Бағдарламасы бо й ы н ш а ш ы ға ры л д ы лп Қ азақ грамматикасы. Ф онетика, сөзжасам, морфология, синтаксис



жүктеу 38.54 Mb.
Pdf просмотр
бет834/1319
Дата10.02.2022
өлшемі38.54 Mb.
#17147
1   ...   830   831   832   833   834   835   836   837   ...   1319
kazak grammatikasy fonetika sozzhasam morfologiia sintaksis
KORKEM-SOZ-ZHANE-PRAGMATIKA
7.2.2.  Етіс категориясы

Етіс  -  етістіктің ерекше  категориясы.  Әдетте 



етіс  қимыл,  іс-әрекеттің,  субъекті  мен  объекті 

арасындағы (семантикалық-синтаксистік сипаты) 

әр  түрлі  қатынасты  білдіріп,  белгілі  қосымша- 

лар жүйесі арқылы жасалатын етістік категория- 

сы деп анықталады.

Айта  кету  керек,  сөзжасам  қосымш алары 

сөзге жалғанғанда, оны  (сол созді) өзгергіп  жібе- 

ретіндіктен, жаңа мағы налы  (лексикалық мағы- 

налы) сөз тудыратындықтан (сойтіп, тілдің ф ам - 

матикалық құрылысын емес, создік құрамын бай- 

ы таты нды қтан),  ж аңа  л екси кал ы қ  м ағы налы  

дөздің жфітл ф ам матикалы қ мағынасы да,  грам- 

м атикалы қ  сипаты  да  өзгереді,  сөйтіп,  ол  жаңа 

соз сойлемде басқаша грамматикалық байланыс- 

тарға түсіп, өзгеше қарым-қатынастарды білдіріи, 

жаңаша қызмет атқаруы  таң қаларлы қ жай емес. 

Сондай-ақ етіс тұлғалары сөзжасам  қөсымшала- 

ры болса, біріншіден,  ол  грамматикалық сипаты 

бар тілдік құбылыс болмай, яғни сөздердің белгілі 

бір ф ам матикалы қ тобының (сөз табының, яғни 

етістіктің) тұлғалық көрсеткіші бөлмай, етістіктің 

шеңберінде  ғана қалып қөймай, екіншіден,  пара- 

дигмалық  сипаты  бөлмай,  категориялық  мәнді 

білдірмей,  басқа  да  толы п  ж атқан  сөзжасам 

қөсымш аларының бірі бөлып  қала берер еді.

Сөз жөқ, етіс жұрнақтары семантикалық си- 

паты жағынан сөзжасам  қосымшаларына жақын.

Кейбір түрлері жаңа сәз жасап,  етіс қөсымш алы 

етістік негізгі  сөздік құрамнан  жеке лексикалы қ 

единица ретінде өрын  алған.  М ы сал ы ,таң  асы- 




жүктеу 38.54 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   830   831   832   833   834   835   836   837   ...   1319




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет