Бағдарламасы бо й ы н ш а ш ы ға ры л д ы лп Қ азақ грамматикасы. Ф онетика, сөзжасам, морфология, синтаксис



жүктеу 38.54 Mb.
Pdf просмотр
бет541/1319
Дата10.02.2022
өлшемі38.54 Mb.
#17147
1   ...   537   538   539   540   541   542   543   544   ...   1319
kazak grammatikasy fonetika sozzhasam morfologiia sintaksis
KORKEM-SOZ-ZHANE-PRAGMATIKA
уәждік аракатынасының  (мотивацияның)  үш типін 

боліп  корсетуге  болады:  тура  (лексикалық  мағы- 

на),  метафоралық,  ауыс  (идиомалану).

Ал  осы  созжасамдағы уәждік типтер  өз  ішінде 

бірнеше  түрге,  тармақтарға  бөлінеді:

1)  біріккен  зат  есімдердің  екі  сыңары  да  то- 

лық  лексикалық  мағынасын  сақтап,  екі  сыңар- 

дың  қосындысынан  түзілген  создер:  теміржол, 



шашбау,  әнүран,  елтаңба,  баспасәз,  еңбекақы, 

колбақа  т.б.

2) бірінші сыңарының мағынасы күңгірттеніп, 

жартылай  жойылып,  екінші  сыңар  өзінің  лекси- 

калық  мағынасын  сақтағандар:  қолбала,  бозбала, 



корбала,  алақүйын  (вихрь),  жарқанат,  қылтамақ 

(ауру)  т.б.

3)  бірінші  сыңары  лексикалы қ  мағынасын 

сақтаған  да,  екінші  сыңары  мағыналық  озгеріске 

түскен:  қолқанат,  қолгабыс,  қолүздік (кәде), қазан- 



жаппа  (нан),  қарынбортпе  (үлт.  тағам)  т.б.

4) екі сыңары да мағыналық озгеріске түскен- 

д ер,  м е т а ф о р а л ы қ   ж ол м ен : 

ит арқа  (ү й ), 

кемпірқосақ,  алаокпе  (ауру),  қаптесер  (тышқан), 

егеуқуйрық  (тышқан),  адалбақан  (бүйым),  итмү- 

рын  (осім.).

5)  біріккен  зат  есімдердің  мағына  бірлігіне 

идиомалану  үрдісі  үйытқы  болған.  Біріккен  зат 

есімдердің  қүрамындағы  сыңарлардың  мағынала- 

рының  жиынтығы  дэл,  сәйкес  келмейді.  Мыса-




жүктеу 38.54 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   537   538   539   540   541   542   543   544   ...   1319




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет