Бағдарламасы бо й ы н ш а ш ы ға ры л д ы лп Қ азақ грамматикасы. Ф онетика, сөзжасам, морфология, синтаксис



жүктеу 38.54 Mb.
Pdf просмотр
бет897/1319
Дата10.02.2022
өлшемі38.54 Mb.
#17147
1   ...   893   894   895   896   897   898   899   900   ...   1319
kazak grammatikasy fonetika sozzhasam morfologiia sintaksis
KORKEM-SOZ-ZHANE-PRAGMATIKA
-ғы ,  -гі,  -қы,  -кі  тұлғасы на  тэуелдік  жалғауы 

ж алғаны пкелді  немесекеледі көмекші етістікпен 

тіркескен  күрделі етістік) тәуелдік жалғау арқы - 

лы  ж ақ қ а жіктеледі,  қим ы л,  іс-әрекет  иесі,  ж ақ 

иесі  (жіктеу есімдігі)  атау тұлғада емес,  ілік сеп- 

тігінде тұрады.

Бұл  түрленудің  ерекш елігі  сол  қалау  рай 

тұлғалы   күрделі  етістік  негізгі  тәуелдік  жалғау 

тұлғасында (3 жақтың бірінде) тұрады да, комекші 

етістіккел жедел откен  ш ақ (келді)  немесе ауыс- 

палы  келер  осы  ш ақ  келеді  тұлғасы нда  келіп,

жіктік  ж алғауды ң  3-жағында  айтылады:  келді 

дегенде  нолдік  форма,  келеді  дегенде  -ді  жал- 

ғауы  3-ж ақ  ж іктік  жалғауы.  Сөйлемді  аяқтап, 

тиянақты етіп тұратын предикатгық (баяндауыш- 

тық)  тұлға  -  осы,  яғн и   нөлдік  формалы  -ды 

тұлғалы  3-ж ақ жіктік жалғау болса керек,  бірақ 

бұл  басқа  ж ақта  қолданылмайды,  өйткені  ф ор- 

мальды  түрде  оны ң  (келудің)  грамматикалық 

субъектісі ретіндегі  сөз  -  тәуелдік ж алғау арқы - 

лы заттанып тұрған субъект ілік септігінде анық- 

тауыштық қатынаста жұмсалады.  Осы  қалау рай 

тұлғалы сөйлем, бұл тұлға баяндауыш болғанда, 

бастауышы болмайтын себепті жақсыз сөйлем деп 

аталып  жүр.  Ш ы нды ғы нда,  бұнда  логикалы қ 

субъект (қимылды іске асырушы) бар,  ол  3-жақ- 

тың бірінде тұрады, бірақ бастауыш болатын атау 

септігінде емес,  ілік септікте болады.  Кейде ілік 

сегітіктегі есімдіктер жақты  сойлем үлгісімен атау 

тұлғалы  болып  та  айтылады:  мен  барғым  кел- 




жүктеу 38.54 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   893   894   895   896   897   898   899   900   ...   1319




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет