Бағдарламасы бо й ы н ш а ш ы ға ры л д ы лп Қ азақ грамматикасы. Ф онетика, сөзжасам, морфология, синтаксис


 .2 .  Е С Е П Т І К   С А Н Д А Р   С Ө З Ж А С А М Ы



жүктеу 38.54 Mb.
Pdf просмотр
бет601/1319
Дата10.02.2022
өлшемі38.54 Mb.
#17147
1   ...   597   598   599   600   601   602   603   604   ...   1319
kazak grammatikasy fonetika sozzhasam morfologiia sintaksis
KORKEM-SOZ-ZHANE-PRAGMATIKA
5 .2 .  Е С Е П Т І К   С А Н Д А Р   С Ө З Ж А С А М Ы

Есептік  сандар  нақты лы   санды қ  ұғы м ды  

білдіреді, нақтылы сандық ұғымдарды атайды. Сан 

есім сөз табының негізін есептік сандар қарасты- 

рады.  Олар сан  есімнің басқа м ағы налы қ топта- 

ры ны ң  жасалуы на  да  негіз  болады.  С онды қтан 

сан есім  құрам ы нда есептік сандар ерекше орын 

алады,  олардың атқаратын  қызметі зор.

Тілдегі есептік сандар да құрамын толы қты - 

рып,  байып  оты рған.  Қ азақ  тіліне  орыс  тілінен 

енген миллион, миллиард, триллион сөздерінен бас- 

қа сан атаулары  кірмеген.  Қалған есептік сандар- 

дың  бәрі  тілдің  іш кі  мүмкіндігі  арқылы  жасал- 

ған.  Сан есім өз құрамын басқа сөз таптары  арқ- 

ылы байыта алмайтын болғандықтан, есептік сан- 

дар жаңа  санды қ  ұғымдарды  атауға  өздері  негіз 

болып,  ішкі  мүмкіндіктері арқылы жаңа санды қ 

атаулар жасалып, толы ғып отырған.

Есептік сандар жасайтын  қосымшалар жүйесі 

тілде қалы птаспаған,  сандық атаулар бір санмен 

екінші санның тіркесі арқылы жасалған.  Басқаша 

айтқанда,  тілде есептік сан  атауларының анали- 

тикалық тәсіл арқылы жасалуы қалыптасқан.  Сан 

есім  сөзж асамында  аналитикалы қ  тәсіл  негізгі 

орын  алады  дейтін  болсақ,  ол  негізінен  есептік 

санға қатысты.

Есептік сандар ішкі құрылысы ж ағы нан сан 

алуан .  Есептік сандарда ерекше көзге түсетін ерек- 

шелік олардағы  сандық қатарлар.  Сандық қатар- 

лар  сандардың  белгілі  дәрежесіне  байланысты. 

М ысалға бірлік,  ондык,  жүздік, мыңдық, миллион, 

миллиардтар сияқты   сандық қатарларды  көрсе- 

туге  болады.  Әр  санды қ  қатардың санды қ  аума- 

ғы барған сайын  осіп отырады.

Есептік  сандардың  әр  қатарының  аттары  - 

тілде ертеден  келе жатқан сандық атаулар.  Олар- 

дың жасалу  ізі бірлі-жарым жағдайда  ғана диах- 

рондық аспектіде байқалғаны болмаса,  қазір олар




жүктеу 38.54 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   597   598   599   600   601   602   603   604   ...   1319




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет