Бағдарламасы бо й ы н ш а ш ы ға ры л д ы лп Қ азақ грамматикасы. Ф онетика, сөзжасам, морфология, синтаксис



жүктеу 38.54 Mb.
Pdf просмотр
бет507/1319
Дата10.02.2022
өлшемі38.54 Mb.
#17147
1   ...   503   504   505   506   507   508   509   510   ...   1319
kazak grammatikasy fonetika sozzhasam morfologiia sintaksis
KORKEM-SOZ-ZHANE-PRAGMATIKA
-а й //-е й //-й .  Бұл  ф орм ант  та  -  тіліміздің 

сөзжасам жүйесіндегі  ең бір өнімсіз жұрнақ.  Ол 

арқы лы  туа түбір зат атауларынан ж асалған де- 

риваттар саны тілімізде  не  бәрі  төрт-бестей-ақ. 

Олар  мыналар:  баурай  (<бауыр+ай),  шөмелей 

(<ш өмеле+й), сязай (<саза+й),лш//шУ (<маң+ай), 



м алай  (<м ал+ай).  М.Әуезов  м алш ы  мен  осы, 

соңғы   м алай  лексемалары н  қосарлап,  қос  сөз 

түрінде  қолданады.  Ж азуш ы ны ң  бұларды  осы- 

лай  қосарлап  қолдануында да бір  мән бар сияқ- 

ты.  Екеуі сірә өзара мағы налас,  синонимдес ту- 

ынды  түбір  зат  атаулары  болу  керек.  Я ғн и  м а - 



лай  -  лексем асы ндағы   -ай  форманты н  маліиы

дегендегі -шы жұрнағымен қызметтес, мәндес си- 

яқты. Ал баурай,  шомелей, маңай,  сазай дегендер- 

дегі -ай қосымы бір қарағанда тіпті жұрнақ деуге 

де келіңкіремейді.  Келіңкіремейтін себебі: жұрнақ- 

тың  әдетте  негізгі  ж ұрнақты қ  белгісі  -  өзі  жал- 

ған ған  түбірге ж аңа м ағы на,  жаңа мазмұн беру, 

яғни жаңа сөз жасау.  Осы тұрғыдан  алғанда: маң 

мен маңай,  саза мен сазай,  бауыр  мен баурай ара- 

сында ондай  м ағы налы қ айырмаш ылық байқал- 

майды,  қайта  олар  өзара  лексикалы қ  дублетке 

көбірек  ұқсайды .  Ө йткені маңай,  сазай,  баурай, 



шөмелей дегендердегі  -а й //-е й //-й  маң,  саза,  бау- 

ыр,  іиәмеле түбірлеріне ешқандай да жаңа мағына 

үстеп  тұрған  ж оқ.  М іне  осы  себепті  де  маңай, 



сазай,  баурай,  шөмелей дегендердегі - а й //-е й //- й  

мен м ала й  туы лы м ы ндағы   -ай ф орманты н  бір- 

бірінен айыра қарау керек.


жүктеу 38.54 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   503   504   505   506   507   508   509   510   ...   1319




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет