Бағдарламасы бо й ы н ш а ш ы ға ры л д ы лп Қ азақ грамматикасы. Ф онетика, сөзжасам, морфология, синтаксис



жүктеу 38.54 Mb.
Pdf просмотр
бет995/1319
Дата10.02.2022
өлшемі38.54 Mb.
#17147
1   ...   991   992   993   994   995   996   997   998   ...   1319
kazak grammatikasy fonetika sozzhasam morfologiia sintaksis
KORKEM-SOZ-ZHANE-PRAGMATIKA
1. -ң,  -ың,  -ің,  -аң,  -ең жұрнағы.  Бұл жұрнақ 

арқылы туынды  еліктеу сөздер жасауға мынадай 

формалар негіз болады:

а)  Н егізгі  (түбір)  еліктеу  сөздер.  Бұлардан 

жасалған туынды формаларға мынадай еліктеуіш 

сөздер жатады: арс-аң,  ырс-ың,  борс-ың,  борт-аң, 



бырт-ың, барп-аң, болп-аң, елп-ең, жалт-аң, жымп- 

ың, томп-аң,  быж-ың,  кілт-ің, мырс-ың, қалт-аң, 

қорс-аң, тарс-аң, қорп-аң т.б.

ә)  Кейбір атауыш сөздер (есімдер мен етістік- 

тер).  О ларға,  мысалы ,  мынадай туынды  еліктеу 

сөздер жатады: ала-ң,  ағар-аң, быпға-ң, дал-аң, до- 



мала-ң, жайқа-ң, жайна-ң, жырт-ың, иір-ең, көлбе- 

ң, қара-ң, қызар-аң, тербе-ң, сыла-ң, шаңқа-ң т.б.

б)  Кейбір жеке-дара  қолданылмайтын  фор- 

малар.  Ондай  ф орм алар  бейнелеу  етістіктеріне 

де және басқа есімдерге де негіз болған.  Ол ф ор- 

малар қазіргі кезде жеке-дара түбір есебінде қол- 

данылмайды,  бірақ  бастапқы   кездерде  еліктеу 

(бейнелеуіш)  сөздердің түбір формалары болған 

деп жорамалдауға болады.  Оларға,  мысалы,  мы- 

надай  туынды  еліктеу сөздердің түбірлері  жата- 

ды: арб-аң (арбай),  ерб-ең (ерби), жарб-аң (жар- 

би),  кірб-ең  (кірби),  қорб-аң  (қорби),  адыр-аң 

(адырай,  ады рақ),  ажыра-ң  (аж ырай),  бадыра-ң 

(бадырай,  бадырақ), бажыра-ң (бажырай),л*шш- 

аң (майми, маймақ), кірж-ің (кіржи, кіржік), қайқ- 

аң  (қай қай , 

қ ай қи ,  қай қы ,  қ ай қақ),  қиқ-аң 

(қиқаң,  қ и қи ,  қ и қ а к),күрж -ің (күржи,  күржік), 

қылм-ың (қылми,  қылымсы), соп-аң (сопай, сопи, 

сопақ),  сид-аң  (сиди,  сида),  шош-аң  (ш ош ақ, 

шош тиған) т.б.

2.  -лаң,  -лең,  -алаң,  -елең жұрнақтары кейбір 

етістіктерге  ж ал ған ы п ,  туынды  еліктеу  сөздер 

жасайды.  М ысалы: бұр-алаң,  иір-елең,  соз-алаң, 



іиұба-лаң, ора-лаң т.б.


жүктеу 38.54 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   991   992   993   994   995   996   997   998   ...   1319




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет