Бағдарламасы бо й ы н ш а ш ы ға ры л д ы лп Қ азақ грамматикасы. Ф онетика, сөзжасам, морфология, синтаксис



жүктеу 38.54 Mb.
Pdf просмотр
бет60/1319
Дата10.02.2022
өлшемі38.54 Mb.
#17147
1   ...   56   57   58   59   60   61   62   63   ...   1319
kazak grammatikasy fonetika sozzhasam morfologiia sintaksis
KORKEM-SOZ-ZHANE-PRAGMATIKA
ҚАЗАҚ ТІЛІНІҢ ДЫБЫСТАРЫ

29

атаулар  (тіл  ортасы,  тіл  арты,  ерін,  езу т.б.)  жа- 



рамайды.  Сондықтан  үндесім талдау кезінде тек 

қана  үндесім  атаулар  жүйесін  (жуан,  жініш ке, 

еріндік,  езулікт.б.)  пайдалану керек.

Д ауы сты   д ы б ы стар д ы ң   үндесім   кестесі 

үндесім  атаулар арқылы  ғана түзіледі  (9-кесте)

Д А У Ы С -

ТІЛ  ӘУЕЗ

Е РІН   ӘУЕЗ

ТЫ ЛАР

жуан


жіңішке

езулік


еріидік

А

+



_

+

-



ә

-

+



+

-

ы

+

-

+



-

I

-



+

+

-



ұ

+

-



-

+

Ү



-

+

-



+

0

+



-

-

+



ө

-

+



-

+

Е



-

+

+

-

9  - к е с т  е . 



Д ауы сты   д ы бы стар ды ң  

у н д е с ім   б ел гіл ер ін ің  

ж ү й е с і

Кестеден бір әуезбен айтылатын  үндесім да- 

уыстыларды  топтастырып  ш ығуға болады.  Мы- 

салы:


-  А-Ы  бір  үндесім  әуезбен  (тембр)  “жуан, 

езулік” айтылады, өйткені  ол  белгілер екеуіне де 

ортақ.  Ендеше  олар  бір создің  құрам ы нда  кез- 

десе береді.

-  Ы-І  екеуі  екі  үндесім  әуезбен  (біріншісі 

“жуан” ,  екіншісі  “жіңіш ке”) айтылады.  Ендеше 

олар бір сөздің  құрамында кездеспейді.

Дауыстылардың үндесім  белгілерінің сипат- 

тамасы  (10  -  кесте)  оз алдына түзіледі.

Әрі  қарай  үндесім  дауыстылар  тіл  әуезіне 

(жуан-жіңішке)  қатысты  үндесім топтарға жікте- 

леді  (11  -  кесте).  Ол  үшін тіл әуезді  үндесім  бел- 

гілері бірдей дауыстылар  бірыңғай екшелігі алы- 

нады.  Бірінші  қатарда жуан дауыстылар,  екінші 

қатарда жіңішке дауыстылар орналасқан.

А  -


жуан,

езулік


үндесім  дауысты

Ә  -


ж ің іш к е,

езулік


үндесім  дауысты

Ы  -


жуан,

езулік


үндесім  дауысты

I  -

ж ің іш к е,

езулік

үндесім  дауысты



Ұ   -

жуан,


еріндік

үпдесім  дауысты

Ү  -

ж ің іш к е,



еріндік

үндесім  дауысты



0   -

жуан,


еріндік

үндесім  дауысты

Ө  -

ж ің іш к е,



еріндік

үпдесім  дауысты

Е  -

ж ің іш ке,



езулік

үндесім  дауысгы




жүктеу 38.54 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   56   57   58   59   60   61   62   63   ...   1319




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет