Бағдарламасы бо й ы н ш а ш ы ға ры л д ы лп Қ азақ грамматикасы. Ф онетика, сөзжасам, морфология, синтаксис



жүктеу 38.54 Mb.
Pdf просмотр
бет844/1319
Дата10.02.2022
өлшемі38.54 Mb.
#17147
1   ...   840   841   842   843   844   845   846   847   ...   1319
kazak grammatikasy fonetika sozzhasam morfologiia sintaksis
KORKEM-SOZ-ZHANE-PRAGMATIKA
алыстан  бір  қара  корінді;  2)  екеуі  де  сабақты 

етістікті салт етістікке айналдырады.  Негізгі ай- 

ырмашылығы: олардың білдіретін семантикасын- 

да:  өздік етісте логикалық (іс  иесі) субъект-грам- 

матикалық субъект (бастауыш) болады, ал ырық- 

сыз етісте  грамматикалық бастауыш логикалы қ 

объект болады.



510

М О Р Ф О Л О Г И Я



7.2.2.3.  Өзгелік етіс

Өзгелік  етіс  қим ы л,  іс-әрекеттің   тікелей 

субъектінің өзі  арқылы емес, екінші  бір субъекті 

(ол  екінші  субъекті  қимылды,  іс-әрекетті тікелей 

орындап,  іске  асырушы субъектіагенс деп  атала- 

лы)  арқы лы   істелетінін,  іске асатынын  білдіріп, 

сабақты  етістіктен  (кез  келген  етістіктен  емес) 

белгілі  қосымш алар арқылы жасалатын етіс кате- 

гориясының түрі болып табылады. Демек, өзгелік 

етісте  қимылды, әрекетті  іске асырушы субъекті 

бір емес,  екеу болады:  бірі  -  іс-эрекетті,  қим ы л- 

ды  орындатуш ы  иесі,  сөйлемде  ол  грамм атика- 

лы қ  бастауыш  қызметінде  болады,  я ғн и   бұл  ло- 

гикалық субъекті әрі  грамматикалық субъекті бо- 

лады ,  екінш ісі,  іс-эрекетті,  қим ы лды   тікелей 

орындаушы  субъекті  (агенс).  Ол сөйлемде беріл- 

меуі де  мүмкін,  берілсе,  барыс септік тұлғасында 

тұрып,  ол сөз сәйлемде жанама толықтауыш қы з- 

метін  атқарады.  Бұл  - бір.  Екіншіден,  озгелік етіс 

тек сабақты  етістіктен жасалады,  сабақты  етістік- 

ке  озгелік етіс  қосымш асы  үстелгенде,  ол  баян- 

дауыш   болып  тұрған  сойлемде  тек  іс-әрекет, 

қим ы лды   тікелей  атқаруш ы  барыс  септіктегі 

екінші  субъект (агенс)  қана пайда болады,  баян- 

дауыш   сабақты   етістікті  сөйлемде  іс-әрекетті 

оры ндатуш ы   субъект  пен  объект  озгелік  етіс 

қосымш асы  қосылмай тұрғанны ң өзінде бар бо- 

латы н.  М ысалы: Өнер-білім бар жұрттар тастан 


жүктеу 38.54 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   840   841   842   843   844   845   846   847   ...   1319




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет