Бағдарламасы бо й ы н ш а ш ы ға ры л д ы лп Қ азақ грамматикасы. Ф онетика, сөзжасам, морфология, синтаксис



жүктеу 38.54 Mb.
Pdf просмотр
бет793/1319
Дата10.02.2022
өлшемі38.54 Mb.
#17147
1   ...   789   790   791   792   793   794   795   796   ...   1319
kazak grammatikasy fonetika sozzhasam morfologiia sintaksis
KORKEM-SOZ-ZHANE-PRAGMATIKA
6.2.7.  Болымсыздық есімдіктері

Болымсы зды қ  есімдіктері  жалпы  болымды 

мағыналарға қарама-қарсы болымсыздық мағы- 

наларда қолданылады.  Есімдіктің бұл түрінееш , 



ешкім,  ештеңе  (еш теме),  ешнәрсе,  ешбір,  еш-


ЕСІМ Д ІК

493

қайсы,  ешқандай,  ешқашан,  бір  де,  бір  де  бір, 

дәнеңе  (дәнеме), түк, дым деген  сөздер жатады.

Болымсыздық есімдіктері негізінде  үш түрлі 

тәсілмен жасалады:

1) Л ексикалы қ тәсіл

2)  М орфологиялық тәсіл

3)  Синтаксистік тәсіл

Л ексикалы қ тәсіл өзінің негізгі лексикалы қ 

мағыналарынан алшақтау нәтижесінде болымсыз- 

ды қ есімдіктері қатарына ауысқан сөздерді қам- 

тиды.  Бүл тәсілмен жасалған болымсыздық есім- 

діктер  -  түркі тілдерінің  төл  сөзі түк,  дым  есім- 

діктері  және  парсы  тілінен  енген  еш  созі.  Түк, 



дым есімдіктері - бұрын-сонды еңбектерде болым- 

сы зды қ  есімдіктері  қатарында  аталмай  келген 

сөздер.  Олар  өзінің  пайда  болу төркіні жағынан 

зат  есім  “түк”  және  “дымқыл”  лексемасы ның 

құрамындағы “дым” сөздерімен байланысады.

Түк білмейміз,  сокырмыз (Аймауытов). Ақса- 

калдар  жиылып,  бір-екі рет  бас  косса  да,  дым 

бітіре  алмады  (Дулатов).  Ж ол  іздеген  адам  еш 

орнынан таба алмайды (Байтұрсынов).

М орф ологиялы қ  тәсіл  есімдіктердің  басқа 

түрлеріне болымсыз мағынада қолданылатын еш 

сөзі  және  д ә =   қосы м ш асы ны ң  бірігуі  арқылы 

ж асалады.  Бұғанеш кім,  ештеңе  (еш теме),  еш- 


жүктеу 38.54 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   789   790   791   792   793   794   795   796   ...   1319




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет