  түйісуі 

талқылау кезінде ой туындатады, бұл əртүрлі, біртұтас емес, қарама-қайшы ойлардың туындауына əкеледі. 

Дискуссия  əдісі-  семинар-  дискуссиялар,  семинар-  практикумдар,  практикалық  жəне  лабораториялық 

жағынан  жүргізілген  жұмыстар  қорытындыларын  талдаудағы    студенттердің  өз  ойларын  жеткізу  кезінде, 

топтық формада қолданылатын əдіс.  

 

Кейбір  кезде  лекция-дискуссия  қолданылады,  лектор  материалды  түсіндірмес  бұрын  аудиторияға 



бағытталып,  қысқа  жəне  жылдам  жауапты  талап  ететін  арнайы  сұрақтар  қояды.  Ал  егер  аудиторияға 

дискуссиондық  сұрақтар  қойылатын  болса,  онда  ұжым  тез  арада  əртүрлі  жауаптар  қайтарады  жəне 

лектордың сабағын талдауын мұқият тыңдауға əзір болады. 

«Миға  шабуыл»

  əдісі  оқыту  əдісі  ретінде  əлі  де  ЖОО-ң  пратикасында  қолданылып  үлгерген  жоқ. 

Бұл  əдіс  басқару  жүйесінде,  сонымен  қатар  ғылыми  зерттеулер  аймағында  дамыды.  Ол  əсіресе, 

экономикалық басқару əрекеті менеджментте кеңінен қолданылады.  



 

20 


Миға  шабуылдың  алтын  ережесі-  қатысушылардың  айтқан  пікіріне  күмəн  келтірмеу,  сынамау, 

пікірлердің  толық  еркіндігі,  тіпті  əдепсіз  болса  да.  Миға  шабуыл  бұл  дұрыс  шешімді  іздеу  мақсатында 

ғылыми  зерттеуге  бағытталады.  Мұнда  əртүрлі  көзқарастар  пайда  болып,  соның  нəтижесінде  белгілі  бір 

шешім қабылданады, яғни белгілі бір мəселені талқылау арқылы қандай да бір жетістікке жетуге ұмтылады. 

ЖОО  экстровагантты  əдісті  қалай  қолданады?  Бұл  əдісті  психология  саласында  қолдану  мүмкіндігінің 

диапозоны өте тар, бірақ миға шабуыл əдісі білім алушыларды қандай да бір мəселені шешу қиын екендігін 

сендіру  мақсатында  қолданылады.  Мысалы,  экономикалық  мəселе  (жалақының  шешілуі),  педагогикалық 

мəселе  (  адамгершілік  қазіргі  жастардың  бостандығы,  тəрбиенің  мақсатары  аралығындағы  қарама-

қайшылық),  əлеуметтану  (саяси  іс-əрекеттің  рентингісін  интерпритациялау),  психология  (психика 

дамуының заңы жəне білім беру мен тəрбиелеудің практикасы).  

Миға  шабуыл  əдісі,  жасөспірімдерге  жүргізуде  өте  тиімді  болып  табылады.  Негізінен  бұл  əдіс 

көмегімен ой-өрісін кеңейтуге, шығармашылық ізденіске ұмтылуға көп септігін тигізеді.  

Дөңгелек  үстел  əдісі  -

  əдетте  саяси  жəне  ғылыми  бағытталып  ұйымдастырылады.  Ой-пікірлердің 

алмасуынан олар белгілі бір қорытындыға келеді, яғни əр түрлі көзқарастарға сүйенеді. 

Əдетте  бұл  əдіс  оқытуда  теориялық  білімді  тереңдету  мақсатында  жүргізіліп  жəне  əртүрлі  кəсіби 

маман  ретінде  ғылым  аспектісі  бойынша  мəселелер  қарастырылады.  Мысалы,  заң  факультетіндегі 

студенттерге  психология  бойынша  «заңгерлердің  тұлғалық  іс-əрекеті»,  «қылмыстық  мінез-құлықтың 

психологиясы» т.б. секілді тақырыпта дөңгелек үстел əдісін жүргізуге болады. 

Дөңгелек  үстел  əдісінің  басқа  формалары  да  бар.  Мысалы,  студенттік  оқу-əдістемелік 

конференциясы, мұнда жалпыға ортақ тақырып таңдалынып, талқыланады. 

Іскерлік  ойын  əдісі  -

  оқыту  процесінде  əр  түрлі  бағытта  қолданылады.ол  оқытушының 

басқаруымен,  студенттердің  өзіндік  ұйымдастырушылығымен,  жоспарланған  ойын  сценарийі  арқылы 

мақсатты бағытының негізінде жүзеге асырылады. Көп жағдайларда іскерлік ойындарды басқарушы маман 

студенттерге  қолданған  тиімді.  Мысалы,  əскери  оқуда  оқитын  студенттерге  командир  болу  мақсатында 

жүргізілгенде.  Бұл  əдістің  тиімділігі-  студенттердің  ақыл-ойын  дамыту,  танымдық  белсенділігін 

қалыптастыру,  кəсіби  маман  болуына  шеберлікті  дарыту  болып  саналады.  Сонымен  қатар  студенттер 

іскерлік ойында əр түрлі рөлдерге ене алады: мұғалім, əдіскер, білім беру департаменті, сараманшы студент 

т.б. ойын алдын-ала сценарий бойынша дайындалып, рөлдер бөлініп қояды.  

Іскерлік  ойын  оқытуда  қолданылуы  студенттердің  сол  ситуациялық  жағдайдан  шығуына,  өмірге 

шын көзқараспен қарау арқылы шығармашылық, кəсіби қабілеттерін шыңдай ала алады. 

Іскерлік ойынды өткізудің кезеңдері: 

1  кезең.  Мұғалім  тақырыпты  таңдауы,  мақсат-міндеттерді  белгілеп  күтілетін  нəтижені  болжауы, 

құрылымын  анықтау,  сыныптағы  ойынға  қатысушылардың    рөлдік  қызметіндегі  қасиеттерін  ескеру,  ойын 

ьарысындағы əсер етуші жағдайларды зерттеу. 

2  кезең. соңғы оқу материалын талдау, мəселені шешудің əдіс-тəсілдерін талдау тиімді əдістемені 

таңдап алу жəне оны ойша қолдануда шығармашылық өңдеу, сценарииді дайындау, рөлдерге бөлу. 

3  кезең.  Мұғалімнің  оқушыларды  іскерлік  ойынның  сценарииімен,  мақсатымен  мазмұнымен 

таныстыруы. Оқушылардың рөлдік қызметтерін орындауы, мұғалімнің оқушылардың ойын басқаруы, ойын 

барысын нəтижесін талдау, мұғалімнің қорытынды жасауы.  

Интерактивті жаңа оқыту əдістерінің бірі –

тренинг.

 Мұның жаңа əдіс болуының себебі: 

1-ден Батыста психокеррекциялық жұмыста ғана топтық тренинг негізінде қолданылады.  

2-ден бұл əдіс психологияны оқытуда студент үшін тиімділігі жоқ делінде. Кейін, бұл əдіс топтық 

түрде  жүргізілуі  теорияның  практика  түрінде  іске  асырылуы  мен  сипатталады.  Алайда,  тренинг  əдісі  аз 

қолданылады. Оған бірнеше себептер бар: 

1-ден бұл жаңа əдіс болғандықтан, əлі көбі біле бермейді. 

2-ден бұл əдіс күрделі болғандықтан, көп уақытты алады. 

3-ден оқытушы үшін əлеуметтік психологияда қандай мəселе төңірегінде топтық тренингті қолдану 

керек екендігі беймəлім, əрі көбі түсіне бермейді. 

Топтық  тренингті  жүргізу  үшін  оқытушыға  көптеген  жауапкершілік  пен  талап  қойылады. 

Дайындыққа мыналар жатқызылады: 

а) тренингтің жоспар-сценариісімен жұмыстану. 

б) мəселенің шешімін табудағы белсенді қатысумен жұмыстану. 

в)  оқытушының  өзіндік  дайындығы  (тренинг  жүргізудегі  өз  мінез-құлқын  реттеу:  сұрақты  қалай 

қою керек, жауапқа қалай əсер беру керек, топқа қатысушылардың мəселе шешудегі шешімдерін салыстыру; 

дұрыс емес шешімге қалай əсер беру керек; қай уақытта қорытындыға келу керек, тренингте студенттердің 

белсенділігін қалай бағалау керек т.б) 

г) қатысушыларға рөлдерді бөлу 

Рөлдерге бөлу таңдалынған тақырыпқа байланысты орындалады. 

Əлеуметтік-психологиялық  тренинг

  –  тұлғаның  қоғамдағы  белсенділігіне,  адамдармен  қарым-

қатынасқа  түсу деңгейін жоғарылатуға  бағыталады. Бұл тренингтің тиімділігі студентті  қоғамдық өмірмен 

байланыстылығын шыңдайды.  

 Өзіндік бақылау сұрақтары 

1.  Оқытудың қандай негізгі жаңа технологиялары бар? 

2.  Интерактивті оқытудың қандай ерекшелігі бар? 

1   2   3   4   5   6   7   8   9   10




©emirb.org 2020
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет