Бағдарламасы бо й ы н ш а ш ы ға ры л д ы лп Қ азақ грамматикасы. Ф онетика, сөзжасам, морфология, синтаксис


н л кор+іи  қойды,  кел+ген  еді,  айт+атын  болды



жүктеу 38.54 Mb.
Pdf просмотр
бет924/1319
Дата10.02.2022
өлшемі38.54 Mb.
#17147
1   ...   920   921   922   923   924   925   926   927   ...   1319
kazak grammatikasy fonetika sozzhasam morfologiia sintaksis
KORKEM-SOZ-ZHANE-PRAGMATIKA
н л

кор+іи  қойды,  кел+ген  еді,  айт+атын  болды, 

біл+се  екент.б.

Бір жетекші етістікке бірнеше көмекші етістік 

тіркесетін болса, екінші, үшінші көмекші етістік- 

тер алдындағы көмекші етістікке қосымш а арқы- 

лы тіркесе береді.  М ысалы, айқында+п  -  қал+ып 

еді т.б.

К өмекш і  етістіктер жетекш і етістікке тірке- 

сетін болғанды қтан, сөйлемде жетекші етістікке 

қосы латы н басқа да грамматикалық көрсеткіш - 

тер  көм екш і  етістіктерге  өз  ретімен  қосы ла  бе- 

реді.


1.  М іне,  үйге  де  жетіп  қалды қ  (Әбдіқады- 

ров).


2.  Қырдан  оқып,  көп  білім   ала  алмайсың.

3.  Асау  ж ы лқы ларға  қақт ы ғы п,  ж ы ғы лы п 



қалмаңдар (Бегалин).

Бірінші сөйлемдегі қал деген көмекші етістік- 

ке  жедел  өткен  ш ақ  ж ұрнағы   мен  ж іктік  жал- 

ғауы ж ал ған ған :қ ал + д ы + қ .

Е кінш і  сөйлемдегі  ал  көм екш і  етістігіне 

етістіктің  болы м сы зды қ  ж ұрнағы   (= м а ),  келер 

ш ақты ң  ж ұрнағы   (= й ),  ж іктік  ж алғау  ж алған - 

ған:  а л + м а + й + сы ң .  Үшінші  сөйлем дегі  қал 

көмекш і етістігіне болымсыздық ж ұрнақ (= м а ), 

жіктік жалғау жалғанған: қал+ма+ңдар. Жегекші 

етістікке сөйлемде  қосылаты н  түрлі  м ағы налар 

бірнеше көмекші етістікке қатысты болса, алғаш - 

қы көмекш і етістік қана жетекші етістікке тірке- 

седі де,  қалғандары   алды ңғы   көмекш і  етістікке 

тіркесе  береді.  М ысалы,  кор+іп  ал+а  қой+ып 

еді т.б.

Ж етекш і  етістікке  қанш а  көм екш і  етістік 

тіркессе де, олардың бәрі жетекші етістіктің құра- 

мына кіреді де,  бір сөзге бірнеше  қосы м ш а жал- 

ғанғандағы  сияқты бір сөздің қызметін атқарады. 

М ысалы,  кормекшімін  деген  үш  қосы м ш алы  

етістік сойлемде қандай бір сөз қызметін атқарса, 


жүктеу 38.54 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   920   921   922   923   924   925   926   927   ...   1319




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет