Бағдарламасы бо й ы н ш а ш ы ға ры л д ы лп Қ азақ грамматикасы. Ф онетика, сөзжасам, морфология, синтаксис



жүктеу 38.54 Mb.
Pdf просмотр
бет726/1319
Дата10.02.2022
өлшемі38.54 Mb.
#17147
1   ...   722   723   724   725   726   727   728   729   ...   1319
kazak grammatikasy fonetika sozzhasam morfologiia sintaksis
KORKEM-SOZ-ZHANE-PRAGMATIKA
Табыс септігі.  Зат есімге ж алғанаты н табыс 

септігінің жалғаулары  -ны,  -ні,  -ды,  -ді,  -ты,  -ті 

және  тәуелдік  жалғауды ң  3-ж ағы нан  кейін  -н. 

Т аб ы с с еп т ік  - тектура толықтауыш  қызметінде 

жұмсалатын  септік.  Ол  сөйлем  ішінде әрдайым 

сабақты етістікпен синтаксистік қатынасқа түсіп, 

іс-қим ы лды ң  тура  объектісін  корсетеді.  Табыс 

септігі жасырын түрде де айтылады.  Оның септігі 

ж асырын  түрі  тілімізде  жиі  байқалаты н  құбы- 

лыс.  М ы салькхдт жазды, кино көрді, кітап оқиды.

Көп зерттеушілер табыс септігінің аш ы қ не- 

месе жасырын түрде айтылуын түркі тілдеріндегі 

белгісіздік құбылысы мен байланы сты  белгі деп 

түсінеді.  Табыс септіктің ж асырын  түрінде сеп- 

теліп тұрған сөздің өзін  меңгеретін етістіктің дәл 

іььтъінда,  араға сөз алмай тұруы  шарт.  Егер мең- 

геруһіі  сөз  бен  табыс  септіктегі  сөздің  арасына 

өзге сөз түсіп  кетсе, табыс септігі жасырын түрде 

айтыла  алмайды.  Демек,  сәйлемдегі  пөзициясы

тұрғысынан алғанда табыс септігінің,  сөндай-ақ 

өзге  септіктердің  жасырын  түрде  қөлданылуы- 

ның  ездеріне  тән  белгілі  өрны  бар.  Табыстың 

ж асырын  түрімен  айты лған  сөз  өзі  бағы наты н 

сөзден  сөйлем  ішінде  қаш ықтап  кете  алмайды. 

Ал табыстың аш ық түріндегі сөз бөлса, оны қажет 

болған жерде сейлем нің басы н ада,  өртасына да 

қоя беруге болады.  Мысалы: ол кешемына кітап- 

ты  сатып  алды деген  сөйлемді  алатын  болсақ, 

мұндағы табыс септіктегі кітапты сөзін іңм ы на 



кітапты ол кеше сатып  алды,  ол мына кітапты 

кеиіе сатып алды деп орнын жылжытқаннан септік 

м ағы насы на келетін залал жоқ.




жүктеу 38.54 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   722   723   724   725   726   727   728   729   ...   1319




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет