Бағдарламасы бо й ы н ш а ш ы ға ры л д ы лп Қ азақ грамматикасы. Ф онетика, сөзжасам, морфология, синтаксис



жүктеу 38.54 Mb.
Pdf просмотр
бет35/1319
Дата10.02.2022
өлшемі38.54 Mb.
#17147
1   ...   31   32   33   34   35   36   37   38   ...   1319
kazak grammatikasy fonetika sozzhasam morfologiia sintaksis
KORKEM-SOZ-ZHANE-PRAGMATIKA
Естілім  белгілері:  ж ің іш к е,  і-е зу   әуезді 

дауысты дыбыс.

Соны мен,  қазақ  тілі  дауысты  дыбыстары- 

ның жинақ жіктелім  кестесін  (1-кесте) әрі  қарай 

таратыгі  әкетуге  болады.  Дауыстылар  әр  жаса- 

лым  белгілеріне орай тогітап талданады.




2 0

ФОНЕТИКА

1.  Құрамына қарай:

а)  ж алаң  дауысты  ды бы стар  б астан -ая қ  

біры ңғай дыбысталады  - А,  Ә,  Ы,  I,  ¥ ,   Ү;

ә)  Құранды  дауысты  дыбыстар  бір дыбыс- 

тан  басталып,  екінш і ды бы спен аяқталады  -  О, 

Ө,  Е.

2. Ж ақ қаты сы на қарай:



а)  аш ы қ  дауысты  ды бы стар  ж ақты ң  кең 

аш ылып,  тілдің төмен  қалпы  арқы лы  жасалады

-  А,  Ә;

ә)  қы саң  дауысты  ды бы стар  ж ақты ң  тар 

аш ылып, тілдің ж оғары   қалпы  арқы лы  жасала- 

ды  -  Ы,  I,  Ұ,  Ү.

б) құранды дауысты дыбыстарды екінші ба- 

сым  сы ңары ны ң  жасалым  белгілеріне  лайы қ, 

ш артты  түрде,  қы саңдар  қатары н а  жатқы зуға 

болады.  Ш артты болу себебі  құранды дауысты- 

ның бірінші бағы ны ш ты   сы ңары ны ң жасалуы- 

на да ж ақтың өзінш е қатысы бар.

3.  Еріннің  қаты сы на қарай:

а) еріндік дауысты дыбыстар еріннің дөңге- 

ленуі  арқылы  жасалады  -  Ұ,  Ү,  О,  Ө  (ерін  до- 

ғал дөңгеленіп жасалса, доғал ерін  -  Ұ,  Ү,  сүйір 

дөңгеленіп  ж асалса,  сүйір  ерін дауыстылар  -О, 

Ө болып  іштей  екіге бөлінеді);

ә)  езу дауысты дыбыстар  еріннің  бейтарап 

қалпы  арқылы жасалады  - А,  Ә,  Ы,  I,  Е (езумен 

жасалса,  езу  -  А,  Ә,  Ы,  I,  емеурінмен  жасалса, 

емеурін дауысты -  Е болып іштей екіге бөлінеді).

4.  Жасалу орнына қарай:

а) тіл ортасы дауысты дыбыстар тілдің орта 

тұсы  арқылы жасалады  -  Ә,  I,  Ү;

ә) тіл  арты дауысты дыбыстар тілдің артқы 

тұсы  арқылы жасалады  -  А,  Ы,  Ұ;

б)  құранды  дауысты  дыбыстар  екінш і  ба- 

сым сыңарының жасалым белгісіне лайық,  шарт- 

ты  түрде, тіл  ортасы  -  Е,  Ө,  тіл  арты  -  О  болып 

жіктеледі.  Мұның да шартты болу себебі: құранды 

дауыстының бірінші бағыныш ты сыңарының өз 

жасалу орны бар.

Ж аса-


Тіл  алды

Тіл  ортасы

Тіл  арты

Құрамы


лымы

Езу  Ерін

Езу 

Ерін


Езу  Ерін

Ж алаң


Қысаң

Ү



Ы 

Ұ

А ш ы қ



Ә

А

Қүранды



Е 

Ө

0




жүктеу 38.54 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   31   32   33   34   35   36   37   38   ...   1319




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет