Бағдарламасы бо й ы н ш а ш ы ға ры л д ы лп Қ азақ грамматикасы. Ф онетика, сөзжасам, морфология, синтаксис



жүктеу 38.54 Mb.
Pdf просмотр
бет462/1319
Дата10.02.2022
өлшемі38.54 Mb.
#17147
1   ...   458   459   460   461   462   463   464   465   ...   1319
kazak grammatikasy fonetika sozzhasam morfologiia sintaksis
KORKEM-SOZ-ZHANE-PRAGMATIKA
270

СӨЗЖАСАМ

өшір-өшірт-өшірткіз.  Бұл  тізбекте  3  сөзжасам- 

ды қ жұп бар:  1) өш-өшір,  2) өшір-өшірт,  3) өшірт- 



өшірткіз.  Ал  бу  түп  негізінен  ж асалған   сөзжа- 

самдық ұяның бір  ғанатізбегін мысалға  келтіріп 

көрейік:  бу-була-булан-буландыр-буландырғыш. 

Осы сөзжасамдық тізбекте сөзжасамдық жұп бар. 

Олар:  1) бу-була, 2) була-булан, 3) булан-буландыр,

4)  буландыр-буландырт,  5) буландырт-буландыр- 

ткыз.

Келтірілген мысалдар сөзжасамдық жұптар- 

д ы ң   тізбектегі  саны   түрлі  б о латы н ы н   а н ы қ  

көрсетті.  С оны м ен  бірге  сөзж асам ды қ  жұптың 

орны, жалпы  алғанда,  сөзжасамдық ұяда болға- 

нымен, тікелей нақты орны созжасамдық тізбекте. 

Оны  мына  мысалдардан  көруге болады: тер түп 

негізден жасалған  сөзжасамдық упщгіғъипер-тер- 



ле-терлет-терлеттір-терлеттірт тізбегін алсақ, 

онда 4 сөзжасамдық жұгі бар, яғни тізбек4 созжасам- 

д ы қ   ж ұгітан  қ ұ р а л ғ а н ,  о л а р :  1)  т е р -т е р ле ,

2)  терле-терлет,  3) терлет-терлеттір,  4) тер- 

леттір-терлеттірт. Бұл тек осы мысалға келті- 

рілген тізбекке ғана қатысты емес, барлық сөзжа- 

самдық тізбектер созжасамдық жұптардан құра- 

лады.  С онды қтан  ол  — жалгіы  заңды лы қ.  О ған 

кез келген  ұядағы созжасамдық тізбекті келтіріп, 

одан  осы  құбылысты  коруге  болады.  М ысалы, 



т ы н-т ы ңда -т ы ң да т -т ы ндат кы з;  т іл -т іл е - 

тілек-тілектес-тілектестік; шаш-іиаша-шашак- 

іиашаксыз сияқты тізбектерді алсақ, олардың бәрі 

де тұрлі сөзжасамдық жұптардан тұратынын аңға- 

ру қиы н  емес: тың-тыңда,  тыңда-тыңдат,  тың- 

дат-тыңдатқыз;  тіл-т іле,  т іле-т ілек,  т ілек- 

тілектес,  тілект ес-т ілект ест ік;  шаіи-шаша, 

шаша-шашақ,  шашақ-іиашақсыз.

Бұл сөзжасамдық тізбектердің әрқайсысы 3-

4  сәзж асам ды қ  жұптардан  тұратыны  көрінді. 

Қөрыта келгенде, сөзжасамдық жұптардың сөзжа- 

самдық ұядағы  нақты өрны созжасамдық тізбек 

екені анықгалды.  Сонымен созжасамдық жұп ту- 

ынды  сөздің  жасалуына  негіз  болатын  соз  бен 

одан  ж асалған  туынды  созден  тұратын  созжа- 

самдық тізбектің ең  кіші  мүшесі.


жүктеу 38.54 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   458   459   460   461   462   463   464   465   ...   1319




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет