Бағдарламасы бо й ы н ш а ш ы ға ры л д ы лп Қ азақ грамматикасы. Ф онетика, сөзжасам, морфология, синтаксис



жүктеу 38.54 Mb.
Pdf просмотр
бет725/1319
Дата10.02.2022
өлшемі38.54 Mb.
#17147
1   ...   721   722   723   724   725   726   727   728   ...   1319
kazak grammatikasy fonetika sozzhasam morfologiia sintaksis
KORKEM-SOZ-ZHANE-PRAGMATIKA
Барыс  септік.  Барыс  септігінің  зат  есімге 

жалғ:анатын жалғаулары -ға,  -ге,  -ка,  -ке,  -а, -е, -на, 



-не.  М ұны ң  -а,  -е,  -на,  -не түрі  тәуелденген  зат 

есімге,  қалғандары тәуелдеусіз зат есімге ж алға- 

нады.  Бары с  септіктегі  сөз,  н егізін ен ,  істің, 

қимылдың  кімге,  неменеге,  қай  ж аққа  бағыт- 

талғанды ғы н  білдіреді.  Б ағы т-бағдарды  білдіру

-  оны ң ең  негізгі м ағы насы . Ал  қалған  мағы на- 

лары оның негізгі мағынасының әр түрлі көрінісі 

есепті.  Әлбетте,  септік  жалғаулы  сөздің  белгілі 

бір  грамматикалық  м ағы наны   аңғартуы  -  оны 

өзіне тәуелді етіп, бағындырып тұрған сөздің лек- 

сикалы қ-грам м атикалы қ мәніне де белгілі дэре- 

жеде қатысты болады.  Мәселен, ол үш күнге кетті, 



ол ауы лға кетті дегендегі барыс  септікті  сөздің 

бірде  мезгілді  (үш  күнге),  бірде  бағытты  (ауыл- 

ға)  білдіруінің бір  ұшы  септеліп  оты рған сөздің 

семантикалық мэнінде жатыр.

Барыс жалғаулы зат есімнің басты-басты  ма- 

ғы налары   іс-қим ы лды ң  бағы ты н  (үйге  кетті), 

мақсаты н  (білуге  кетті,  көруге  кетті),  мөлшерін 

(екі  ай ға созылды),  немесе  арналған ы н   (үрерге 

иті  ж оқ)  -  білдіру.

Барыс жалғаулы  сөз көбіне  етістіктің жете- 

гінде  айтылады.  Дегенмен  ол  шылау  мен  есім 

создердің  де  жетегінде  айтылмайды  емес.  Есім 

сөздердің  ішінде  ол  сын  есіммен  ж иірек  қолда- 

нылады.  Мысалы: сөзге сараң, м а л ға  бай.  Білген- 



ге маржан,  Білмеске арзан (Абай). Аларманға ал- 

тау аз,  берерменге бесеу көп (М ақал).

Барыс  септігінің  де  ж асырын  түрі  болады. 

Мәселен, Алматыға кетті,  Тәшкенге барды деудің 

орны на Алматы кетті,  Тәшкен барды деп  қолда- 

на беретін де  кезіміз бар.


жүктеу 38.54 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   721   722   723   724   725   726   727   728   ...   1319




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет