Бағдарламасы бо й ы н ш а ш ы ға ры л д ы лп Қ азақ грамматикасы. Ф онетика, сөзжасам, морфология, синтаксис


СӨЗЖАСАМ  ТІЛ  БІЛІМІНІҢ ЖЕКЕ  САЛАСЫ



жүктеу 38.54 Mb.
Pdf просмотр
бет389/1319
Дата10.02.2022
өлшемі38.54 Mb.
#17147
1   ...   385   386   387   388   389   390   391   392   ...   1319
kazak grammatikasy fonetika sozzhasam morfologiia sintaksis
KORKEM-SOZ-ZHANE-PRAGMATIKA
СӨЗЖАСАМ  ТІЛ  БІЛІМІНІҢ ЖЕКЕ  САЛАСЫ

2 1 1

ж оқ,  ж ұрнақтар сөз табына байлаулы деуге  бо- 

лады.  Бұл жұрнақтың жалпы ерекшелігі.

Ж ұрнақтардың әрқайсысының әр сөз табы- 

на  телулі  болуы  олардың  м ағы насы м ен  байла- 

нысты.  Әр сөз табы ны ң ж ұрнағы   сол  сөз табы- 

ның мағынасын білдіреді, сондықтан да жұрнақ- 

тар соз табына телулі.

О сы мен  байланы сты  негіз  сөзге  ж ұ р н ақ 

қосылғанда,  оған жұрнақ өз мағынасын  үстейді 

де,  оны өз сөз табыны ң категориясына не оны ң 

ішкі ерекшелігіне кошіреді. Сондықтан да ғалым- 

дар сөзж асам ды қ м ағы наны  сөз табы лы қ  кате- 

гория мағынасы тұрғысынан қарастырады. Аны- 

ғы рақ айтқанда, жұрнақ негіздің мағынасына өз 

мағы насы н қосып, басқа сөз табылық категори- 

я ға   көшіреді.  Бір сөз табы болғанда,  он ы ң   ішкі 

ерекшелігіне ауыстырады.

Сонымен жұрнақ оз мағынасын негіз сөзбен 

қосылып,  іске асырады. Ж ұрнақ беретін  мағына 

негіз  сөздің  туынды  м ағы наға  қатысы  арқы лы  

жүзеге  асады,  негіз  сөздің  м ағы насы на  сүйен- 

бей,  туынды  м ағы на жасалмайды.  Бұл  туынды 

сөздің м ағы насы ны ң негіз сөздің м ағы насы   не- 

гізінде жасалатынын дәлелдейді.

Туынды  сөз  мағынасы  қай  тәсілмен  жасалса 

да, онда мағына негізділігі, заңдылығы сакталады.

Туынды  создің  м ағы на  негізділігі  аналити- 

калы қ тәсіл  арқылы  ж асалған  күрделі  сөздерге 

де қатысты.  Күрделі сөздердің туынды  м ағы на- 

сы оның құрамындағы лексикалық мағыналы сы- 

ңарлардың  м ағы насы ны ң  негізінде  жасалады. 

Мысалы,  онкүндік,  шекара,  орынбасар  сияқты  

күрделі сөздердің  қазіргі  мағынасы  олар жасал- 

ған   он+күндік,  іиек+ара,  орын+басар деген  сы- 

ңарлардың мағынасына негізделіп жасалған.

Сол  сияқты  токсан  (оқу  мерзімі),  қырқы, 

туыскан,  екпін (термин) т.б.  осы  сияқты  лекси- 

к а - с е м а н т и к а л ы қ   тә с іл   а р қ ы л ы   ж а с а л ғ а н  

сөздердің жаңа  м ағы насы  осы  сөздердің тілдегі 

негізгі  мағынасы  негізінде жасалған.  Мұнда ту- 

ынды  сөздің  м ағы насы   негіз  сөздің  м ағы насы  

арқылы түсіндіріледі.

Демек,  туынды  сөздің  жасалуында туынды 

м ағы наны ң негізділігі өзекті  мәселеге жатады.




жүктеу 38.54 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   385   386   387   388   389   390   391   392   ...   1319




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет