Бағдарламасы бо й ы н ш а ш ы ға ры л д ы лп Қ азақ грамматикасы. Ф онетика, сөзжасам, морфология, синтаксис



жүктеу 38.54 Mb.
Pdf просмотр
бет805/1319
Дата10.02.2022
өлшемі38.54 Mb.
#17147
1   ...   801   802   803   804   805   806   807   808   ...   1319
kazak grammatikasy fonetika sozzhasam morfologiia sintaksis
KORKEM-SOZ-ZHANE-PRAGMATIKA
-ңіз,  -ыңыз,  -іңіз,  көпш е  анайы  түрінде  -ңдар, 

-ңдер,  -ыңдар,  іңдер,  сыпайы:  -ңыздар,  -ңіздер, 

-ыңыздар,  іңіздер.  Бұл  қосымш аларды  -ың  (-ің, 

-ң),  -ы з(-із)  -ың(із);  -ың  (-ің,  -ң),  -дар  -(дер), 

-ың  (-ің ,-ң )  ы з(із)+дар(дер)  деген  бөліктерге 

бөлуге  болады:  -дар,  -дер  кө п тік  ұ ғы м н ы ң  

көрсеткіші, -ыз(із)- сыпайылық мәнді білдіруші, 

ал -ың,  -ің,  -ң -  екінш і ж ақтың көрсеткіш і.

Д емек,  б ұй ры қты қ және 2-ж ақты қ (катего- 

риялық) грамматикалық мағынаны білдіретін ар- 

найы грамматикалық форма, яғни, етістіктің түбір 

тұлғасы нан  өзге екенін  көрсететін  грамматика- 

л ы қ  көрсеткіш і  осы  болған.  Ол  жеке  тұрғанда 

(2-жақ анайы, жекеш е түрінде) түсіп қалып қол- 

д аны лған да,  бұл форма сырттай  ғана етістіктің 

түбір тұлғасы м ен  ұқсас  болып  кеткен,  ал  басқа 

қосымшалармен қабаттасып келгенде, оның құра- 

мында сақталып қалған.  Бұл процесс кейінгі кездің 

жемісі  емес,  ертеректе  болған,  сөйтіп,  бұйры к 

райдың 2-ж ақ ж екеш е, анайы түрінің  мағы насы 

сақталып,  грамматикалық формасы түсіп қалып, 

нөлдік  тұлғада  жұмсалуы,  яғн и   етістіктің  түбір 

тұлғасы м ен  сырттай  сәйкес  келуі тұрақты  нор- 

маға айналған.

Сөйтіп,  бірінш іден,  етістіктің түбір тұлғасы 

мен бұйрық райдың 2-жақ тұлғасы бір емес, олар 

сыртқы  түрі  ж ағы н ан   ғана  сәйкес  келеді,  сон- 

ды қтан  оларды  ажырата  білу  керек,  екінш іден, 

етістік түбірлері тікелей жіктелмейді, түбір тұлға- 

сында  белгілі  бір  м ағы на  қимыл  білдіргенмен, 

түбір күйінде тікелей  сөйлем  ішінде  қолданы л- 

майды, тек етістіктің белгілі грамматикалық тұлға- 

ларын  (есімш е,  косемш е,  ш ақ,  рай  т.б.)  ж ам ы - 

лып  ж әне  сол  тұлғалар  негізінде  ғана  жіктеліп 

барып  ж ұмсалады.  Тек  қана  қазіргі  тілімізде 


жүктеу 38.54 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   801   802   803   804   805   806   807   808   ...   1319




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет