Бағдарламасы бо й ы н ш а ш ы ға ры л д ы лп Қ азақ грамматикасы. Ф онетика, сөзжасам, морфология, синтаксис


  Күрделі етістіктердің тірек сыңары



жүктеу 38.54 Mb.
Pdf просмотр
бет649/1319
Дата10.02.2022
өлшемі38.54 Mb.
#17147
1   ...   645   646   647   648   649   650   651   652   ...   1319
kazak grammatikasy fonetika sozzhasam morfologiia sintaksis
KORKEM-SOZ-ZHANE-PRAGMATIKA
6.2.1.1.  Күрделі етістіктердің тірек сыңары

Т ілім ізде  тірек  сы ң ар   ар қы л ы   ж асал ған  

күрделі  етістіктердің жалпы  саны  2000-ға жуық. 

М ұның өзі тірек сыңардың күрделі етістік жасау- 

да -Ъшмді  қы змет  атқараты ны н  көрсетеді.  Бұл, 

әрине, тірек сыңарлардың тіліміздің сөздік қорын 

толықтырудағы ерекше  қызметіне дэлел.  Күрделі 

е тістік  ж асауд ағы   ер екш ел ігін е  қарай   тірек 

сыңарлар  оте  өнімді,  онімді,  онімсіз  деп  үшке 

болінеді.

Оте  онімді тірек сыңарларға/сел,  кет,  қайт, 

іиық,  ал,  берсияқты етістіктер жатады.Ъ те онімді 

тірек  сы ңарлар  түрлі  сем ан ти к ал ы қ  топ тағы  

етістіктерден  күрделі етістік жасайды.  Сондықтан 

олардың созжасам мүмкіндігі зор, солардың қаты- 

суымен  тілімізде  оте’көп  күрделі  етістік  жасал- 

ған.  Мұндағы әр етістік 8-230 аралығында күрделі 

етістікжасаған.

Онімді тірек сыңар болатын етістіктерге: тас- 



та, өт, экел, әкет, жібер, қөй, бар, жвнел, қал етістікгері 

жатады.  Бұл топтағы тірек сыңарлар созжасам аясы 

бірінші  топпен  салы стырғанда  аздау.  Бұлардың 

әрқайсы сы нан  30-50 аралы ғында  күрделі етістік 

жасалады.

Ал,  үшінші топтағы тірек сыңарлары өнімсіз 

түрге  ж атады Л Зған  мына  етістіктер  кіреді:  түс, 

кір, қаш,бер, қара. Сөның өзінде тірек сыңарлардың 

кейбіреуі  30-дай,  кем дегенде  10-ғадейін  күрделі 

етістікжасаған.

Тірек сыңарлардан жасалған күрделі етістіктер 

сөйлем  құру үстінде эрдайым жаңадан жасалмай- 

ды.  Олардың әрқайсысы әр кезеңде жасалып, тілге 

біржөлата  енген,  сөл  қалпы нда дайын  лексика- 

л ы қ   тұлға,  даяр  ұғым  ретінде  қөлданылады . 

Оларды әдебиет тітінен, жазба ескерткіштер тілінен 

кездестіреміз.

Күрделі  етістік  ж асауға  қаты саты н  тірек 

сыңардың белгілі саны бар.  Олар тілімізде  шама- 

мен  алғанда 30  шақты.  Сөлардың  ішінде өнімдісі 

20-дай. Олар: кет, кел, ал, жет, экет, қайт, бер, шық, 



таста ,жібер, өт, қой, бар,қал ,көр, кір, жөнел,қара, 

біт,  түс т.б.

Тірек сыңар болатын  етістіктердің  мынадай 

ерекшеліктері бар. 1) Тірек сыңар болатын етістік-




жүктеу 38.54 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   645   646   647   648   649   650   651   652   ...   1319




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет