Бағдарламасы бо й ы н ш а ш ы ға ры л д ы лп Қ азақ грамматикасы. Ф онетика, сөзжасам, морфология, синтаксис



жүктеу 38.54 Mb.
Pdf просмотр
бет758/1319
Дата10.02.2022
өлшемі38.54 Mb.
#17147
1   ...   754   755   756   757   758   759   760   761   ...   1319
kazak grammatikasy fonetika sozzhasam morfologiia sintaksis
KORKEM-SOZ-ZHANE-PRAGMATIKA
5.3.4.  Топтық сан есім

Қазіргі  қазақ  тіліндегі  топты қ  сан  есімдер 

заттар мен құбылыстардың санын топтап көрсетіп, 

қаншадан? нешеден?деген сұрақтарға жауап беріп, 

есептік, болжалдық сан есімдерге шығыс септігінің 

конеленген қосымшаларының жалғануы арқылы 

жасалады.  Біз екі-үштен  болініп  кеттік  (Керім- 

беков).  Беті  ш иқандай  екі  еркек,  қасында  бір- 

бірден бала жігіт бар (М үсірепов).

Топтық сан есімдер морфологиялық құрамы 

ж ағы нан дара жэне күрделі болады.

Дара  топтық  сан  есім  есептік  сан  есімдерде 

көнеленген  ш ығыс  септігінің  жалғануы  арқылы 

жасалады:  Екі ана үш р етекеудентуған (Мұқанов).

Күрделі топтық сан  есімдер бірнеше  есептік 

сан  есімдердің тіркесіп,  соңғы сы на  көнеленген 

ш ығы с  септігінің  жалғауы  ж алғануы  арқылы 

жасалады. Д есятидворканы ң әр  үйіне  10-15-тен 



* н е м іс іф н у ға  барды  (М омыш ұлы).  Екі  моторлы 

қай ы ққа алты адам үш-үштен бөлініп  мініп,  ай- 

д ы н ға бет  алды  (Тілегенов).  Қ ұйры ғы н  екі-екі- 

ден талдап  өріп...  (Біржан сал).

Сонымен бірге топтық м ағы наны  білдіретін 



-дан,  -ден,  -тан,  -тен  жалғауы  сан  есімге  емес, 

олардьің анықтайтын тіркескен  сөзіне ж алғана- 

тын  реттері де болады. Жұмабекке жұмыскер ба- 

сына  үш  сомнан  ақш а  алу  керек  (М ұстафин). 

Копей  бәйбіше  бес-он  түйеден  тізіп,  кейінгі 

жүктерін  де  жөнелтіп  жіберді  (М ұстафин).  На- 

шарлар көлік үшін жүріп қойған,  Кемітіп  ақш а- 

сы на бір-бір қойдан (Торайғыров).

Топтық сан  есімдер  грамматикалық  корсет- 

кіштермен түрленбейді  жэне жаңа сөздер жасай 

алмайды.


жүктеу 38.54 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   754   755   756   757   758   759   760   761   ...   1319




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет