Бағдарламасы бо й ы н ш а ш ы ға ры л д ы лп Қ азақ грамматикасы. Ф онетика, сөзжасам, морфология, синтаксис


 .8 .5 . Дауысты дыбыстардың жұтылуы



жүктеу 38.54 Mb.
Pdf просмотр
бет349/1319
Дата10.02.2022
өлшемі38.54 Mb.
#17147
1   ...   345   346   347   348   349   350   351   352   ...   1319
kazak grammatikasy fonetika sozzhasam morfologiia sintaksis
KORKEM-SOZ-ZHANE-PRAGMATIKA
9 .8 .5 . Дауысты дыбыстардың жұтылуы

Қазақ тіліндегі  үш тұлғашықтардан тұратын 

қосы м ш а  тұлғаны ң  жеке  дауыссы з  дыбыстан 

тұраты н   дауы сты   д ы б ы сқа  а я қ т а л ғ а н   сөзге 

ж а л ғ а н ы п   б а р ы п   қ а л ы п т а с қ а н ы   ж ө н ін д е  

ж о ға р ы д а   айты лды .  Ал  д ауы ссы з  д ы б ы сқа 

аяқталған сөзге бұл қосымшалар -ыт,  -іт,  -ыс,  -іс, 

-ып,  -іп  болып  жалғануы  керек  еді.  М ысалы, 

қақ+ыт - қағыт, жап+ыс - жабыс, бөл+іп - бөліп 

т.б.  Д егенм ен  осы  ж ұрн ақтарды ң   іш інде  -ыт, 



-іт дауыссыз дыбысқа да тек (т) күйінде жалғана 

береді.  Бірақ бұлар барлық дауыссыз дыбыстан 

к е й ін   ем ес  [р],  [н],  [л],  [й]  д ы б ы стар ы н а 

ж алғанғанда  жүзеге  асады.  Себебі  р,  н,  л,  й 

дыбыстарынан  кейін  келген  (ы),  (і)  дыбыстары- 

жұтылып  (т)-ның өзі  ғана жалғанғандай болады. 

Мысалы, шұбар+ыт, мұнар+ыттүрінде есім сөзден 

етістік жасалғанда олар шұбарт, м ұнарт т \рт т  

дыбысталады.  Бірақ  шаң+ыт  -  шаңыт  дегенде 

(ы) дыбысы жұтылмайды.  Бұл  айырмаш ылық ң 

дыбысының  тіл  арты,  р  дыбысының  тіл  ұшы




жүктеу 38.54 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   345   346   347   348   349   350   351   352   ...   1319




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет