Бағдарламасы бо й ы н ш а ш ы ға ры л д ы лп Қ азақ грамматикасы. Ф онетика, сөзжасам, морфология, синтаксис


СӨЗЖАСАМ СӨЗЖАСАМ  ТІЛ  БІЛІМІНІҢ  ЖЕКЕ  САЛАСЫ



жүктеу 38.54 Mb.
Pdf просмотр
бет367/1319
Дата10.02.2022
өлшемі38.54 Mb.
#17147
1   ...   363   364   365   366   367   368   369   370   ...   1319
kazak grammatikasy fonetika sozzhasam morfologiia sintaksis
KORKEM-SOZ-ZHANE-PRAGMATIKA
СӨЗЖАСАМ

СӨЗЖАСАМ  ТІЛ  БІЛІМІНІҢ  ЖЕКЕ  САЛАСЫ

2.  СӨЗЖАСАМ  -   ТІЛ  БІЛІМ ІНІҢ  ЖЕКЕ 

САЛАСЫ

Сөзжасам тілдің атау (номинация) жасау қыз- 

метін  жүзеге  асырады.  Атаулардың  бәрі  сөзжа- 

сам  арқы лы  жасалды деген  пікірден  аулақ бола 

тұра,  копшілік атаулардың созжасам арқылы жа- 

сад аты н ы н   м ой ы н д ау   керек.  С о зж асам   тіл 

білімінің басқа салаларының ешқайсысы  атқара 

алмайтын  қызметті жүзеге асырады.ібл  - созжа- 

сам ны ң  туынды  соз,  ж аңа  соз  жасау  қызметі. 

Сондықтан созжасам жаңа соз жасаудың барлық 

мэселелерін түгел  қамтиды.  О ған  созжасамдық 

бірліктерден  бастап, созжасамдық ұя сияқты  ірі, 

күрделі  созж асамдық  бірліктерге  дейін  к ір е д і^  

Созж асамдық нұсқалардың созжасамда атқара- 

тын  қызметі, жаңа создердің жасалу үлгілері  мен 

тәсілдері,^созж асамдық  нұсқалардың  түрлері, 

қ ол д ан ы л у   ер екш ел іктер і,  со зж асам д ы қ   ірі 

бірліктер болып саналатын  созжасамдық  ұялар, 

олардың құрылысы, оның  мүшелері,  созжасам- 

ды қ  ұяны ң  құрам ы ндағы   мүшелердің  қызметі, 

ерекш елігі сияқты  т.б. тек созж асам ға қатысты 

заңдылықтар созжасамды тілдің басқа салалары- 

нан  ерекшелендіреді_.}Бұл  мэселелер тек созжа- 

самға  ғана  қатысты.  Олар тілдің басқа ешбір са- 

ласында  шешілмейді, ойткені ол  мәселелер тілдің 

басқа салаларында қойылмайды да.  Ойткені олар 

тек созжасам саласцның зертгеу нысанасына жа- 

тады.


2.1.  С Ө ЗЖ А С А М Н Ы Ң   Т ІЛ Д ІҢ   БАСҚА 

СА Л А Л АРЫ М ЕН   БА Й Л А Н Ы С Ы

Созж асамның тіл  білімінің жеке саласы  бо- 

лып  танылуы  оның  тіл  білімінің  басқа  салала- 

рымен  байланысын  жэне  олардан  ерекшелігін 

анықтауды  қажет етеді.

Созжасамның тіл білімінің жеке саласы  бо- 

лып танылуы  ерекше тіддік құрылымның болуы, 

тілдің басқа салаларынан  ерекшеленетін  созжа- 

самдық деңгейі, оның озіндік нұсқалары барына

байланысты.  Созж асамны ң озіндік нұсқаларына 

созжасамдық түр  (тип)  мен  созжасамдық үлгілер 

жатады.

Солай бола тұрса да, созжасамның тіл білімінің 

басқа салаларымен байланысын ж оққа шығаруға 

болмайды. Тіл білімі  салаларының  қайсысы  бол- 

сын  бір-бірімен ты ғы з  байланысты.  Өйткені тіл 

білімінің барлық саласы  созді зерттейді, бірақ соз 

тіл  білімінің  әр  саласында  әр  қы рынан  зертте- 

леді,  бірақ бәрінің де  зерттеу  нысанасы  соз бол- 

ғандықтан,  оларда байланыс болуы заңды.

Тіл  білімінің салаларының  ішінен  созжасам- 

ның  морфологиямен  байланысы  ертеден-ақ  на- 

зарға іліккен.  Сондықтан да созжасам соңғы  кез- 

ге дейін  коп тілдерде  морфологияның құрамында 

қаралып  келді.  Бұл екі  саланың байланысы бола- 

тын  себебі  екеуі  де  создің  ең  кіш кене  болшегі 

морфемамен  байланысты. Тіл білімінің созжасам 

саласы да, морфология саласы да морфеманы зерт- 

тейді.  Бірақ созжасам  жаңа соз жасаушы  морфе- 

маларды  зерттейді  де,  м орфология  грамматика- 

лы қ тұлғаларды  (формаларды)  яғн и   соз түрлен- 

діруші  тұлғаларды  зерттейді.  Ал  созжасамдық 

корсеткіш тер  мен  соз  тұлғасы н  жасайтын  соз 

түрлендіруші  корсеткіштердің ұқсастығы  мол.

Қазақ тіл білімінде еркелету,  кішірейту, сый- 

лау  мэнін беретін  ж ұрнақтар элі  күнге дейін дау 

туғы зып  жүр.  Ғалымдардың  бір  тобы  оларды 

созж асам ға ж атқы зса,  бір топ  ғалымдар  оларды 

соз түрлендіруші деп дэлелдейді.

Бірсыпыра жұрнақтардың дерексіз (абстрак- 

ты)  мағынасы оларды созтүрлендіруші, созтұлға- 

сын  жасаушы  ж ұрнақ  деп  қарауға  себеп  болып 

жүр.  М әселен,  сын  есімнің  қызғылт,  сарғыіи, 



кокиіілт, кокшілтім, бозаң,  сарғылтым сияқты ту- 

ындылардың  құрам ы ндағы   жұрнақтарды  біраз 

ғалымдар  шырай  ж ұрнағы  деп  қараған.  Сол  си- 

яқты  коптік  жалғауын  ж ұрнақ  деп  санау  керек 

деген де  ұсыныстар болған.

Етіс  жұрнақтары да бірде соз тудырушы деп, 

кейде категорияның тұлғасын жасаушы соз түрлен- 

діруші деп  сипатталып  келгені белгілі.  Сонымен




192


жүктеу 38.54 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   363   364   365   366   367   368   369   370   ...   1319




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет