Бағдарламасы бо й ы н ш а ш ы ға ры л д ы лп Қ азақ грамматикасы. Ф онетика, сөзжасам, морфология, синтаксис


-й,  -ып,  -іп,  -п,  -ғалы,  -гелі,  -қалы,  -келі)



жүктеу 38.54 Mb.
Pdf просмотр
бет908/1319
Дата10.02.2022
өлшемі38.54 Mb.
#17147
1   ...   904   905   906   907   908   909   910   911   ...   1319
kazak grammatikasy fonetika sozzhasam morfologiia sintaksis
KORKEM-SOZ-ZHANE-PRAGMATIKA
-й,  -ып,  -іп,  -п,  -ғалы,  -гелі,  -қалы,  -келі)  де 

есімшелердің  негізінде  қалыптасқан.  М әселен, 

косем ш елердің  коне  -ып  тұлғасы   (-й ),  ыпан  

(-ы)пан>ып  жолымен  озгеріске  түскен.  Ал  -ан 

жұрнағы коне заманда есімшелік аффикстердің бірі 

болған.  Бұл ж ұрнақ қазіргі якут,  чуваш тілдерін- 

де және озбек, түркімен, сондай-ақ батыс сібірлік 

татар тілдерінің диалектілерінде ұшырасады.

Көсемш елердің  тіліміздегі  қолдану  аясын 

томендегідей жинақтап  корсетуге болады.

1  -  к  е  с  т  е  .

І.жұмсалу  өрісіне

2.ш ақ к а 

_______қарай

қатысына  қарай 

•—

күрделі


етістік

жасау


п ы сы қта-

уыш


болу

біры нғай

бааяндауы ш

жасау


курделенген 

сөйлем жасау

құрмалас 

сөйлем  жасау

ш ақ

жасау


3. жіктелетіндер

-а;-п


-а;-п

-а;-п



-а;-п

-а;-п


4.жіктелмейтіндер

-ғалы


-ғалы

-ғалы


-ғалы

-ғанша 


-ғанша 

-ғанша


-мастан 

-мастан 


-мастан

-ысымен 


-ысымен 

-ысымен


-майынша 

-майынша 

-майынша



ЕТІСТІК

531

Байқап  отырғанымыздай,  көсемше жұрнақ- 

тарының  ішіндегі  ең  белсендісі,  бесаспабы  -п 

ж ұрнағы.  Кезінде  Н.С ауранбаев  бұл  жұрнақты 

“ үнемді” *  деп атаған.  Ғалым  бұл атауды көсем- 

шенің -пж ұрнағы ны ң қолданғыш тығын ескеріп 



үнемі,  ылғи деген мағынада қолданған.

Қазіргі  қазақ тіліндегі -п формантты  көсем- 

ш енің  қолданысында  тағы   бір  ескерте  кететін 

ерекш елік бар.  К осем ш енің  бұл  ж ұрнағы   соңы 




жүктеу 38.54 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   904   905   906   907   908   909   910   911   ...   1319




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет