Бағдарламасы бо й ы н ш а ш ы ға ры л д ы лп Қ азақ грамматикасы. Ф онетика, сөзжасам, морфология, синтаксис


қы  қалпына  келтіру  (реконструкция)  тәсілі



жүктеу 38.54 Mb.
Pdf просмотр
бет414/1319
Дата10.02.2022
өлшемі38.54 Mb.
#17147
1   ...   410   411   412   413   414   415   416   417   ...   1319
kazak grammatikasy fonetika sozzhasam morfologiia sintaksis
KORKEM-SOZ-ZHANE-PRAGMATIKA
қы  қалпына  келтіру  (реконструкция)  тәсілі  деп 

аталады.


Осы сияқты  ешқандай  қөсымшасыз жеке сөз 

ретінде  қөлданылатын  жалаң  түбірлердің  саны 

ескерткіш терде  де,  реликтілік  құбылыс  ретінде 

кейбір  қазіргі тілдерде де  көп  емес.  О ған  себеп  - 

бұл жазбалардың өзі  ежелгі  уақытты  бейнелеген 

ескерткіш тер емес екендігі.  Бұл  ескерткіштердің 

зерттелуіне  үлкен  үлес  қөсқан  ғалым  С.Е.М алөв 

ең  ежелгі дегі  саналаты н  Енисей  ж азбаіары н ы ң  

өзін  У -ғасы рға  жатқызады.  М азмұны  ж ағы нан 

басқалармен салы стырғанда, ең байырғы  бөлып 

саналатын  Орхөн  ескерткіш терінің  өзі  У ІІІ-ш і 

ғасы рға  жатады.  Қазіргі  тіліміздегі  бір  буынды 

түбірлер сәл ф өнетикалы қ айырмаш ылығы бөл- 

маса, ескерткішгерде сол күйінде кездеседі.  Мұның 

өзі түбір сөздердің мөрфөлөгиялық, фөнетикалық, 

сем антикалы қ  ы ң ғай дағы   әзгерістері  негізінен 

Енисей,  Орхөн,  ұйғы р ескерткіш терінің жазылу 

кезеңіне дейін бөлғаны н көрсетеді.  Көбінесе,  ес- 

керткіш тер  тілінде  түбір  екі  тұлғасы нда  да  (еш 

қөсы м ш асы з,  қарапайы м   ежелгі  түрі,  қөсымш а 

ж алғанған  жаңа түрі)  берілген: са-  “санау ”,  сан  - 

“сан ”, сана -  “санау”  ба-  “байлау ”,  бан -  “байлан ”, 

ө  -  “ойлау",  ог  -  “о й ”  т.б.  Бұл  екі  ф өрм аны ң 

біразға шейін  қатар қөлданылғанын  керсетеді.



Екіншіден, өсы өрайда “өлі” түбірлерді анық- 

таудан да өған ж алғанған  қөсымш аларды  айыру 

әлдеқайда жеңілірек. Я ғни,  мұндай түбірлерді тек 

өздеріне ұқсас сөздердің құрылымы бөйынша өр- 

тақ сөз тудырушы  мөдельдерін  салыстырып теө- 

риялы қ жөлмен  ғана  қалпына  келтіруге  бөлады. 

Ол  үшін  кез  келген  үлгідегі,  сөл  арқылы  жасал- 

ған екі буынды түбір құрамынан өзара ұқсас, тектес 

әрі  мағыналас грамматикалық тұлғалар түбір мен 

тұлға жалғасқан  жігінен бөліп  алынады.  Бұл әдіс 

тіл  білімінде  морфемасы  бойынша  талдау  (по- 


жүктеу 38.54 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   410   411   412   413   414   415   416   417   ...   1319




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет