Бағдарламасы бо й ы н ш а ш ы ға ры л д ы лп Қ азақ грамматикасы. Ф онетика, сөзжасам, морфология, синтаксис



жүктеу 38.54 Mb.
Pdf просмотр
бет489/1319
Дата10.02.2022
өлшемі38.54 Mb.
#17147
1   ...   485   486   487   488   489   490   491   492   ...   1319
kazak grammatikasy fonetika sozzhasam morfologiia sintaksis
KORKEM-SOZ-ZHANE-PRAGMATIKA
-

у

?6/

а

; / / -

л

/

а

:, 

-д ы қ // 

-дік,  -т ы қ//-т ік форманты ның,  туа түбірмен са- 

лыстырғанда, туынды түбірге жалғанымдығы біраз 

кем.  Бірақ ол  сонда да озінің табиғатынан онімді 

әуелгі  қалпын  сақтап  қалады.  Бұл  жерде  коңіл 

аударатын  бір  нәрсе:  тілімізде  туынды  түбір  зат 

атауларына  -л ы қ //-л ік ,  -ды қ//-дік,  -т ы қ //-т ік 

ж ұрнағы   ж алғану  арқылы  орны ққан  жаңа  туы- 

лымдар  негізінен  абстракт  м ағы налы   болып  ке- 

леді.  Бұл  сала  туынды  зат  атауларына,  мысалы, 

мына  сияқты   лексемаларды  жатқы зуға  болады: 



басшылық, зерттеушілік, саятіиылық, қайыріиылық, 

өрімшілік, аңіиылық, малшылық, тыңшылық, эншілік, 

басқыншылық,  қосшылық, көшірмеіиілік,  қарақіиы- 

лық,  жэрдемшілік,  балықшылық, жаліиылық, жыр- 

іиылық,  жыраулықт.Ь.  Бұл туылымдар білдіретін 

мағы налары   ж ағы нан  жалпы  кәсіп түрімен,  ма- 

м андықпен, адамның бірдеңеге деген бейім-ике- 

мімен  байланы сты .  Әлбетте  оларды ң  осылай 

белгілі  бір  “ м ағы на тоңірегіне”  топталуына,  са- 

ралануына  негіз  соз  қызметіндегі  туынды  түбір, 

әсіресе  ондағы -іиы //-ш і форманты ұйтқы болып 

тұр.  С ондай-ақ, дэрігерлік,  балгерлік, зергерлік де- 

гендерді  де  осылай  бір  м ағы на  м аңы на  боліп 

ш ы ғаруға  болады.  Себебі  бұлардағы  -гер де  сол 

кәсіп мағынасын білдіреді. Ж оғарыдағы туылым- 

дардың бэріне тән  және бәріне бірдей  ортақ озге- 

шелік:  олардың  қай-қайсы сы  да субстантивтену 

арқылы зат атауына айналған. Алайда  мұндай аб- 

стракт мағыналы жаңа зат атауларының бәрі бұлай 

кэсіппен,  мамандық түрімен  байланысты  болып





жүктеу 38.54 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   485   486   487   488   489   490   491   492   ...   1319




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет