Бағдарламасы бо й ы н ш а ш ы ға ры л д ы лп Қ азақ грамматикасы. Ф онетика, сөзжасам, морфология, синтаксис



жүктеу 38.54 Mb.
Pdf просмотр
бет756/1319
Дата10.02.2022
өлшемі38.54 Mb.
#17147
1   ...   752   753   754   755   756   757   758   759   ...   1319
kazak grammatikasy fonetika sozzhasam morfologiia sintaksis
KORKEM-SOZ-ZHANE-PRAGMATIKA
476

МОРФОЛОГИЯ

өтіпті,  төртіншісі  -  біз  едік  (Ж үсіпқож аұлы) 

м ы салдары ндағы  бірінийсі,  екіншісі,  екіншісінікі, 

екіншісімен септеліп, тәуелденіп  заттық  ұғымда 

қолданылған.

Р еттік  сан  есім   сө й л ем   а я ғ ы н д а   к е л іп , 

жіктеліп, баяндауыштың да қызметін  атқара ала- 

ды.  Мысалы:  М ынасы  - төртітиісі (М үсірепов).

Реттік сан есім басқа тұлғада түрленбей тұрып 

және ш ы ғы с септігінің көнеленуі арқылы жасал- 

ған реттік м ағы наны  білдіретін  қыстырма сөздің 

де  қы зметін атқарады.  М енің қалада тұрсын де- 

ген  м ақсаты м , біріншіден, әйтеуір қазақ баласын 

оқы тқаны м   ғой, екіншіден,  Балқия оқу оқы сы н, 

шаһар тұрмысымен біраз таныссын деп едім  (Ду- 

латов). Екінші,  оры с-қазақ жұмыскерлері бірінің 

тіліне  бірі түсіне алмайты н  (М үсірепов).  Екінші 



ж ағынан,  Зейнептің  ашуы  барын  сезген  соң... 

(М айлин) деген сөйлемдерде біріншіден, екіншіден, 



екінші,  екінші жағынан сөйлем мүшелері бола ал- 

майды, олар оқш ау сөз, яғн и  қыстырма сөз дәре- 

жесінде қолданылған.

Реттік сан есімдер сөз тудырушы жұрнақтар 

қабы лдап,  басқа  сөз  табы на  айналы п  кетеді. 

М ұндай сөздер  көп емес.  Олар -лей ж ұрнағы ар- 

қылы ж асалған екіншілей сезі (үстеу),  -лік жұрна- 

ғы  арқы лы   ж асалған  біріншілік  сөзі  (зат  есім). 

Бір  сы н аған   адамды екіншілей  сы нам а  (М ахам- 

бет). Әлем біріншілігінде алғаш қы бестікке ілініп... 

(“Алматы ақш ам ы ”).


жүктеу 38.54 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   752   753   754   755   756   757   758   759   ...   1319




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет