Бағдарламасы бо й ы н ш а ш ы ға ры л д ы лп Қ азақ грамматикасы. Ф онетика, сөзжасам, морфология, синтаксис



жүктеу 38.54 Mb.
Pdf просмотр
бет729/1319
Дата10.02.2022
өлшемі38.54 Mb.
#17147
1   ...   725   726   727   728   729   730   731   732   ...   1319
kazak grammatikasy fonetika sozzhasam morfologiia sintaksis
KORKEM-SOZ-ZHANE-PRAGMATIKA
3.2.4.  Зат есімнің жіктелуі

Зат есімнің грамматикалық тұрғыдан өзгеріс- 

ке  түсуінің  бір  жолы  -  он ы ң   жіктелуі.  Сөздің 

жіктелуі  деп  оны ң  грам м атикалы қ  үш  жақтың 

әрқайсы сы на тән ж іктік ж алғауы н  қабылдауын 

айтады.  Сөзге  жіктік  ж алғауы ны ң  ж алғануы  - 

бастауыш пен баяндауыштың сөйлем ішінде бір- 

бірімен синтаксистік қары м -қаты насқа түсуінің 

негізгі  амалы.  Қ азақ  тілінде,  әрісі  барш а  түркі 

тілдерінде,  баяндауыш   болуға  қабілеті  бар  сөз 

табыны ң қай -қай  түрі де жіктеле алады. Алайда 

бұл  категорияны ң  есім  сөздерден  гөрі  етістікке 

тән  екені мәлім.

Есім  сөздердің  жіктелуін  түркі  тілдерінің 

морфология ж үйесінің өзге тілдерден,  айталық, 

еуропа тілдерінен басты бір ерекшелігі деп білуіміз 

керек.  Мәселен, орыс тілін алатын болсақ, онда- 

ғы есім сөздерде мұңдай жіктелгіштік қасиет жоқ. 

Орыс тілінде есім сөз баяндауыш қызметін атқа- 

ру  үш ін  ол  сөй лем   іш інде  белгілі  бір  оры н 

тэртібінің сақталуын,  немесе бастауыш пен баян- 

дауышты байланыстырушы грамматикалық дәне- 

кердің  болуын  қажет  етеді.  Ал  түркі  тілдерінде 

есім  сөздердің  жіктелуі  -  оны ң  баяндауыш  бо- 

латындығының кепілі. Сондықтан да түркологияда 

жіктік  жалғауы  баяндауыш   жалғауы   (суффикс 

сказуемости), я предикаттық қосымш а (суффикс 

предикативности) деп те аталады.

Қ азақ тіліндегі жіктік ж алғауы ны ң жекеше, 

көпше түрі,  екінші ж ағы нан анайы,  сыпайы түрі 

бар.  Олар төмендегідей:


жүктеу 38.54 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   725   726   727   728   729   730   731   732   ...   1319




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет