Бағдарламасы бо й ы н ш а ш ы ға ры л д ы лп Қ азақ грамматикасы. Ф онетика, сөзжасам, морфология, синтаксис



жүктеу 38.54 Mb.
Pdf просмотр
бет916/1319
Дата10.02.2022
өлшемі38.54 Mb.
#17147
1   ...   912   913   914   915   916   917   918   919   ...   1319
kazak grammatikasy fonetika sozzhasam morfologiia sintaksis
KORKEM-SOZ-ZHANE-PRAGMATIKA
7.5.1.3.  Мақсат мәнді келер шақ есімше

Есімшенің бұл түрі етістікке -м ақ (-мек,  -пақ, 



-пек,  -бақ,  -бек) жұрнағы жалғану арқылы жаса- 

лады.  Бірақ  -м ақ  (-м ек)  ж ұрнағы   ж ал ған ған  

сөздің барлығынан мақсат мәнді келер  шақ есім- 

ше жасала бермейді.  Мысалы: Кел демек бар,  кет 



демек  жоқ  дегенде  мақсат  мәні  ж оқ,  қимыл 

есімін жасап тұр  (қара:  қимыл  есімі).  Есімшенің 

бұл  түрі  есімш енің  барлы қ  түрінен  де  өзгеше. 

М әселен,  атрибуттық  м ағы нада  қолданбайды. 

Осы ж ағы нан  келіп  не  көптік,  не септік,  не тәу- 

елдік жалғауын  қабылдамайды.  Текж іктеліп  ба- 

яндауыш   қызметін  атқарады.  Бұл  ерекшелігі  - 

бұл  ф орманы ң есімшеге қатысын да ж оққа ш ы- 

ғаратын  сияқты.  -м ақ формалы есімшеге қолда- 

нылыс барысында -шы,  -ші қосымшасы қосылып 

та айтылады.  Бірақ бұл қосымш а  морфема емес, 

өйткені есімшеге ж алғанғанм ен  не лексикалы қ, 

не грамматикалық мағына үстемейді. Сондықтан



534

М О Р Ф О Л О Г И Я

да  -м а к  ф орм алы  есімше мен  -макш ы  формалы 

есімше бір мағынада жарыса қолданыла береді. 

Мысалы:

Мен бармакпын  -  Мен бармакшымын 

Сен бармаксың  -  Сен бармакшысың 

Сіз бармаксыз -  Сіз бармакшысыз 

Ол  бармак 

-  Ол  бармакшы 

Сондықтан -лш кжұрнағына қосылып тұрған 




жүктеу 38.54 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   912   913   914   915   916   917   918   919   ...   1319




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет