Бағдарламасы бо й ы н ш а ш ы ға ры л д ы лп Қ азақ грамматикасы. Ф онетика, сөзжасам, морфология, синтаксис


  Есімшелердің етістікке жақын белгілері



жүктеу 38.54 Mb.
Pdf просмотр
бет912/1319
Дата10.02.2022
өлшемі38.54 Mb.
#17147
1   ...   908   909   910   911   912   913   914   915   ...   1319
kazak grammatikasy fonetika sozzhasam morfologiia sintaksis
KORKEM-SOZ-ZHANE-PRAGMATIKA
2.  Есімшелердің етістікке жақын белгілері:

а) 


Есімш енің етістіктің бір түрі болып есеп- 

телуіне оны ң септік жалғауларындағы сөзді салт 

және сабақты   етістік ретінде  меңгеруі себеп  бо- 

лады.  Мысалы, кітапты алған, каламды берер (бер- 



мес),  хат т ы   жазатын,  ж үкт і  тасушы,  үйді 

көрмекш і т.б.  дегенде  табыс  септіктегі  сөздерді 

сабақты   етістік ретінде  меңгеріп тұр.  Ал балаға 



қараған, үйге жеткен, үйде отырған, даладан кірген, 

бізбен келген дегенде  салт етістік ретінде  барыс, 

жатыс,  ш ығы с,  көмектес септіктегі сөздерді мең- 

геріп тұр.

ә)  Есімш елердің  ш ақты қ  м ағы н ан ы   беруде 

қызметі ерекше. -ған қосымшалы есімше жіктеліп, 

өткен ш ақ мағы насы н берумен қатар атрибуттық 

қызметте тұрып та сол өткен  ш ақты қ м ағы наны  

сақтайды .  М ысалы,  келген  қонақ,  қайт қан м а л 

дегенде  де  атрибутты қ  м ағы н а  болы п  өткен 

қим ы л-қозғалы сқа байланысты білдіріп тұр. Де- 

генмен атрибуттық  мағы нада тұрған  есімш енің 

бұл түрінің өткен шақты білдіруі баяндауыш қыз- 

метіндегі өткен шақты білдіруіндей анық та тұрақ- 

ты  емес.  М әселен,  енді  келген  адам  бүл  үйге 



кірмейді дегенде  келген  есімш есінің  м ағы насы  

келетін, келер есімше формасының  мағы насы н- 

да қолданылып тұр.  -ар (-ер,  -р,  -с) формалы есім- 

шелер әркез келер ш ақ мағынасын  білдіреді.

б) 


Есімш енің  етістікке  тән  басты  белгісі  - 

қимыл-қозғалысқа байланысты мағынадан алыс- 

тамайды.  Сонды қтан да есімше етістіктерше бо- 

лымды  және  болымсы з,  салт  және  сабақты  бо- 

лып бөлінеді.

Аталған үш белгі есімшені етістіктің бір түрі, 

оның ішінде функционалды етістік формасы деп 

есептеуге мүмкіндік береді.




жүктеу 38.54 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   908   909   910   911   912   913   914   915   ...   1319




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет