Бағдарламасы бо й ы н ш а ш ы ға ры л д ы лп Қ азақ грамматикасы. Ф онетика, сөзжасам, морфология, синтаксис


Оған  ерекше  жағдай  жасалған.  Жылтыраған



жүктеу 38.54 Mb.
Pdf просмотр
бет823/1319
Дата10.02.2022
өлшемі38.54 Mb.
#17147
1   ...   819   820   821   822   823   824   825   826   ...   1319
kazak grammatikasy fonetika sozzhasam morfologiia sintaksis
KORKEM-SOZ-ZHANE-PRAGMATIKA
Оған  ерекше  жағдай  жасалған.  Жылтыраған 

шамдар,  көтерілген тозаң көрінеді  (М ұстаф ин). 

Білгенге маржан (Абай). Үяда не көрсең,  ұшқан- 

да  соны  аларсың  (М ақал).  Айырылар  дос  ердің 

артқы қасын сұрайды (М ақал). Ж омарт дәл жи- 

налыс басталарда келді  (М ұстафин).

Бұл  мысалдардажасалған  мен жылтыраған, 



котерілген,  білгенге  ж әне  аларсың  м ен  айыры- 

лар,  басталар деген  есімшелердің ш ақты қ м ағы - 

наны  білдіруінде  үлкен  ерекш елік  көрініп  тұр. 

М ысалы,  айтылатын  соз  айтылды дегендегі  ай- 

тылатын есімшеден  нақты  ш ақты қ  мәнді  аңғару 

қиын:  бірінш іден,  бұл позицияда есімше дағды - 

лы  я  ауыспалы  келер  ш ақты  білдіруі  керек  (әлі 

айты лмаған,  бірақ айтылуға тиіс),  бірақ,  екінш і- 

ден,  сөйлем  (ой) өткен  ш ақты қ мәнде жұмсалып 

тұр.  Сөйтіп  есімше  есім  сөздер  мәндерінде  қол- 

д аны лғанда,  категориялы қ сипаттан  айырылып 

қ алады   д а,  етістік  м ән ін д е  қ о л д а н ы л ға н д а , 

етістіктің белгілі  категориясын  (ш ақ  категория- 

сын)  ж асауға  негіз  болады.  С онды қтан  да  оны 

бір  категорияны ң шеңберінде  ғана қарауға бол- 

майды, етістіктің ерекше түрі деп атаймыз.

Косемш енің грамматикалық сипаты есімше- 

ге ұқсас, яғни косемше де екі түрлі мәнді білдіріп, 

екі жақты  қызметте жұмсалады.  Бірі  -  етістіктің 

грам м ати калы қ  сипаты н  корсетіп,  қим ы лды  

білдіріп,  ш ақ категориясын,  күрделі етістікті жа- 

сауға негіз болады.  Екіншіден,  есімшеден айыр- 

маш ылығы  -  қимылды емес,  қимылдың әр түрлі 

сынын, амалын, белгісін т.б. білдіріп, адвербиал- 

данып,  ф амматикалы қ жағынан түрленбей,  үстеу 

қызметінде  жұмсалады.  Мысалы:  Үйге  сойлей 




жүктеу 38.54 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   819   820   821   822   823   824   825   826   ...   1319




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет