Бағдарламасы бо й ы н ш а ш ы ға ры л д ы лп Қ азақ грамматикасы. Ф онетика, сөзжасам, морфология, синтаксис



жүктеу 38.54 Mb.
Pdf просмотр
бет328/1319
Дата10.02.2022
өлшемі38.54 Mb.
#17147
1   ...   324   325   326   327   328   329   330   331   ...   1319
kazak grammatikasy fonetika sozzhasam morfologiia sintaksis
KORKEM-SOZ-ZHANE-PRAGMATIKA
9 .7 .2 .2 . 

Жабық  буынмен  айту  үрдісіне 

байланысты пайда болған  қыстырма дыбыстар

Қ азақ  тіліндегі  сөздердің  айтылу  легінде 

дыбыстардың  тіркесіміне  қатыссыз  қөйылып 

айтылатын  қы стырма дыбыстар  бөлады.  Олар, 

негізінен, сөйлеушімен тыңдаушы  (қабылдаушы) 

а р а с ы н д а ғ ы  

п с и х ө л ө г и я л ы қ  

ж а ғ д а й ғ а  

байланысты.  Сөйлеуші өзінің өйын тыңдаушыға 

жеткізу  әрекетім ен  сөйлесе,  тыңдаушы  өзіне 

қажетті хабарды  қалт жібермей  ұғуға ұмтылады. 

Осы әрекеттердің нэтижесінде сөйлеушінің ашық 

буынды  ж аб ы қ  буы нм ен  айту  үрдісі  пайда 

бөлады.  Себебі  аш ы қ  буындардың  сөзылыңқы 

айтылып,  бөсаң  естілетіні,  жабық  буындардың 

қы сқа,  нақтылы дыбысталатыны  анық. Демек, 

ашық буындарда сөздердің айтылу легінде жабық 

буы нға  айналды ры п  айту  өйды  ты ңдауш ы ға 

нақтылы  жеткізуге  кемектеседі.  М ұның  айқы н 

мысалы қып-қызыл,  сап-сары, әп-эдемідегендегі 



қы, са буындарының қып, сап, әп бөлып күшейткіш 

буын жасауынан байқалады.

Ашық буындардың жабық буынмен  айтылу 

үрдісі  сөздің ды бы сты қ  құрылымын  арттыруға 

да, ықшамдауға да себеп  болады, мысалы, і-йе-ле 

деген  үш  аш ы қ  буынны ң  і-йем-де түрінде  / м /  

дыбысын  арты қ  қойып  айту  арқылы  ортадағы 

бір  аш ы қ  буын  ж абы қ буынға айналып  тұр.  Ал





жүктеу 38.54 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   324   325   326   327   328   329   330   331   ...   1319




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет