Бағдарламасы бо й ы н ш а ш ы ға ры л д ы лп Қ азақ грамматикасы. Ф онетика, сөзжасам, морфология, синтаксис



жүктеу 38.54 Mb.
Pdf просмотр
бет831/1319
Дата10.02.2022
өлшемі38.54 Mb.
#17147
1   ...   827   828   829   830   831   832   833   834   ...   1319
kazak grammatikasy fonetika sozzhasam morfologiia sintaksis
KORKEM-SOZ-ZHANE-PRAGMATIKA
ты,  сен жетілік қарғаны жүр ж әне сен үйге жүр, 

шаштарыңды  тараңдар  ж әне  үйді-үйлеріңе  та- 

раңдар деген сөйлемдер құрауға болады. Ал мұнда- 

ғы  етістіктің  әрқай сы сы   әрі  салт,  әрі  сабақты 

болып  қызмет атқарып тұр”  (Ы.А.).  Бұлай болу- 

дың,  я ғн и  кейбір етістіктер ауыс я  қосымш а ма- 

ғынада көп мағы наның бірінде келгенде әрі салт, 

әрі сабақты болуы, біріншіден, тіддің дамып оты- 

руының жемісі, тілмен  бірге соның бір элементі 

ретінде етістік,  оны ң семантикалы қ қырлары да 

дамып,  жетіліп,  өзгеріске  түсіп  отырады.  Екін- 

шіден,  етістіктегі  салтты лы қ-сабақты лы қ  мән 

оның  (етістіктің) жалпы ф амматикалы қ мағына- 

сының (лексикалық мағынасының жалпылануы, 

абстракциялануы   нәтиж есінде  пайда  болатын 

грамматикалық  м ағы н асы н ы ң )  негізгі  діңгегі, 

тірегі, басты мәнді көрсеткіші емес екенін көрсе- 

теді,  ондай  ж алпы  грамматикалық  м ағы наны ң 

басты  мэнді  көрсеткіш і  -  жалпы  қимылды,  іс- 

әрекетті,  процесті  білдіру,  ал салтты лы қ-сабақ- 

тылық соның негізінде ғана пайда болатын екінші 

семантикалық сипаты.  Етістік түбірлерге  кейбір 

(әсіресе, етіс) қосымш алар жалғану нәтижесінде 

етістіктің негізгі  қим ы лды қ,  іс-әрекеттік семан- 

тикасы озгермей,  сабакты  етістік салт етістікке, 

салт етістік сабақты етістікке айналуынын өзі осы- 

ны дэлелдейді.  М ысалы, әңгімені  айту,  кітапты 


жүктеу 38.54 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   827   828   829   830   831   832   833   834   ...   1319




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет