Бағдарламасы бо й ы н ш а ш ы ға ры л д ы лп Қ азақ грамматикасы. Ф онетика, сөзжасам, морфология, синтаксис



жүктеу 38.54 Mb.
Pdf просмотр
бет318/1319
Дата10.02.2022
өлшемі38.54 Mb.
#17147
1   ...   314   315   316   317   318   319   320   321   ...   1319
kazak grammatikasy fonetika sozzhasam morfologiia sintaksis
KORKEM-SOZ-ZHANE-PRAGMATIKA
МОРФОНОЛОГИЯЛЫҚ ДЫБЫС АЛМАСУ

155


шонти  т.б.  Бірақ  бұл  бірден-бір  заңды  алмасу 

жолы бола алмайды. Аралдың, Маралды, жағалдау 

сияқты   сөздерде  [лд]  тіркесімі  [нд]  тіркесіміне 

ай н ал м ай д ы .  С о н д а й -а қ ,  бұл  қ ұ б ы л ы с ты ң  

тілімізде керісінше жүзеге асатын  кезі де болады. 

М ы сал ы ,  қ ұ р м а н д ы к -қ ұ р м а л д ы к ,  т а б а н - 



табалдырык т.б.

Қазіргі қазақ тілінде л-н алмасуы ол,  бұл,  сол 

сілтеу  есімдіктерінің  түрлену  және  сөзжасам 

амалдарына  байланысты  ұшырайды.  М әселен, 

осы  есім діктердің  тәуелдену  үлгісіне  назар 

аударыңыз.



ОЛ 

СОЛ 

БҰЛ

1-ж оны м  

соным 

бұным  (мұным)



2 -ж о н ы ң  

соның 


бұның (мұның)

3-ж онысы 

сонысы 

бұнысы (мұнысы)

Ал осы есімдіктер жатыс, шығыс септіктерінің 

жалғауын қабылдағанда осы алмасу қайталанады. 

Жатыс: 

онда 


сонда 

(мұнда)


Көмектес:  онымен  сонымен  бұнда бұнымен

(мұнымен)

Аталған  есімдіктерге  -сыз,  -ша,  -лык,  -дай 

жұрнақтары ж алғанғанда л-н алмасуы  кездеседі. 

онсыз 

сонсыз 


бұнсыз (мұнсыз)

онша 


сонша 

бұнша (мұнша)

ондық 

сондық 


бұндық  (мұндық)

ондай 


сондай 

бұндай  (мұндай)

Р-л  үнділерінің  алмасуы  бұркан-талқан  - 

б ұ лкан -т а лкан,  добардай-добалдай,  шұңкыр- 

іиұңғыл,  зарар-залал,  ұрұксат-ұлыксат сияқты 

аздаған сөздерде кездеседі.




жүктеу 38.54 Mb.

Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   314   315   316   317   318   319   320   321   ...   1319




©emirb.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет