Бағдарламасы бо й ы н ш а ш ы ға ры л д ы лп Қ азақ грамматикасы. Ф онетика, сөзжасам, морфология, синтаксис


- д а / / - д е ,   - т а / / - т е



жүктеу 38.54 Mb.
Pdf просмотр
бет661/1319
Дата10.02.2022
өлшемі38.54 Mb.
#17147
1   ...   657   658   659   660   661   662   663   664   ...   1319
kazak grammatikasy fonetika sozzhasam morfologiia sintaksis
KORKEM-SOZ-ZHANE-PRAGMATIKA
- д а / / - д е ,   - т а / / - т е .  С о з ж а с а м н ы ң   осы  

көрсеткіші  үстеу,  зат  есім,  сын  есім,  сан  есім, 

ес ім д ік   сөз  т а п т а р ы н а   қ о с ы л ы п ,  к ө б ін е с е , 

мезгілдік,  сон дай-ақ  мекендік ұғы м дағы   үстеу- 

лердің қалыптасуына себепші болған.

Үстеу негізді үстеулер мезгілдік ұғымда (кеше, 



бүгін,  қазір, эзір, ақыры,  ерте, жаңат.б.)  жұмсала- 

ды,  мысалы:  Қара  бұлттай  қатты  ашу  қазірде 



қайта серпіліп,  сабасына түскендей (Әуезов). Ка- 

питан  азанда  бір  аса  маңызды  хабар  естіпті 

(Нұрпейісов).

Зат  есім  негізді  үстеулер  болған  оқиғаны ң 

мезгіл  мөлшерін  білдіріп тұрады:  Тамақ  ішіп бол- 



ған мезетте келді (Талжанов). Бір шана шөпті бір 

өзі көтереді дегенді өмірде ойламағанбыз (Д үзенов).

Сын есім  негізді  үстеулерде сөздің түбір қал- 

пы сын есімдік мәнде келеді. Алайда ол түбір сөз 

кейде  үстеу  мәндес  болып  келеді. Ауылдары  ал- 



шақта  отырған  (С ейфуллин).  Ж ылымықта  қар 

ерісе,  бұл апатқа қарсы тұрар кім 6#/?.?(Кошімов).

Есімдік  негізді  үстеулер  жатыс  жалғауында 

келгенде,  мезгілдік  м ағы н а  білдіреді:  -д а //-д е  

қосымш аларының әсерімен олар мезгілдік ұғым- 

д ағы   үстеу  сөз  табын  жасайтын  болады:  Анада 

Е р ға л и   барып  қайт қа нда,  бір  сөзінен  денем 

түршіккен( Мұстафин). Еламан бұндайда оз бөлме- 

сіне кетіп қалады (Н ұрпейісов).

Негізгі  сан  есім  арқы лы   ж асалған  үстеулер 

тілімізде  өте аз  кездеседі.  Бұл  ретте бір сан  есімі 

арқылы  келген  үстеулерді атауға болады. Бірде ... 



Әзімхан деген ағайын жігіт екеуміз қашып кетіп 

едік (Сейфуллин).


жүктеу 38.54 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   657   658   659   660   661   662   663   664   ...   1319




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет