Бағдарламасы бо й ы н ш а ш ы ға ры л д ы лп Қ азақ грамматикасы. Ф онетика, сөзжасам, морфология, синтаксис



жүктеу 38.54 Mb.
Pdf просмотр
бет468/1319
Дата10.02.2022
өлшемі38.54 Mb.
#17147
1   ...   464   465   466   467   468   469   470   471   ...   1319
kazak grammatikasy fonetika sozzhasam morfologiia sintaksis
KORKEM-SOZ-ZHANE-PRAGMATIKA
2.8.4.  Сөзжасамдық  тарам

Сөзжасамдык тарам термині словообразова- 

тельная парадигма мәнінде қолданылды. Осы тер- 

мин орыс тіл білімінде де кейінгі кезде қолданы- 

ла бастады.

Бұрын  тарам  термині  морфологияда  ұзақ 

уақы т қолданы лғаны   белгілі,  мысалы  септік та- 

рамы  (парадигмасы),  жіктік тарамы  (парадигма- 

сы)  сияқты   қолданыс  ғылы мда эбден таралған, 

таны с  ұғы м ға айналған.  Бұл термин барлы қ тіл 

біліміндік  сөздіктердің  бәрінде  сөз  түрлендіру 

жүйесі мәнінде түсіндірілген.

Соңғы  кезде созжасамдық тарам (словообра- 

зовательная  парадигма) термині  қолданыла бас- 

тады.  М орф ологиялы қ  тарамда  да  бір  соз  түрлі 

сөз  түрлендіруші қосымшалар арқылы түрленеді. 

Сәзжасамда да бір сөзден бірнеше түрлі сөз жаса- 

лады.  М орфологиялық тарамдар жиі қолданыла- 

ды, созжасамдық тарамдар одан әлдеқайда сирегі- 

рек қолданылады және сөзж асамдық тарамдағы 

сөздердің лексикалық мағынасында айырма бол- 

са,  м орфологиялы қ тарамдағы  сөздердің лекси- 

калық мағынасында айырма болмайды да, айыр- 

ма тек грамматикалық мағы нада болады.  Мыса- 

лы, үй —> үйге, үйді, үйден, үйдің деген септіктегі үй 

сөзінің түрлену тарамын алсақ, олардың бәрінде 

үй деген лексикалы қ  м ағы нада  өзгеріс ж оқ,  тек 

оны ң  түрлі  тұлғалары на  түрлі  грамматикалық 

мағы на қосылған. Д ем ек морфологиялық тарам  ,

-  бір  создің  белгілі  жүйе  бойы нш а  грам м ати ка^ 

лы қ тұлғаларға түрленуі.  Сонды қтан  морфоло- 

гиялық тарамда бір лексикалық мағынаның үстіне 

түрлі грамматикалық м ағы на ғана қосылады.

Ал сөзжасамдық тарамның құрамында түрлі 

лексикалық мағыналы туынды сөздер  ғана өрна- 

ласады,  бірақ олар - бір сөзден жасалған туынды 

сөздер.  М ысалға, күй етістігінен жасалған сөзжа- 

самдық ұядағы күйік,  күйін,  күйіс,  күйдір туынды 

түбір сәздерді алайық.  Бұлар бәрі - күй етістігінен 

жасалған туынды сәздер, олардың әрқайсысының 

озіндік лексикалық мағынасы бар, әрқайсысы тілде 

лексикады қ бірлік болып саналады.  Олай  болса, 

ол  морфологиялық  тарам ға  жатпайды.  Ойткені 

морфологиялық  тарамда  бір  лексикалы қ  бірлік





жүктеу 38.54 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   464   465   466   467   468   469   470   471   ...   1319




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет