Бағдарламасы бо й ы н ш а ш ы ға ры л д ы лп Қ азақ грамматикасы. Ф онетика, сөзжасам, морфология, синтаксис



жүктеу 38.54 Mb.
Pdf просмотр
бет915/1319
Дата10.02.2022
өлшемі38.54 Mb.
#17147
1   ...   911   912   913   914   915   916   917   918   ...   1319
kazak grammatikasy fonetika sozzhasam morfologiia sintaksis
KORKEM-SOZ-ZHANE-PRAGMATIKA
7.5.1.2.  Болжалды келер шақ есімше

Есімшенің бұл түрі -ар (-ер,  -р,  -с) жұрнақта- 

ры  арқылы жасалады. -ар (-ер,  -р) болымды етіс- 

тіктерге жалғанса, -сж ұрнағы  болымсыз етістік- 

терге жалғанады: барар - бармас.  Болжалды есім- 

ше  де  атрибуттық  және  жіктеліп  предикатты қ 

мағынада қолданылады.

Есімш енің  бұл  түрі  басқалары ндай  тәуел- 

деніп, септеліп қолданылғанымен көптікж алғау- 

ды  қабылдамайды.  Бұл  есім ш енің  осы  түрінің 

өзіндік ерекшелігін білдіреді. Дегенмен өткен шақ 

есімшелерге қарағанда -ар,  -ер,  -р,  -стұлғалы есім- 

ше сирек тәуелденіп,  сирек септеледі.  М ысалы: 

Келердің алдында білдің.  Келмеске кетті. Айта- 

рын  айтып  қалсын.  Үшарымды  ж ел, қонарымды 

сай  біледі.  Көрмес  -  түйені де  кормес.

Есімш енің бұл түрінен  конверсия жолымен 

зат есімдер қалыптасқан.  Мысалы: ат байлар, шаш 

сипар, алтыатарт.б.

Бұл  есім ш ен ің   болы м ды ,  болы м сы з  түрі 

қосарланы п,  әрі  қарай түрлі септік ж алғауы  ар- 

қылы қолданылады да болымшы,  шұғыл әрекетті 

аңғартады .  М ысалы: болар  - болмас жүмыс (бо- 

лымшы жүмыс), келер-келместен кірісті (асығыс, 

шүғыл),  барар-бармасын қүдай біледі (күмәнді).


жүктеу 38.54 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   911   912   913   914   915   916   917   918   ...   1319




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет