Бағдарламасы бо й ы н ш а ш ы ға ры л д ы лп Қ азақ грамматикасы. Ф онетика, сөзжасам, морфология, синтаксис



жүктеу 38.54 Mb.
Pdf просмотр
бет765/1319
Дата10.02.2022
өлшемі38.54 Mb.
#17147
1   ...   761   762   763   764   765   766   767   768   ...   1319
kazak grammatikasy fonetika sozzhasam morfologiia sintaksis
KORKEM-SOZ-ZHANE-PRAGMATIKA
II  ж ақ  сен,  сіз  -  ты ңдауш ы ны  көрсетуші

III  ж ақ ол  -  бөгде  кісіні  көрсетуші сөздер

К өпш е  түрінде



ж ақ  - біз,  біздер  -  сөйлеушіге  тән  топты 

көрсетуші

ІГ  жақ  -  сендер,  сіздер  -  сөйлеуш інің  сөзі 

арналған топты көрсетуші



III жақ - олар - бөгде топты кіорсетуші сөздер 

болып келеді




ЕС ІМ Д ІК

483

Ж іктеу есімдіктері  өздерін  басқа да  сөздер- 

мен жалғастырып байланыстыратын әрқилы мор- 

фологиялық түрлендіруші формаларды қабылдай 

алады.

Жіктеу есімдіктері өзінің  негізгі ж ақты қ ма- 



ғынасында қолданылғанда, тәуелдікжалғауының 

тек абстракциялы  меншікті білдіретін түрі  - нікі, 



-дікі  қосымшаларын  ғана қабылдайды. Менікі де 

кет ті  (Аймауытов).  Қан  тамш ылап  тұрса  да 

көзден  жас  ағып,  “Сенікі  ж өн”,  -  деп  құлаққа 

ілген  жан  бар  м а ?   (Дулатов).  -  Қой,  оныкі  емес 

(Дулатов).

Есімдік  қай  ж ақта  тұрса,  о ған   сол  ж ақты ң 

ғана жіктік жалғауы жалғанады.

I жақ.  менмін,  бізбіз,  біздерміз

II жақ.  сенсің,  сізсіз, сендерсің,  сіздерсіз

III жақ.  олар

Сөйлемде бастауыш жіктеу есімдіктерінің бірі 

болса,  баяндауыш пен,  көбінесе,  ж ақ  ж ағы нан 

қиы сы п тұрады.  Мен жылы сөзді,  алдымен айна- 



лып  кетейін,  осы  күнгі Ахмет  деген  кісіден  ғана 

естідім (Дулатов).

Жіктеу есімдіктерінің бәрі де септік жалғау- 

ларын қабылдайды.  Олардың септелу жүйесі мы- 

надай болып  келеді:

Жекеше түрі

Атау


мен

сен


сіз

ол

Ілік



менің

сенің


сіздің

оның


Барыс

маған


саған

сізге


оған

Табыс


мені

сені


сізді

оны


Жатыс

менде


сенде

сізде


онда

Ш ығыс


менен

сенен


сізден

онан


(одан)

Көмектес  менімен

сенімен

сізбен


онымен

Көпше түрі

Атау

біз(дер)


сендер

сіздер


олар

Ілік


біз(дер)дің

сеңдердің сіздердің олардың

Барыс

біз(дер)ге



сендерге

сіздерге


оларға

Табыс


біз(дер)ді

сендерді


сіздерді

оларды


Жатыс

біз(дер)де

сендерде

сіздерде оларда

Шығыс  біз(дер)ден  сендерден  сіздерден олардан 

Комекгес біздермен 

сеңдфмен  сіздермен  опармен

Бұл  үлгіде,  ең  алдымен,  көзге  түсетін  ж ағ- 

дай  -  біріншіден,  біз  (дер),  сендер,  сіз,  сіздер, 

олар сөздерінің озге де есім создер сияқты ,  есім 

создермен  бір  ізде септелуі де,  екінш іден  -н ды- 

бысына біткен мен,  сен,  ол (он)  сөздерінің біраз 

өзіндік ерекшеліктерімен септелуі.

Септеу үлгісіндегі бірінші ерекшелік -  н  ды- 

бысының  қазақ тіліндегі ілік,  барыс, табыс,  шы- 

ғы с  сеп тік  ж алғаулары н да  түсіп  қалуы.  Ол, 

біріншіден,  қазақ тілінің жатыс септігіндегімен- 




жүктеу 38.54 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   761   762   763   764   765   766   767   768   ...   1319




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет