Бағдарламасы бо й ы н ш а ш ы ға ры л д ы лп Қ азақ грамматикасы. Ф онетика, сөзжасам, морфология, синтаксис



жүктеу 38.54 Mb.
Pdf просмотр
бет871/1319
Дата10.02.2022
өлшемі38.54 Mb.
#17147
1   ...   867   868   869   870   871   872   873   874   ...   1319
kazak grammatikasy fonetika sozzhasam morfologiia sintaksis
KORKEM-SOZ-ZHANE-PRAGMATIKA
-й,  -ып,  -іп,  -п)  тұлғасы на қалы п  етістіктерінің 

кемекші етістік мәнінде тіркесіп тікелей жіктеліп 

барып жасалуын да,  бұлар грамматикаларда нақ 

осы  ш ақ деп  беріледі.  Осыдан  ан ы қ  корінетін- 

дей,  осы  ш ақты ң  бұл  түрі  қазіргі  кезде  арнайы 

грамматикалық тұлғалар арқылы жасалмай, қалып 

етістіктерінің  негізінде  немесе  комекш і  етістік 

м ә н ін д е   ж ік т е л іп   к е л у ін е н   (ж іктел у  шақ 



корсеткіші  емес)  жасалады.  Ш ақты қ  мән отыр, 

тұр,  жатыр,  жүр  қалып  етістіктерінің  оз семан- 

тикасында бар.

Коне  кезде  отыр  -  олтұрұр,  тұр  -  тұрұр, 

жүр-жүрүр,  жат-жатыр.  Осы  тұлғасын  тек жа- 

тыр етістігі  сақтап  қал ған .  С оз соңы ндағы  -ұр, 

-үр  қосымш асы  процессуальдық  мәнді,  болып 

тұрған  қимылды  білдірген.




518

МОРФОЛОГИЯ

С өйтіп,  қосы м ш а  түсіп  қалса да,  қосы м ш а 

білдіретін мағы на түбірге ауысқан қалып етістік- 

тері  (отыр,  түр,  жатыр,  жүр)  осы  күйінде  шақ 

көрсеткіші де болып қалыптасқан.  Сондықтан да 

қалып етістіктері тіліміздегі барлық етістіктерден 

өзгеше  болып  келеді.  Әрі түбір  етістіктер  сияқты 

бұйрық райдың екінші жақ анайы жекеше түрімен 

сәйкес келеді: сен отыр, сен жүр, сен тұр, бірақ сен 




жүктеу 38.54 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   867   868   869   870   871   872   873   874   ...   1319




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет