Бағдарламасы бо й ы н ш а ш ы ға ры л д ы лп Қ азақ грамматикасы. Ф онетика, сөзжасам, морфология, синтаксис


шы,  айтшы,  айтыңдар-шы,  айтыңыз-шы,  айт-



жүктеу 38.54 Mb.
Pdf просмотр
бет857/1319
Дата10.02.2022
өлшемі38.54 Mb.
#17147
1   ...   853   854   855   856   857   858   859   860   ...   1319
kazak grammatikasy fonetika sozzhasam morfologiia sintaksis
KORKEM-SOZ-ZHANE-PRAGMATIKA
шы,  айтшы,  айтыңдар-шы,  айтыңыз-шы,  айт- 

сын-шы  т.б.  Ә рине,  оларды ң  м ағы н асы   бұл 

сөздердің айтылу сазына,  интонациясына да бай- 

ланысты.

Шартты рай  қимыл,  іс-әрекеттің болу-бол- 

мау,  орындалу  мүмкіндігін,  шартын  білдіріп, 

етістік түбіріне, лексика-грамматикалық катего- 

риялар тұлғалары на -са,  -се қосымш асы ж алға- 

ну  арқы лы   жасалады.  Ш артты  райлы  етістік 

ы қш амдалған тұлғада жедел  өткен  ш ақ тұлғасы 

сияқты жіктеледі, сөйлемде негізінен алғанда ти- 

я н а қ с ы зт ұ л ға   болып  қолданылады,  сондықтан 

көбін е-көп  шартты  бағы ны ңқы лы   сөйлемнің 

баяндауышы қызметінде жұмсалады.




514

МОРФОЛОГИЯ

Ж екеш е 

Көпш е


Мен айт-са-м, сөйле-се-м 

Біз айт-са-қ, сөйле-се-к 

Сен айт-са-ң, сөйле-се-ң 

Сендер айт-са-ң-дар,

сөйлес-е-ң-дер 

Сіз айт-са-ңыз, сойлечх-ңіз 

Сіздер айт-са-ңыздар,

сөйле-се-ңіздер 

Ол айт-са, сөйле-се 

Олар айт-са, сөйле-се

Қ азақ  тілінде  ш артты  рай  тұл ғасы н д ағы  

етістік әр уақытта ш артты лы қ мәнде қолданыла 

бермейді.  Кейде ол  ш артты  рай  тұлғалы   етістік 

мезгіл бағы ны ңқы  сөйлем нің  н ем еседа,  де шы- 

л ау ы м ен   тір к е с іп   қ а р с ы л ы қ т ы   б а ғ ы н ы ң қ ы  

сөйлемнің баяндауышы қызметінде де жұмсала- 

ды.  Мысалы: Көзімді аіиып,  алдыңғы жакка қара- 


жүктеу 38.54 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   853   854   855   856   857   858   859   860   ...   1319




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет