Бағдарламасы бо й ы н ш а ш ы ға ры л д ы лп Қ азақ грамматикасы. Ф онетика, сөзжасам, морфология, синтаксис



жүктеу 38.54 Mb.
Pdf просмотр
бет91/1319
Дата10.02.2022
өлшемі38.54 Mb.
#17147
1   ...   87   88   89   90   91   92   93   94   ...   1319
kazak grammatikasy fonetika sozzhasam morfologiia sintaksis
KORKEM-SOZ-ZHANE-PRAGMATIKA
1.4.3.2.  Үяң  дауыссыздар

Ұяң дауыссыздардың үндесім варианттарына 

ортақ жасалым белгілер - дауыс қатысы, жасалу 

о р н ы   ж ә н е   ж а с а л у   т ә с іл і.  А л ,  ү н д е с ім  

варианттары н  б ір-б ірінен  бөлектеп  тұраты н 

ай ы ры м   белгілер  -  тілдің  іл гер ін д і-кей ін д і, 

еріннің еріндік-езулік қалпы (суреттер жасалымы 

үйлес қатаң дыбыстармен бірге берілді).



Б дауыссыз дыбысының үндесім түрлері

Ж уан  езулік түрі:  БЫ Л ТЫ Р,  Ш АЛБАР т.б. 



(16-1-сурет)

Ж асалы м ы :  қ о с   е р ін   ө з а р а   ж ы м д а с а  

тоғысады  (1), жасалу орнына қарай ерін-ерінді; 

тіл  ауыз  қуы сы нда  кейін  шегініп  жатады  (8), 

тілдің жатысына қарай  кейінді; дауыс желбезегі 

жартылай  тербеледі  (5-3),  желбезек  қаты сы на 

қ арай  терб ел ің кі  (ұяң );  ерін  ж азы лы п   (езу 

тартып)  барып  (1-3)  жасалады,  ерін  қаты сы на 

қарай езулік дыбыс болып табылады.



Айтылымы: қос ерін өзара босаң тоғысады, 

тоғы сым  күшіне  қарай босаң тоғы сы ңқы ;  ауыз 

қуысы мен көмей қуысы қосылып кетеді,  үстеме 

жасалым  орны на  қарай  көмей  қуысты  дыбыс 

болып табылады.

Естілімі:  қос  еріннің  тоғы сы м ы   босаң 

леппен аяқталады, тоғысым бітіміне қарай босаң 

лепті; дауыссыз ызың дыбысталады, үн қатысына 

қарай  ұяң;  әуез  қаты сы на  қарай жуан  және езу 

әуезді дыбыс болып табылады.

Б жуан езулік түрінің айырым белгілері




жүктеу 38.54 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   87   88   89   90   91   92   93   94   ...   1319




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет