Бағдарламасы бо й ы н ш а ш ы ға ры л д ы лп Қ азақ грамматикасы. Ф онетика, сөзжасам, морфология, синтаксис



жүктеу 38.54 Mb.
Pdf просмотр
бет677/1319
Дата10.02.2022
өлшемі38.54 Mb.
#17147
1   ...   673   674   675   676   677   678   679   680   ...   1319
kazak grammatikasy fonetika sozzhasam morfologiia sintaksis
KORKEM-SOZ-ZHANE-PRAGMATIKA
қатынасқа  түсуі  арқылы  да,  түрлі  грамматика- 

лық  формалар  үстелуі  арқылы  да,  дауыс  ырға- 

ғы,  орын  тәртібі,  ішкі  флексия  т.б.  арқы лы   да 

ф ам м атикалы қ мағына үстеле береді.

Грамматикалы қ  м ағы наны ң  түрлері  оның 

берілу  жолдарына  байланысты  ж әне  соған   сай 

олардың  (грамматикалық м ағы налардың)  ф а м - 

матикалық немесе лексика-фамматикалық (семан- 

тикалы қ),  қызметтік (функциялық) т.б.  сипатта- 

ры айқындалады.

Л ексикалы қ мағынаның жалпылануы арқы- 

лы пайда болатын фамматикалық м ағынаныжал- 

і і ы  

грамматикалық  мағынадеп  болуге  болады. 

Ж алпы  грамматикалық м ағы на грамматикалық 



формасыз-ақішкі семантиканың абстракцияла- 

нуы,  ж алпылана түсуі  арқылы  қалыптасады да, 

сол  арқы лы   1) создердің сем антикалы қ ж ақы н - 

д ы ғы ,  2)  ортақтығы  пайда болып,  3)  граммати- 

калық тогітар құралады. Ж алпы  грамматикалык 

м ағы наны ң  әрі  қарай  шектеле,  ұсақтай  түсуі 

нәтижесінде үлкен фамматикалық (шынындалек-



418

М О Р Ф О Л О Г И Я

сика-грамматикалы қ) топтарынан өз ішінде  кіші 

топтар да болініп  ш ы ғы п отырады.  М ысалы, үй, 



бала, Алматы немесе жақсы,  көк, тасты,  қүмсыз 

немесе кел,  тұр,  о й ла і.Ь .  сөздердің лексикалы қ 

м ағы налары ны ң жалпылануы  нәтижесінде жал- 

пы  заттық немесе ж алпы  сындық немесе жалпы 

қимыл,  іс-әрекеттік сияқты  жалпы  грамматика- 

лы қ м ағы на туған.  Ол солардың әрқайсы сы ны ң 

өзінде  тағы   да  кіш ірек  жалпы  грамм атикалы қ 

мағьц^а  байқалы п,  кіш ірек топтарды  көрсетуге 

боладьһ Жалпы заттық мағынадағы сөздерді адам- 

ға байланысты  (кімдік)  заттар (бала,  кісі, жолдас 

т.б.), адамнан басқа затқа байланысты (нелік) зат- 

тар  (үй,  тас,  ағаш   т.б.),  ж алпы лы қ  немесе  жал- 

қы лы қ ерекшелігіне байланысты (Алматы,  Құла- 

гер,  Ертіс  т.б.),  со н д ай -ақ  деректі-дерексіз  т.б. 

топтарға бөлуге  болады.  Ж алпы  сы нды қ  м ағы - 

надағы сөздерді сапалы қ сын-белгі (жақсы , ж а- 

ман,  үлкен, биікт.б.), түске байланысты сын (көк, 

қы зыл,  ақ  т.б.),  қаты сты қ  сын  (тасты,  құм сы з, 

аудандық  т.б.)  деп,  ж алпы   қимылды  білдіретін 

сөздерді  қим ы лды қ  мәнді  (кел,  кет,  шап  т.б.), 

қалыпты  білдіру  (тұр,  отыр,  жатыр  т.б.),  абст- 

ракты  іс-әрекет (ойла,  қиялда) т.б. толып жатқан 

мәнді білдіруіне қарай топтарға бөлуге болар еді.

С өйтіп, жалпы  грамматикалық  мағына соз 




жүктеу 38.54 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   673   674   675   676   677   678   679   680   ...   1319




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет