Бағдарламасы бо й ы н ш а ш ы ға ры л д ы лп Қ азақ грамматикасы. Ф онетика, сөзжасам, морфология, синтаксис


 Үстеу сөздер  +  көмекші етістікті күранды



жүктеу 38.54 Mb.
Pdf просмотр
бет660/1319
Дата10.02.2022
өлшемі38.54 Mb.
#17147
1   ...   656   657   658   659   660   661   662   663   ...   1319
kazak grammatikasy fonetika sozzhasam morfologiia sintaksis
KORKEM-SOZ-ZHANE-PRAGMATIKA
6.3.6. Үстеу сөздер  +  көмекші етістікті күранды 

етістіктер

Құранды етістікке үстеу де  негіз бола алады. 

А лдыңнан  ару  ана  боздап  ш ы ғар,  Ш ын  ұйып, 

күй  ты ңдаған  кезің  болса  (Батырбеков).  Абай 

әкесімен сөйлесіп болғанш а, кеш болды (Әуезов). 

Екеуі  бірін-бірі  бұлдыр  мұнардан  әрең  көреді 

(Мұртаза).

6.3.7.  Есімдік +   көмекші етістікті қүранды 

етістіктер

Есімдіктер де  құранды   етістікке  негіз  бола 

алады:  солай  ет,  бұлай  ет.  Бүгін  алаңда  адам 

қы зы ғарлы қтай ештеңе болып жатқан жоқ (ҚӘ).



7.  ҮСТЕУЛЕР  СӨЗЖАСАМЬГ

Сөзжасам саласында үстеудің синтетикалық 

тәсілдер арқылы жасалуы әр қилы болып  келеді. 

Өйткені бұл сөз табының қалыптасуына түрліше 

жұрнақтар қатынасады.  Бір жұрнақтар үстеу жа- 

сауға көбірек қатысса, енді біреулері мұндай қыз- 

метте  өте  аз  мөлшерде  қолданылады.  Осындай 

сипатына байланысты оларды әдеттегідей өнімді 

және өнімсіз жұрнақтар деп  қарауға болады.

Осы арада бір ескерте  кететін  жайт -  кейбір 

үстеу создердің мағынасын айқындау кейде қиын 

соғады.  М әселе  бұл  арада  кез  келген  туынды 

сөздің бастапқы түбір қалпы  мен оған ж алғана- 

тын жұрнақтың өзара м ағы налы қ қары м -қаты - 

насы туралы болып отыр.  Септікжалғаулы  үстеу 

сөздер былай сырт қарағанда, түбір және қосымша 

морфемаларға ажыратылып тұрғанмен, сол қал-

пында тұтасымен  үстеулердің өзіндік табиғаты н 

танытады.  Осы тәрізді сөздер кеңістік қатынаста- 

ғы септік жалғауларында (бірге, босқа, зорға, демде, 



анада, бозалаңда, бірден, кенеттен, түнімен) келіп, 

әр мәнді  үстеу сөздер тобын құрап тұрады.  Мұнда- 

ғы  қосымш алар бір  кезде септік жалғаулары бо- 

лып танылғанмен, осынай қолданыста енді сөзжа- 

сам қосымшасына айналып кеткен.

Үстеулер  олі  ф орм аға  айналған  септік жал- 

ғау көрсеткіштері арқылы  үнемі толығып отыра- 

ды.  Олар өздері ж алғанған  түбір сөздің м ағы на- 

сынан  алш ақ  жаңа  сөз  жасауға  себепш і  болады 

да, тек этим ологиялы қ тұрғы дан  ғана негізгі зат 

есімдермен байланысып жатады.


жүктеу 38.54 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   656   657   658   659   660   661   662   663   ...   1319




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет